II SA/Po 303/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] stycznia 2011r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2010 roku Burmistrz Miasta W. na podstawie art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192 poz. 1378) ustalił, że należność od dłużnika alimentacyjnego A. M. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jakie zostały wypłacone za okres od dnia [...] listopada 2009 roku do dnia [...] września 2010 roku uprawnionym S. M. i Z. M., na dzień wydania decyzji wynosiła: 10.681,33 zł należności głównej oraz 823,23 zł odsetek ustawowych naliczonych od dni następujących po dacie wypłaty świadczeń - zgodnie z zestawieniem stanowiącym załącznik do decyzji (pkt I sentencji). W punkcie 2 decyzji organ zobowiązał A. M. do zwrotu całości należności wymienionej w punkcie 1 decyzji, łącznie z ustawowymi odsetkami naliczanymi do dnia spłaty - w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja ta stanie się ostateczna. W uzasadnieniu Burmistrz powołał się na art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wskazując zarazem, iż ustalenie oraz wypłata świadczenia z funduszu alimentacyjnego były uzasadnione wobec bezskuteczności egzekucji alimentów od dłużnika alimentacyjnego. Organ podkreślił przy tym, iż dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych należności w wysokości wypłaconych świadczeń, łącznie z ustawowymi odsetkami. Do decyzji załączono również zestawienie należności za okres 2009/2010, wyliczone na dzień [...] listopada 2011 roku. Pismem z dnia [...] grudnia 2010 roku A. M. odwołał się od decyzji Burmistrza Miasta W. Skarżący stwierdził, iż nie wie w jaki sposób została ustalona kwota jego zobowiązania. Oświadczył przy tym, iż nie zamierza zwracać przedmiotowej kwoty, tym bardziej, że obecnie toczy się już podstępowanie egzekucyjne, prowadzone przez komornika. Ponadto jego była żona pobiera aktualnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i pieniądze na ten cel są mu potrącane przez komornika. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2011 roku, nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta W. W uzasadnieniu Kolegium podzieliło stanowisko Burmistrza Miasta W., iż skarżący jest zobowiązany do zwrotu wierzycielowi kwot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami. Obowiązek ten został bowiem nałożony w związku ze świadczeniami, jakie zostały wypłacone na rzecz osób uprawnionych – S. M. i Z. M. W sprawie bezsporne jest, że wspomniane środki finansowe zostały im wypłacone, a zatem wierzycielowi, czyli Burmistrzowi Miasta W. przysługuje skuteczne roszczenie o zwrot wyłożonej kwoty. Zarzuty podnoszone przez skarżącego nie mają żadnego wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji. Wysokość kwoty podlegającej zwrotowi została bowiem oznaczona przez organ I instancji wraz z okresem, jakiego ona dotyczy, oraz wysokością miesięcznych wypłat z funduszu alimentacyjnego. Działania komornika nie stanowią natomiast przeszkody do wydania decyzji w sprawie zwrotu należności. Przeszkodą taką nie jest także brak środków finansowych po stronie dłużnika. Poza tym wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zwalnia osoby zobowiązanej do alimentacji od ciążącego na niej obowiązku. Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, iż w myśl art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć w całości lub w części kwotę, jaka podlega zwrotowi, wraz z ustawowymi odsetkami, odroczyć termin jej płatności lub rozłożyć na raty, uwzględniając przy tym sytuację dochodową i rodzinną. Pismem z dnia [...] marca 2011 roku A. M. złożył skargę na wyżej opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W ocenie skarżącego organy administracji publicznej zachowały się niewłaściwie wobec niego. Nie umożliwiono mu udziału w rozprawie przed organem II instancji, a kwestia kwot, jakie potrąca mu komornik, powinna być załatwiona pomiędzy Burmistrzem Miasta W. i komornikiem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez A. M., organ odwoławczy wyjaśnił, iż w aktach sprawy zamieszczone są także potwierdzenia przekazywania kwot przez komornika od dnia [...] października 2009 roku do dnia [...] października 2010 roku. W pozostałym zakresie Samorządowe Kolegium Odwoławcze powtórzyło swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się zasadna, choć z innych przyczyn niż w niej podnoszone. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192 poz. 1378). Zgodnie z art. 3 ust. 1 powołanej ustawy, w razie bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Organ ten w świetle art. 12 ust. 1 cytowanej ustawy prowadzi również postępowanie w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z kolei według art. 9 ust. 1 tejże ustawy, wspomniane świadczenia przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18. roku życia. Okres ten ulega jednak wydłużeniu do 25. roku życia, jeżeli osoba uprawniona w dalszym ciągu się kształci, bądź też ulega wydłużeniu bezterminowo, jeśli wobec osoby uprawnionej orzeczono o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wreszcie, art. 2 pkt 3 powołanej ustawy określa, iż dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której prowadzona egzekucja okazała się bezskuteczna. Należy wskazać, iż wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 2 czerwca 2006 roku, sygn. akt I C 2002/05/5, A. M. został zobowiązany do płacenia renty alimentacyjnej w wysokości 200 zł miesięcznie na każde z dwójki dzieci, łącznie 400 zł na miesiąc. Następnie, wyrokiem Sądu Rejonowego w Wągrowcu z dnia 23 stycznia 2009 roku, sygn. akt III RC 152/08/1, kwota alimentów została podniesiona do 500 zł na miesiąc na każde dziecko, łącznie: 1.000 zł miesięcznie. Egzekucja prowadzona w stosunku do skarżącego okazała się bezskuteczna, co stwierdza zaświadczenie z dnia [...] lipca 2009 roku, znak [...], wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N. T. Jak wynika nadto z odpisów skróconego aktu urodzenia, S. i Z. M. nie ukończyli obecnie 10 roku życia (k. 4 i 5 akt adm.). Nie ulega zatem wątpliwości, iż w stosunku do osób uprawnionych, czyli dzieci skarżącego – S. oraz Z. M., zaistniały podstawy do przyznania im świadczenia z funduszu alimentacyjnego, co też nastąpiło na podstawie decyzji Burmistrza Miasta W. nr [...] z dnia [...] września 2009 roku. