II SA/Po 312/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2012 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego; oddala skargę Decyzją z dni [...] listopada 2011 roku Prezydent Miasta G., na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2a, 3a i 4, art. 25 ust. 1, art. 28 ust. 3-4 i art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255), odmówił przyznania H. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na bratanicę E. S. Organ wyjaśnił w uzasadnieniu, że do wniosku z dnia [...] listopada 2011 r. H. K. dołączyła stosowne orzeczenie o niepełnosprawności zaliczające E. S. do znacznego stopnia niepełnosprawności. Jednak zgodnie z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje matce albo ojcu lub innej osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny oraz opiekunowi faktycznemu dziecka. w myśl art. 3 pkt 14 ustawy opiekun faktyczny dziecka oznacza osobę faktycznie sprawującą opiekę, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. W tej sytuacji organ I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki określonej w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pismem z dnia [...] listopada 2011 r. H. K. odwołała się od powyższej decyzji, podnosząc, iż opiekuje się bratanicą E. S. od dnia śmierci jej rodziców. E. w chwili śmierci rodziców miała ukończone 18 lat i dlatego wnioskodawczyni nie mogła jej przysposobić. H. K. jest opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej E. S. Bratanica wymaga stałej opieki, a nie ma innych osób na których ciążyłby obowiązek alimentacyjny. Wnioskodawczyni podniosła, że zrezygnowała z pracy zawodowej, bo nie mogła pogodzić pracy i opieki nad upośledzoną bratanicą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [...] lutego 2012 roku, znak [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podzieliło stanowisko Prezydenta Miasta G., wskazując, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego spełnienia wymagań z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten odwołuje się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które określają krąg osób zobowiązanych do alimentacji (art. 128 Kodeksu). Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, a w linii bocznej tylko rodzeństwo. E. S. jest bratanicą skarżącej, a więc jest z nią spokrewniona w linii bocznej, jednakże fakt ten nie wyczerpuje przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. H. K. złożyła skargę na opisaną decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, powtarzając wcześniejszą argumentację i podkreślając, iż bratanica wymaga stałej opieki, a skarżąca jest jedyną osobą z rodziny, która się jej podjęła. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255). Zgodnie z art. 17 ust. 1 powoływanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: (1) matce albo ojcu, (2) innym osobom, na których zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9 poz. 59) ciąży obowiązek alimentacyjny lub (3) opiekunowi faktycznemu dziecka. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przypadku nie podejmowania lub zrezygnowania z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad: (1) osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łączenie ze wskazaniami o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, (2) osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 3 pkt 14 wymienionej ustawy definiuje pojęcie opiekuna faktycznego dziecka jako osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Przesłanek podmiotowych dotyczy też art. 17 ust. 1a wymienionej ustawy, który stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Z przedstawionych przepisów wynika, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym. Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.). Stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Natomiast w myśl art. 61 7 § 1 Kodeksu krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). W stanie faktycznym niniejszej sprawy, opiekę nad E. S. sprawuje skarżąca, która jest dla swojej podopiecznej ciotką (siostrą ojca). Jak zatem trafnie przyjęły organy obu instancji, nie należy do kręgu osób uprawnionych stosownie do treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca związana jest bowiem z E. S. stosunkiem pokrewieństwa w linii bocznej stopnia trzeciego. Powyższe wynika z treści art. 61 7 § 1 zd. 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej oraz z art. 61 7 § 2 Kodeksu, z którego wynika, że stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Z pokrewieństwa w linii bocznej, w przeciwieństwie do pokrewieństwa w linii prostej nie wynika jednak obowiązek alimentacyjny. Istnienie takiego obowiązku po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest jedną z przesłanek warunkujących przyznanie tego świadczenia, co wynika z treści przytoczonego art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy przy tym podkreślić, że przesłanki określone w tym przepisie mają charakter kumulatywny, co oznacza, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od ich łącznego spełnienia. Brak zatem wystąpienia jednej z nich - obowiązku alimentacyjnego skarżącej wobec bratanicy - skutkować musiał odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak słusznie orzekły organy. Prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia nie podważają zawarte w odwołaniu i skardze argumenty, iż w związku ze śmiercią w 2009 r. rodziców E. S. nie ma ona krewnych zobowiązanych do jej alimentacji, zaś skarżąca nie mogła wystąpić o jej przysposobienie z uwagi na pełnoletność bratanicy. Również podniesione przez skarżącą potrzeby bratanicy, która ze względu na swój stan zdrowia nie może pozostać bez opieki, nie mogły zostać uwzględnione przez Sąd, bowiem argumentacja ta ma charakter pozaprawny, a jak już wspomniano na wstępie jedynym miernikiem kontrolowanej przez Sąd decyzji jest jej legalność, czyli zgodność z przepisami prawa. Tak samo sytuacji prawnej skarżącej nie zmienia okoliczność, iż E. S. jest całkowicie ubezwłasnowolniona, a skarżąca została ustanowiona jej opiekunem prawnym (zaświadczenie Sądu Rejonowego w G. – karta 8 akt administracyjnych I instancji), bowiem opiekun osoby ubezwłasnowolnionej nie staje się zobowiązanym do alimentacji swojego podopiecznego. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skarga w oparciu o przepis art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlegać musiała oddaleniu.