II SA/Po 310/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Kwiecińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 września 2012 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie nakazania wykonania określonych robót budowlanych postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 200 zł. /-/ Maria Kwiecińska Skarżący J. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację finansową, gdyż jego renta chorobowa wynosi [...] zł miesięcznie. Podał, że prowadzi swoje gospodarstwo domowe razem z [...]. Oświadczył, że posiada dom o powierzchni [...] m² i nie ma żadnych oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Wskazał również, że [...], z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. W odwiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych skarżący oświadczył, że: nie prowadzi gospodarstwa rolnego ani nie osiąga z tego tytułu żadnych źródeł dochodu; nie prowadzi również żadnej działalności gospodarczej; nie posiada żadnych ruchomości, które przynoszą jakąkolwiek korzyść majątkową. Ponadto przedłożył kserokopię potwierdzenia wypłaty świadczenia z ubezpieczenie społecznego w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na kolejne wezwanie dotyczące uzupełnienia oświadczenia o majątku, dochodach i stanie rodziny i ponownego zobowiązania go do przedłożenia rocznego zeznania podatkowego PIT za 2011 r., oświadczył, że jest członkiem Rady Gminy K. i otrzymuje miesięczną dietę w wysokości [...] zł, natomiast prowadzenie działalności gospodarczej [usługi [...]] uległo zawieszeniu. W załączeniu przedłożył kserokopię zeznania o wysokości uzyskiwanego przychodu za 2011 r. (PIT-28) oraz informacji o przychodach podatnika z działalności prowadzonej na własne nazwisko za 2011 r. (PIT-28/A). Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 sierpnia 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 9 sierpnia 2012 r. skarżący w terminie wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie. Podniósł, że to Sąd, a nie referendarz powinien rozpatrzyć jego wniosek. W odniesieniu do oszczędności w kwocie [...] zł, które zadeklarował w oświadczeniu majątkowym [radnego] za 2010 r., o którym mowa w postanowieniu z dnia 2 lipca 2012 r., wyjaśnił, że wszystkie posiadane oszczędności zostały wydatkowane na leczenie chorej [...]. Dodał, że jego jedynym źródłem dochodu jest renta chorobowa w wysokości [...] zł, natomiast dieta wynosząca [...] zł, którą otrzymuje jako radny, jest przeznaczona na wyjazdy służbowe. Podniósł, że dopełnił wszystkich formalności niezbędnych do merytorycznego rozpatrzenia jego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 - dalej p.p.s.a.) skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, zaś ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05 oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji należy rozpoznać cały (również uzupełniony sprzeciwem) wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego swojego utrzymania. Oznacza to, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby znajdujące się w chwili wnoszenia skargi rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, w szczególności pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić nawet najmniejszej należności sądowej (przede wszystkim: bezrobotni, emeryci, renciści, osoby samotnie wychowujące dzieci). Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z dochodzeniem swoich praw przed sądem lub nastąpiłoby to z uszczerbkiem dla ich własnego utrzymania. Wobec tego ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa na osobie ubiegającej się o prawo pomocy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych wyżej przepisach. W świetle powyższego, uznać należy, że mimo stwierdzonych niedostatków oświadczeń i wyjaśnień wnioskodawcy, jakie dotyczą jego sytuacji majątkowej i finansowej w zakresie przedstawienia spisu kosztów koniecznego utrzymania rodziny (miesięcznych wydatków na bieżące utrzymanie) oraz informacji dotyczących rachunków bankowych, możliwa jest jednakże merytoryczna ocena wniosku. Zdaniem Sądu przedstawione przez skarżącego okoliczności pozwalają na ustalenie, że skarżący dysponuje wraz z osobą, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, łączną kwotą [...] zł miesięcznie (ok. [...] zł renty skarżącego i [...] zł emerytury jego [...]), ponadto otrzymuje dietę radnego w wysokości [...] zł miesięcznie, którą przeznacza na wydatki związane z wykonywaniem mandatu radnego (wyjazdy służbowe). Innymi dochodami ani rzeczami mogącymi przynosić dochód (pożytki) nie dysponuje. Wynika to z oświadczeń wnioskodawcy zawartych w urzędowym formularzu (częściowo uzupełnionych w toku postępowania) oraz z twierdzeń zawartych w sprzeciwie. Z powyższego należy wyprowadzić uzasadniony wniosek, że miesięczne regularne wpływy pozwalają na pokrycie wszystkich niezbędnych potrzeb skarżącego i osoby, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (w tym ewentualnych wydatków na leczenie [...] skarżącego). W ocenie Sądu uiszczenie pełnych kosztów sądowych przez skarżącego w niniejszej sprawie stanowiłoby wymierne, istotne uszczuplenie miesięcznego dochodu rodziny, bowiem sam wpis od skargi w wysokości 500 zł odpowiada ponad 1/4 średniej miesięcznej kwoty, którą dysponuje rodzina skarżącego. W konsekwencji aktualna sytuacja skarżącego pozwala na zaliczenie go do grupy osób, którym przysługiwałoby prawo pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wobec tego, w przekonaniu Sądu odpowiednim wsparciem dla wnioskodawcy i jego rodziny będzie przyznanie skarżącemu prawa pomocy, poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a mianowicie ponad kwotę 200 zł. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł, jak w sentencji. /-/ Maria Kwiecińska