II SA/Po 310/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 sierpnia 2012 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie nakazania wykonania określonych robót budowlanych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący J. K. złożył wniosek o prawo pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację finansową, gdyż jego renta chorobowa wynosi [...] zł. miesięcznie. Podał, że prowadzi swoje gospodarstwo domowe razem z matką. Oświadczył, że posiada dom o powierzchni 30 m² i nie ma żadnych oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Wskazał, że matka otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej, zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej p.p.s.a.), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odwiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że nie prowadzi żadnego gospodarstwa rolnego, ani nie osiąga z niego żadnych źródeł dochodu. Nie prowadzi także żadnej działalności gospodarczej. Nie posiada żadnych ruchomości, które przynoszą jakąkolwiek korzyść majątkową. Przedłożył kserokopię potwierdzenia wypłaty świadczenia z ubezpieczenie społecznego w wysokości [...] zł. Wnioskodawca został ponownie wezwany do uzupełnienia swojego oświadczenia o majątku, dochodach i stanie rodziny w związku z informacją z ogólnodostępnej strony internetowej Gminy K., że jest członkiem Rady Gminy oraz że prowadzi działalność gospodarczą pod firmą A. Nadto ponownie zobowiązano go do przedłożenia rocznego zeznania podatkowego PIT za 2011 r. W odpowiedzi na powyższe kolejne wezwanie oświadczył, że jest członkiem Rady Gminy i otrzymuje miesięczną dietę w wysokości [...] zł. Natomiast działalność gospodarcza uległa zawieszeniu. W załączeniu przedłożył kserokopię zeznania o wysokości uzyskiwanego przychodu za 2011 r. (PIT-28) oraz informacji o przychodach podatnika z działalności prowadzonej na własne nazwisko za 2011 r. (PIT-28/A). Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia majątkowego za 2010 r. wynika, że posiadał oszczędności w wysokości 20.000 zł. (www.bip.[...].pl). Zgodnie z dyspozycją art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego swojego utrzymania. Oznacza to, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby w rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić nawet najmniejszej należności sądowej (bezrobotni, emeryci, renciści, osoby samotnie wychowujące dzieci). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strona ponosi koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006 r., sygn. akt II FS 741/06). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z dochodzeniem swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). W świetle powyższego, uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek skarżącego o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów sądowych przedmiotowego postępowania. We wniosku o prawo pomocy wnioskodawca podał jedynie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i utrzymują się z renty i emerytury w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Oświadczenia skarżącego zawarte w odpowiedzi na dwukrotne wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. nie przyczyniły się do uzupełniania wniosku o prawo pomocy i usunięcia wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i rodziny. Wnioskodawca nie udzielił żadnej odpowiedzi na wezwanie dotyczące posiadanych rachunków bankowych, czy lokat, nie przedłożył wyciągów z tych rachunków. Uniemożliwił tym samym ocenę obrotów środkami na tych rachunkach, a tym samym ocenę jakimi środkami rzeczywiście dysponuje w świetle możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nadto, pomimo wezwania nie podał spisu kosztów koniecznego utrzymania rodziny. Wysokość tych kosztów obrazuje również jakimi środkami skarżący realnie rozporządza. Dopiero na skutek drugiego wezwania do uzupełniania wniosku przyznał, że jest członkiem Rady Gminy i uzyskuje z tego tytułu miesięczną dietę w wysokości [...] zł., a także podał, że prowadzi działalność gospodarczą, która aktualnie jest zawieszona, czemu wcześniej zaprzeczał (k. 31 akt sąd.). Przedłożył jedynie zeznanie o wysokości przychodów ewidencjonowanych za 2011 r. z tej zawieszonej działalności, których wysokość wynosi 0 zł. Pomimo dwukrotnego wezwania nie ustosunkował się do zobowiązania, ani nie przedłożył rocznego zeznania o wysokości wszystkich łącznie uzyskiwanych przychodach w 2011 r., czy chociażby informacji o tych dochodach wystawianych przez płatników podatku. Nadto w oświadczeniu majątkowym za 2010 r. złożonym organom Gminy skarżący podał, że posiada oszczędności w wysokości 20.000 zł. Oznacza to, że skarżący dysponuje wolnymi środkami w wysokości znacznie przekraczającej wysokość wszystkich przewidywanych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Posiadanie oszczędności oznacza również, że na bieżąco pokrywa wszystkie konieczne koszty utrzymania rodziny i ma możliwości, by zgromadzić pozostałe wolne środki. Ze swojej istoty prawo pomocy przysługuje bowiem stronie dopiero, gdy po uiszczeniu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania nie pozostają już żadne wolne środki. Skoro dysponuje oszczędnościami winien je w pierwszej kolejności przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Należy w tym miejscu podkreślić, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej i finansowej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie, jaki jest rzeczywisty stan finansowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11 www.cebois.nsa.gov.pl). W takim stanie rzeczy oddala się wniosek o prawo pomocy. Wobec powyższego opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy i jego uzupełnienie przyjąć należy, że skarżący nie zrealizował warunku wykazania, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych niniejszego postępowania. Złożone na formularzu w niniejszej sprawie oświadczenie nie odzwierciedla pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów sadowych, chociażby w części. W tym stanie rzeczy wniosek o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy także i w tym zakresie. Na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska