II SA/Po 3089/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Wierchowicz As. sąd. Danuta Rzymianiak-Owczarczak Protokolant: referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pokrywanie należności i opłat mieszkaniowych poborowemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz skarżącego M.R. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/J.Stankowski /-/J.Wierchowicz 4/II SA/Po 3089/02 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 29 lipca 2002 r. M.R. wystąpił do Prezydenta Miasta o pokrywanie należności czynszowych z tytułu zajmowania przez niego lokalu mieszkalnego, począwszy od dnia 01 lipca 2002 r., w którym rozpoczął odbywanie zasadniczej służby zastępczej. W uzasadnieniu wniosku M.R. wyjaśnił, iż lokal, w którym zamieszkuje, znajduje się w zasobach mieszkaniowych Spółdzielni Mieszkaniowej "J" i został mu użyczony na mocy zawartej umowy przez M.R., jego właścielkę. Wskazując nr rachunku bankowego M.R. wnioskodawca zwrócił się o przekazywanie na ten rachunek należności z tytułu czynszu w wysokości 253,75 zł. Do wniosku M.R. załączył zaświadczenie o odbywaniu służby zastępczej, odpis zawartej w dniu 30 czerwca 2002 r. umowy użyczenia, oświadczenie o nie oddawaniu użyczonego lokalu innym osobom do dyspozycji oraz oświadczenie, w którego treści podał, iż jest osobą samotną oraz, że nie ma innych osób zobowiązanych do pokrywania należności mieszkaniowych. Decyzją z dnia [...] nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Dyrektor Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta wniosek rozpatrzył odmownie, nie przyznając M.R. należności z tytułu zajmowania lokalu mieszkalnego. Jako podstawę prawną decyzji organ powołał przepisy art. 131 w zw. z art. 198 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 21 poz. 205 ze zm.) oraz §1, 2, 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 września 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu pokrywania należności i opłat mieszkaniowych osobom spełniającym powszechny obowiązek obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz członkom ich rodzin (Dz.U. Nr 116 poz. 1238), a w jej uzasadnieniu wyjaśnił, iż zgodnie z §1 i 3 powołanego rozporządzenia do wniosku o pokrywanie należności należy załączyć cywilnoprawną umowę najmu lokalu mieszkalnego, podczas gdy M.R. załączył umowę użyczenia lokalu. Zdaniem organu I instancji w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie świadczenia, bowiem umowę użyczenia zawarto w przeddzień rozpoczęcia służby zastępczej, właścicielką lokalu jest matka wnioskodawcy, na której zgodnie z art. 128 i 133 ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, właśnie na nią Spółdzielnia wystawiła zawiadomienie o zmianie wysokości czynszu, jej rachunek bankowy został wskazany jako rachunek na który należności miały zostać wpłacane, a sama umowa nie została zgłoszona w administracji Spółdzielni. Zdaniem organu wnioskodawca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do pokrywania należności mieszkaniowych, w myśl §4 powołanego rozporządzenia. Składając odwołanie od powyższej decyzji M.R. wniósł ojej uchylenie oraz ponowił żądanie przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując na absurdalność uzasadnienia podjętej decyzji oraz wyjaśniając, iż jest jedyną osobą zobowiązaną do pokrywania należności czynszowych. Podnosząc, iż jego aktualna sytuacja materialna spowodowana została powołaniem do odbywania służby zastępczej M.R. wyjaśnił, iż jest osobą samotną i w takiej sytuacji nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, stąd przysługuje mu uprawnienie do wnioskowanego świadczenia. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia podzielając stanowisko organu I instancji, który w ocenie Kolegium prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i zastosował właściwą podstawę prawną. Kolegium podkreśliło, iż spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu zajmowanego przez wnioskodawcę przysługuje jego matce, i to ona jest inną osobą zobowiązaną do pokrywania należności mieszkaniowych za ten lokal. Zdaniem Kolegium przytoczone przez organ I instancji okoliczności wskazują, iż umowa użyczenia zawarta została w określonym celu. W skardze na powyższą decyzję M.R. wniósł o jej uchylenie, żądając jej uchylenia oraz zobowiązanie Prezydenta Miasta do wypłacenia należności z tytułu zajmowanego lokalu mieszkalnego od miesiąca lipca 2002 r. wraz z odsetkami. Zdaniem skarżącego przyjęta w obu decyzjach wykładnia przepisów jest niezgodna z intencją ustawodawcy, który umożliwił poborowym powołanym do odbywania zastępczej służby wojskowej, którzy mieszkają samotnie i utrzymują się samodzielnie, otrzymanie w formie ryczałtu należności za opłacany przez nich lokal. Wyjaśnił, iż poborowy odbywający służbę zastępczą otrzymuje od zakładu pracy ok. 410 zł miesięcznie, stąd jego zdaniem intencją ustawodawcy było zabezpieczenie w miarę godnego poziomu życia poborowych w czasie odbywania służby, a nie ograniczanie kręgu uprawnionych do poborowych, którzy nie mają bliskich, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Wskazując, iż jego aktualna trudna sytuacja materialna wynika wyłącznie z odbywania służby, skarżący wyjaśnił, iż o powołaniu do odbywania służby zastępczej dowiedział się dopiero w dniu 24 maja 2002 r., a umowę użyczenia zawarł po uprzednim zasięgnięciu informacji w Wydziale Spraw Obywatelskich o możliwości przyznania świadczenia w oparciu o taką umowę. Wyjaśnił także, że dla Spółdzielni Mieszkaniowej umowa użyczenia nie ma formalnego znaczenia, stąd nie było konieczności jej zgłaszania a administracji, a nadto, że przed jej zawarciem łączyła go z matką umowa ustna, na mocy której użytkował przedmiotowy lokal i pokrywał wszelkie należności związane z jego utrzymaniem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dodatkowo akcentując brak możliwości przyznania uprawnienia w sytuacji, gdy istnieją inne osoby zobowiązane do pokrywania należności mieszkaniowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z treścią art. 3 §1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej. Jednocześnie, w myśl art. 135 ww. ustawy, sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do wszystkich aktów lub czynności wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Sąd kontroluje legalność nie tylko zaskarżonej decyzji organu II instancji, ale także m.in. poprzedzającej jej decyzji wydanej w I instancji. W niniejszej sprawie decyzje wydane w obu instancjach należy uznać za wadliwe, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozumowanie przedstawione w zaskarżonej decyzji opiera się na wywodzie, że skoro skarżący zamieszkuje w mieszkaniu, który stanowi własność jego matki, z którą w dniu poprzedzającym rozpoczęcie służby zastępczej zawarł umowę jego użyczenia, nie jest jedyną osobą zobowiązaną do pokrywania należności mieszkaniowych za ten lokal. Tymczasem materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 131 ust.1 pkt 1 lit.d ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 21 poz. 205 ze zm.), w jej brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z tym przepisem żołnierzom uznanym za posiadających na wyłącznym utrzymaniu członków rodziny oraz żołnierzom samotnym w okresie odbywania przez nich czynnej służby wojskowej pokrywa się należności z tytułu zajmowania lokalu mieszkalnego na podstawie umowy cywilnoprawnej w formie ryczałtu, którego wysokość określa Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. Wskazany przepis nie precyzuje więc, jaki typ umowy cywilnoprawnej uprawnia do wystąpienia z wnioskiem o pokrywanie przedmiotowych, należności. Jednocześnie w art. 132 ust. 2 pkt 1 tej ustawy zawarta została delegacja dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad i trybu pokrywania należności i opłat, o których mowa w art. 131 ust. 1 pkt 1, a więc również należności z tytułu zajmowania lokalu mieszkalnego. W §4 wydanego na tej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 września 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu pokrywania należności i opłat mieszkaniowych osobom spełniającym powszechny obowiązek obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz członkom ich rodzin (Dz.U. Nr 116 poz. 1238) wymieniono wyłącznie cywilnoprawną umowę najmu lokalu mieszkalnego, co wobec treści normy zawartej w art. 131 ust. 1 pkt 1 lit. d) ustawy wykracza poza zakres delegacji zawartej w art. 132 ust. 2 pkt 1 wskazanej ustawy. W tej sytuacji należy stwierdzić, iż przedłożona przez skarżącego umowa