II SA/Po 303/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia 2009 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie uzgodnienia warunków zabudowy terenu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od uiszczenia wpisu od zażalenia . /-/A. Łaskarzewska A Sp. z o.o. [...] wniosło o zwolnienie od kosztów sądowych związanych z wniesieniem zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 30 października 2008 r. Uzasadniając wniosek skarżąca spółka podała, iż zajmuje się [...]. Jako wysokość kapitału zakładowego wskazano we wniosku kwotę [...] zł, wartość środków trwałych określono na [...] zł oraz poinformowano, że w roku obrotowym 2007 spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł; wskazano także, iż spółka posiada rachunek bankowy w banku [...], na którym na dzień złożenia wniosku saldo wynosiło [...] zł. W trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wezwano spółkę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych: dokumentacji podatkowej (odpisów deklaracji na zaliczki podatku dochodowego od osób prawnych za ostatnie 6 miesięcy albo rocznego zeznania podatkowego za 2007 r. oraz za 2008 r., jeżeli je sporządzono, odpisów deklaracji podatku VAT za ostatnie 6 miesięcy), odpisu ostatniego sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy lub innych dokumentów wskazujących przychody i wydatki spółki za ostatni rok obrotowy oraz wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach lub zajęciach rachunków bankowych. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca spółka przedstawiła rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2007 r., z którego wynika, iż przychody spółki wyniosły [...] zł, koszty działalności operacyjnej wyniosły [...] zł, zysk z działalności operacyjnej wyniósł [...] zł, zaś zysk netto [...] zł. Ponadto spółka przedstawiła odpis księgi wieczystej [...] z dnia [...] 2008 r., który poświadcza prawo własności spółki do nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] ha położonej w [...] przy ul. [...], a także wskazuje na obciążenia hipoteczne tej nieruchomości oraz potwierdza wszczęcie egzekucji komorniczej z nieruchomości i wezwanie do zapłaty (data wpisu [...]2006 r.) oraz wystawienie tytułów wykonawczych przez Prezydenta Miasta P. (daty wpisów: [...]2007 r. i [...]2008 r.). Postanowieniem z dnia 5 lutego 2009 r. referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówiono skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia wniosła spółka domagając się jego uchylenia; w uzasadnieniu wskazano, iż skarżąca spółka złożyła właściwe dokumenty księgowo-finansowe i jej wniosek powinien zostać rozpatrzony pozytywnie. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 260 § 1 p.p.s.a. skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J.P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2006, str. 534; post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w częściowym zakresie (tu poprzez zwolnienie od wpisu sądowego) następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe oznacza, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, iż jego sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma możliwości poniesienia wszystkich wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministarcyjnego. W związku z tym samo stwierdzenie, iż wnioskujący podmiot nie ma środków na pokrycie kosztów sądowych nie jest wystarczające do przyznania prawa pomocy. Powołany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W tym miejscu bowiem należy podkreślić wyjątkowość instytucji prawa pomocy, która może być stosowana jedynie wobec tych podmiotów (osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych), które nie mają żadnych możliwości uiszczenia należnych kosztów; co więcej instytucja ta jest formą dofinansowania podmiotu z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w tych sytuacjach, w których zdobycie środków przez stronę na sfinansowanie je udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04 i GZ 64/04 – powołane [w:] B. Dauter i in. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydanie II, Zakamycze 2006, str. 556). Innymi słowy, osoba prawna obowiązana jest nie tylko wykazać, iż nie ma adekwatnych środków na ponoszenie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Odnosząc powyższe do sytuacji skarżącej spółki przede wszystkim podkreślić należy, iż skarżąca nie przedłożyła odpowiednich dokumentów na uzasadnienie swoich twierdzeń, w szczególności żadnego z wymienionych dokumentów podatkowych, ani wyciągów bankowych. Wobec tego brak możliwości zweryfikowania twierdzenia spółki co do jej sytuacji finansowej majątkowej Co więcej, oświadczenie skarżącej o poniesionej stracie w kwocie wynoszącej - [...] zł za ostatni rok obrotowy według bilansu, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie znalazło potwierdzenia w złożonym dokumencie – rachunku zysków i strat na dzień 31 grudnia 2007 r. Zdaniem Sądu treść tego dokumentu wskazuje, iż przychody spółki wyniosły [...] zł, koszty działalności operacyjnej wyniosły [...] zł, zysk z działalności operacyjnej wyniósł [...] zł, a zysk netto [...] zł. Podkreślić w tym miejscu należy, że z samego faktu wszczęcia i prowadzenia egzekucji przeciwko skarżącemu, obciążenia należącej do niego nieruchomości hipoteką nie wynika, by Spółka nie miała dostatecznych środków na poniesienie kosztów wpisu od zażalenia. Mając powyższe na względzie uprawnione jest stwierdzenie, iż skarżąca nie wykazała, by jej sytuacja, finansowa, majątkowa uprawniała ją do skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy chociażby w częściowym zakresie. W istocie bowiem brak pełnej informacji o realnej sytuacji majątkowej i finansowej Spółki. Ponadto stwierdzona została sprzeczność pomiędzy oświadczeniem złożonym we wniosku o prawo pomocy, a treścią przedłożonych na ich poparcie dokumentów. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych – wpisu od zażalenia podlega oddaleniu i dlatego na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt. 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/A. Łaskarzewska