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że udzielenie przez Państwo wspomnianej formy wsparcia finansowego stanowi tylko pewną postać pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, związanej z brakiem możliwości wyegzekwowania ich alimentów. Dostarczanie środków utrzymania przez Państwo nie prowadzi jednak do wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego, jaki w dalszym ciągu spoczywa na dłużniku alimentacyjnym. W tej mierze jednoznacznie wypowiada się Preambuła do cytowanej ustawy, stwierdzając, iż zaspokojenie potrzeb w szczególności dzieci jest w pierwszej kolejności obowiązkiem osób, wymienionych w ustawie z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9 poz. 59). Uwaga ta znajduje swoje odzwierciedlenie w treści art. 28 cytowanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ustawodawca zobowiązuje bowiem w tym przepisie dłużnika alimentacyjnego do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami. W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości w ocenie Sądu, iż obowiązek zwrotu kwot wypłaconych przez Państwo na rzecz osób uprawnionych został zasadnie nałożony na A. M. W tym miejscu należy jedynie wyjaśnić, iż należności, jakie obecnie potrącane są ze środków otrzymywanych przez skarżącego, zaliczane są zgodnie z art. 28 powoływanej ustawy na poczet jego zaległości względem funduszu alimentacyjnego oraz wierzyciela alimentacyjnego. Jak wynika bowiem z cytowanego wcześniej zaświadczenia Komornika Sądowego z dnia [...] lipca 2009 roku, A. M. na dzień wystawienia tego dokumentu nie uregulował swoich zobowiązań w stosunku do podmiotów, wymienionych w art. 28 tejże ustawy. Jednocześnie, wbrew twierdzeniom skarżącego, potrącane mu kwoty przekazano na poczet zaległości, co potwierdzają wyciągi z rachunku bankowego w aktach sprawy (k. 24 i 25 akt adm.). Podstawę uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2011 roku stanowiło natomiast naruszenie wymienionego powyżej art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez wadliwe oznaczenie wysokości kwoty podlegającej zwrotowi przez organ I instancji. Z treści powołanego przepisu wynika bowiem, iż dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do oddania sumy świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej wraz z ustawowymi odsetkami. Podkreślić należy, iż wspomniane odsetki ustawowe, wynikające z opóźnienia dłużnika, należą się wyłącznie od należności głównej, brak jest natomiast podstawy prawnej do naliczania i żądania odsetek od skapitalizowanej sumy odsetek ustawowych. Tymczasem w decyzji z dnia [...] listopada 2010 roku określona została w pkt I sentencji należność główną wraz z wysokością ustawowych odsetek skapitalizowanych na dzień wydania tej decyzji. W pkt II sentencji Burmistrz Miasta W. zobowiązał zaś skarżącego do zwrotu kwoty wyznaczonej w pkt I sentencji, łącznie z ustawowymi odsetkami. Tym samym organ I instancji nałożył na A. M. zapłacenia odsetek nie tylko od niespłaconej należności głównej, ale także od skapitalizowanej już kwoty odsetek ustawowych. Jeszcze raz należy podkreślić, iż ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie daje organom administracji publicznej takiego uprawnienia. Decyzja Burmistrza Miasta W. z dnia [...] listopada 2010 roku naruszyła zatem art. 27 powoływanej ustawy. Niemniej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile mogło wadę tę usunąć, tym bardziej, że stan faktyczny został wyjaśniony w niniejszej sprawie w sposób wystarczający, a naruszenie ograniczało się jedynie do przepisów prawa materialnego. Trzeba bowiem zaznaczyć, iż postępowanie administracyjne ma co do zasady charakter dwuinstancyjny, co wyraźnie podkreśla ustawodawca w art. 15 ustawy z dnia 14 kwietnia 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30 poz. 168). Organ odwoławczy powinien zatem dokonać merytorycznej analizy zarówno odwołania, jak i decyzji. Braki w tej mierze obciążają Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które nie wyeliminowało wskazanej wyżej wady. Takie z kolei działanie należy ocenić jako naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 powołanej ustawy, co prowadziło do konieczności usunięcia z obrotu decyzji Kolegium z dnia [...] stycznia 2011 roku. W tej sytuacji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) należało uchylić zaskarżoną decyzję ze względu na naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, oraz ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kodeksu postępowania administracyjnego. W toku ponownego rozpoznania sprawy należy uwzględnić powyższe wywody Sądu, zwłaszcza te odnoszące się do potrzeby prawidłowego sformułowania w treści decyzji obowiązku odsetkowego skarżącego. Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.