II SA/Po 314/23

Dnia 21 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2023 roku sprawy ze skargi M. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 marca 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga M. A. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 14 marca 2023 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [...] (zwanego dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") z dnia 4 stycznia 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad S. W. (ur. w 1929 r.) – jej "wujem". Zaskarżona decyzja zapadła w oparciu o poniżej przedstawiony stan faktyczny i prawny. Dnia 7 grudnia 2022 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] (zwanego dalej "MGOPS") wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie dla niej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z tym, że opiekuje się jej wujem i z tego tytułu nie podejmuje pracy. Wnioskodawczyni oświadczyła, że opiekuje się swoim wujem całą dobę ze względu na wiek i schorzenia. S. W. od dwóch lat jest wdowcem, a razem z żoną nie posiadali dzieci. Wnioskodawczyni oświadczyła, że jej wuj nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W toku postępowania administracyjnego pracownik MGOPS sprawdził system EKSMOoN, z którego wynika, że istotnie S. W. nie posiada żadnego orzeczenia o niepełnosprawności i jest on wdowcem. Decyzją z dnia 4 stycznia 2023 r., nr [...] Burmistrz odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane opiekunom osób, które legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach pielęgnacyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, zwanej dalej "u.ś.r."). Ponadto wnioskodawczyni musiałaby być osobą z kręgu osób zobowiązanych do świadczenia na rzecz S. W. obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w przepisach prawnorodzinnych. S. W. w ogóle nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, dlatego niemożliwe jest przyznanie wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskodawczyni złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji. Wnioskodawczyni zakwestionowała decyzję w całości, zarzucając Burmistrzowi naruszenie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie i nieuwzględnienie faktu wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono zakresową niekonstytucyjność tego przepisu, a więc w zakresie w jakim uzależnia się przyznanie opiekunowi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Wnioskodawczyni uczyniła szeroki wywód nad niekonstytucyjnością zakresową ww. przepisu. Wnioskodawczyni przedłożyła do odwołania szereg dokumentów medycznych, świadczących o bardzo złym stanie zdrowia jej wuja. Ponadto przedstawiła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] z dnia 17 lutego 2023 r., w którym zaliczono S. W. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Decyzją z dnia 14 marca 2023 r., nr [...] Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium zrelacjonowało stan faktyczny w uzasadnieniu decyzji. Stwierdziło następnie, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać wnioskodawczyni, ale tylko gdy będzie osobą, na której będzie ciążyć obowiązek alimentacyjny. Wnioskodawczyni jest dla S. W. wnuczką siostry żony. Brak jest pomiędzy nimi pokrewieństwa w stopniu wymaganym przez u.ś.r., tj. linii prostej, zaś w linii bocznej – rodzeństwo. Skarżąca wniosła skargę [błędnie zatytułowaną "odwołaniem" – uw. Sądu] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji w całości. Skarżąca podniosła, że jest wnuczką kuzyna S. W., a co za tym idzie jedyną krewną. S. W. nie posiada własnych dzieci, jego żona zmarła dwa lata temu. Nie ma on innej rodziny, która mogłaby jemu pomóc, a wuj wymaga całodobowej opieki. Dalej skarżąca podniosła tożsamy względem odwołania, zarzut naruszenia przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Uzasadnienie skargi jest tożsame z uzasadnieniem odwołania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko, jakie zawarł w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 z późn. zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "Jeżeli przewodniczący uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku ani w siedzibie sądu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli nie sprzeciwiają się temu strony lub uczestnik postępowania.". Zarządzeniem z dnia 16 sierpnia 2023 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2023 r. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy te sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, zwanej dalej "p.p.s.a.") w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad S. W., który jest dla niej, jak to określiła skarżąca, wujem. W wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej Sąd doszedł do przekonania o tym, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są przepisy u.ś.r. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało uregulowane w art. 17 u.ś.r. Stanowi on, że: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Poczynając od strony sytuacji S. W., należy stwierdzić, że istotnie jest on osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Potwierdza to, dołączone do odwołania od decyzji organu I instancji, orzeczenie zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, w którym zakwalifikowano S. W. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Warunek sine qua non do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w części wspólnej art. 17 ust. 1 u.ś.r. został spełniony, ale to nie oznacza, że skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca podniosła w toku postępowania administracyjnego, że jest wnuczką siostry żony i, że na podstawie art. 17 ust. 4 u.