użyczenia lokalu mieszkalnego, ma dla organów rozstrzygających w sprawie moc wiążącą. W świetle powyższego przedmiotem postępowania dowodowego oraz oceny powinny podlegać te wszystkie okoliczności, które pozwolą ocenić, czy w sprawie zaszły przesłanki uprawniające organ do pokrywania należności mieszkaniowych za lokal, w którym skarżący zamieszkuje w czasie odbywania służby zastępczej, a zatem czy powoływana przez skarżącego umowa była realizowana dwustronnie, przez co wykluczona zostałaby możliwość uznania tej umowy za zawartą dla pozoru (art. 83 k.c), co w istocie organ II instancji przesądził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 710 k.c. przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu w używanie, przez czas oznaczony lub nie oznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy, a zgodnie z art. 713 k.c. biorący do używania ponosi zwykłe koszty utrzymania rzeczy użyczonej, które obejmują również opłaty eksploatacyjne związane z utrzymaniem użyczonego lokalu. W niniejszej sprawie skarżący wyjaśniał, iż to właśnie on opłacał koszty utrzymania zajmowanego lokalu, a po rozpoczęciu służby zastępczej nie ma środków finansowych na dalsze ich pokrywanie. Jednocześnie z akt sprawy wynika, iż służbę zastępczą skarżący rozpoczął w dniu 1 lipca 2002 r., był w tej dacie osobą pełnoletnią oraz samotną, zamieszkiwał w lokalu mieszkalnym będącym własnością jego matki, M.R., która w tym czasie była zameldowana w miejscowości R., co pozwala domniemywać, iż tam zamieszkuje, jak również złożył stosowne oświadczenia co do nie oddawania lokalu do użytkowania innym osobom oraz braku innych osób zobowiązanych do pokrywania należności mieszkaniowych. W niniejszej sprawie organy obu instancji wskazanych okoliczności nie rozważyły, jak również nie zgromadziły materiału dowodowego, który pozwoliłby ustalić, kogo w okresie poprzedzającym rozpoczęcie przez skarżącego odbywania służby zastępczej obciążały koszty utrzymania przedmiotowego lokalu mieszkalnego i kto koszty te w istocie ponosił. Zgodnie z treścią art. 7 i art. 77 §1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W sytuacji, gdy skarżący dysponował własnymi dochodami (organ I instancji nie ustalił, czy skarżący pracował w tym okresie oraz w jakiej wysokości otrzymywał wynagrodzenia za pracę) lub zasobami finansowymi pochodzącymi z innych źródeł, nie można skutecznie kwestionować treści złożonego przez niego oświadczenia, iż nie ma innych osób zobowiązanych do pokrywania należności mieszkaniowych, a także, że w związku z rozpoczęciem odbywania służby znalazł się w trudniej sytuacji materialnej i nie ma środków finansowych na utrzymywanie mieszkania. Tymczasem w uzasadnieniach decyzji obu instancji, z pominięciem wyjaśnienia wskazanych kwestii, zakwestionowano jako podstawę wystąpienia z wnioskiem zawartą umowę użyczenia mieszkania, a z powołaniem przepisu §4 wyżej powołanego rozporządzenia wskazano matkę skarżącego, jako inną osobę zobowiązaną do pokrywania przedmiotowych należności mieszkaniowych. Na osobie tej, jako właścicielce mieszkania, ciążą obowiązki wynikające z tego prawa (posiadanie samoistne), lecz zawarta umowa użyczenia przeniosła na skarżącego obowiązek ponoszenia kosztów pokrywania opłat czynszowych za przedmiotowy lokal mieszkalny i M.R. ma na tej podstawie tytuł prawny do wystąpienia wobec syna z roszczeniem o zapłatę należności czynszowych. Z istoty umów cywilnych wynika, że strony mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego (art. 353' k.c.). W niniejszej sprawie skarżący zawarł z M.R. umowę użyczenia mieszkania, treść tej umowy nie jest sprzeczna z przepisami prawa i może zostać zakwestionowana wyłącznie wówczas, gdy wykazana zostanie jej pozorność, czego organy rozstrzygające nie uczyniły. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami), należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...]. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisu art. 152 tej ustawy nie zastosowano wobec negatywnego charakteru zaskarżonego rozstrzygnięcia. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji zobowiązany jest przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku. /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/J.Stankowski /-/J.Wierchowicz KB/