ś.r. powinno być jej przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca nie może otrzymać takiego świadczenia, ponieważ nie jest spokrewniona ze swoim "wujem" w linii prostej, a tylko taka forma pokrewieństwa rodzi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd już teraz wskazuje, że przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. odnosi się wyłącznie do osób, które są spokrewnione w dalszym stopniu, ale nadal w linii prostej. Ustawodawca wykluczył osoby ubiegające się o świadczenie pielęgnacyjne, które są spokrewnione z chorym w linii bocznej (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 852/22, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych [zwanej dalej "CBOSA"] na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kwestia pokrewieństwa została uregulowana w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm., zwanej dalej "k.r.o."). Jak stanowi art. 617 § 1 k.r.o., krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej zaś są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Skarżąca pochodzi od swojej matki, a jej matka od swojej matki, a więc babci skarżącej, która z kolei była siostrą żony S. W.. Nie ma tutaj linii prostej, ponieważ skarżąca nie pochodzi od S. W.. Na żadnym etapie postępowania nie było powodów, aby twierdzić, że skarżąca nie jest, tak jak zadeklarowała, wnuczką siostry żony S. W.. Ten stopień pokrewieństwa wynika bowiem z testamentu w formie aktu notarialnego (k. [...] akt administracyjnych organu I instancji). W tym miejscu warto przypomnieć, że akt notarialny jest szczególnym dokumentem urzędowym. Jak stanowi przepis art. 2 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1799, zwanej dalej "p.n."), czynności notarialne, a takową czynnością jest testament w formie aktu notarialnego (zob. art. 79 pkt 1 p.n.), dokonywane przez notariusza zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego. Dokumentowi urzędowemu towarzyszy domniemanie, że to co zostało w nim stwierdzone jest prawdą i rolą tego, kto wywodzi przeciwny skutek, jest podważyć zgodność z prawdą tego dokumentu (zob. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 1997 r., sygn. akt III SA 758/96, dostępny w CBOSA). Podobne stanowisko zajmują sądy powszechne. Sąd Apelacyjny w Szczecinie uznał, że: "Nadanie czynności notarialnej, dokonanej przez notariusza w zakresie jego czynności i zgodnie z prawem, charakteru dokumentu urzędowego oznacza wyposażenie tej czynności w moc dowodową przysługującą każdemu dokumentowi urzędowemu." (wyrok SA w Szczecinie z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt I ACa 970/14, dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 1771038, podobnie wyrok SA w Warszawie z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt VI ACa 547/13, LEX nr 1441596). Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Powołany przepis jest istotnie sprzężony z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ustawodawca przyjął bowiem, że tylko osoby, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny są uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego, oczywiście o ile nie są osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym. W kolejnych przepisach k.r.o., a szczególnie w art. 129 § 1 k.r.o. wskazano kolejność osób zobowiązanych do spełniania obowiązku alimentacyjnego. Cały czas jednak jest mowa o pokrewieństwie w linii prostej. Nie da się zatem nie zauważyć, że skarżąca nie należy do kręgu osób z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a więc nie może jej przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo sprawowania przez nią opieki nad "wujem". Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny: "Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 k.r.o. obciąża, w linii bocznej wyłącznie rodzeństwo, a nie wstępnych i zstępnych rodzeństwa. Powyższe nie pozwala zaliczyć siostrzeńca do grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Jako osoba nieobciążona obowiązkiem alimentacyjnym nie jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a więc nie ma do niej zastosowania również art. 17 ust. 1a tej ustawy." (wyrok NSA z dnia 14 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 613/22, dostępny w CBOSA). Skarżąca nie pochodzi od S. W., zatem nie ma mowy o istnieniu pokrewieństwa w linii prostej. Powracając na chwilę do aktu notarialnego, w którym zawarto testament S. W. w nawiązaniu do treści skargi, Sąd w składzie orzekającym nie miał podstaw do przyjęcia, że skarżąca jest jednak wnuczką kuzyna. Powody takiej konstatacji zostały już w zasadzie podane, ale dla przypomnienia – domniemywa się, że to co zostało stwierdzone w akcie notarialnym jest prawdą. Nawet jeśli skarżąca jest wnuczką kuzyna, to i tak nadal mowa jest o pokrewieństwie w linii bocznej, co ponownie dyskwalifikuje skarżącą z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się bezpośrednio do skargi i zarzutów w niej podniesionych, należało stwierdzić ich bezzasadność. Kwestia pokrewieństwa została już szczegółowo wyjaśniona. Skarżąca nie pochodzi od S. W., a więc nie ma mowy o pokrewieństwie w linii prostej, a tylko takie pokrewieństwo jest skorelowane z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie było żadnych podstaw do przyjęcia, że skarżąca jest jednak wnuczką kuzyna S. W.. Sąd, a wcześniej organy, nie może przyjmować, że jest inaczej niż stwierdzono to w testamencie w formie aktu notarialnego. Wyjaśnić należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za to, że ktoś opiekuje się osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. To nie jest istota tego świadczenia. Ustawodawca postawił jednak warunki, które trzeba spełnić. Twierdzenie związane z zastosowaniem przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest całkowicie pozbawione logiki, gdyż żaden z organów, tj. Burmistrz jak i SKO nie podejmowali rozważań nad tym przepisem. Obydwa organy jasno wyjaśniły, w czym upatrują podstawy do wydania decyzji odmownej. Tą podstawą jest brak pokrewieństwa w linii prostej pomiędzy skarżącą a S. W.. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o niezasadności skargi. Kierując się wspomnianym już przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie znalazł żadnej innej przesłanki skutkującej uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.