II SA/Po 315/21

Dnia 21 stycznia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 stycznia 2022 roku sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Dnia [...] oraz [...] września 2020 r. G. M. (zwana dalej "wnioskodawcą" lub "Skarżącą") złożyła odpowiednio, za pośrednictwem wiadomości mailowej oraz ustnie do protokołu, wnioski o przyznanie pomocy społecznej. W pierwszym wniosku skonkretyzowano żądanie, wskazując, że dotyczy ono miesiąca października 2020 r. Do wniosków dołączono kopię recept, rachunków za leki oraz odpis orzeczenia sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, w którym zakwalifikowano wnioskodawcę do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności. Dnia [...] września 2020 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. zawiadomił wnioskodawcę o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania pomocy finansowej. Dnia [...] września 2020 r. odbył się wywiad środowiskowy za pośrednictwem rozmowy telefonicznej. Wnioskodawca oczekiwała przyznania pomocy finansowej w postaci opłacenia rehabilitacji w wysokości [...] zł. Ponadto zwróciła się z prośbą ustalenia ceny paneli fotowoltaicznych, ponieważ, jak twierdzi, została pozbawiona ogrzewania za opłacone rachunki. Decyzjami z dnia [...] września 2020 r. nr [...], [...] oraz [...] Prezydent Miasta P. (zwany dalej "Prezydentem" lub "organem I instancji") przyznał wnioskodawcy zasiłki celowe na zakup żywności w miesiącu październik, listopad oraz grudzień 2020 r. w kwocie po [...] zł, płatnych przelewem na kartę do końca danego miesiąca. Decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] Prezydent odmówił z kolei przyznania pomocy finansowej w formie zasiłki celowego, celowego specjalnego i celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości zasiłki na zakup leków w wysokości [...] zł oraz rehabilitację w wysokości [...] zł. Pismami z dnia [...] oraz [...] października 2020 r. wnioskodawca złożyła odwołania od powyższych decyzji. W dniu [...] listopada 2020 r. wnioskodawca złożyła ustnie do protokołu wniosek o przyznanie zasiłku na żywność w kwocie [...]zł na miesiąc listopad 2020 r. Wnioskodawca w wiadomości mailowej z dnia [...] listopada 2020 r. zwróciła się o środki na żywność w miesiącu listopad 2020 r. oraz cofnęła odwołanie za miesiąc listopad 2020 r. Ponadto wniosła ponaglenie w sprawie wniosku o pomoc za miesiąc listopad 2020 r. Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] Prezydent umorzył postępowanie w sprawie przyznania pomocy finansowej na zakup żywności na miesiąc listopad 2020 r. z wniosku z dnia [...] listopada 2020 r. W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji wskazał, że wnioskodawca otrzymała środki na zakup żywności w kwocie [...]zł na miesiąc listopad 2020 r. Kwota ta została przyznana decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Od tej decyzji złożono odwołanie. We wniosku z dnia [...] listopada 2020 r. wnioskodawca ponownie zwróciła się z wnioskiem o przyznanie jej pomocy finansowej na listopad 2020 r. (zakup żywności). Organ I instancji stwierdził, że skoro zostało przyznane świadczenie w postaci zasiłku celowego na miesiąc listopad 2020 r., to złożenie wniosku o przyznanie tej samej pomocy za ten sam okres, czyni postępowanie administracyjne bezprzedmiotowym. Nie można bowiem prowadzić dwóch postępowań w tej samej sprawie, bowiem sprawa wykazuje tożsamość podmiotową oraz przedmiotową. Prezydent powołał przepis art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a."). Powołany przepis zawiera, jako jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, wydanie decyzji w sprawie uprzednio zakończonej rozstrzygnięciem. W terminowo wniesionym odwołaniu, wnioskodawca zwróciła się o "normalne" rozpatrzenie jej wniosku. Wnioskodawca wskazała, że wzrosły koszty utrzymania z powodu pandemii wirusa [...] W dalszej części odwołania wnioskodawca wyraziła dezaprobatę dla zapadłego rozstrzygnięcia. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO w P.", "Kolegium" lub "organem II instancji") umorzyło postępowanie odwoławcze wywołane odwołaniem od decyzji organu I instancji z dnia [...] września 2020 r., w której przyznano Skarżącej zasiłek celowy na zakup żywności w miesiącu listopad 2020 r. w kwocie [...]zł. Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] SKO w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję (w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego). Kolegium przedstawiło cały stan faktyczny. Uznano, że wnioskodawca otrzymała już zasiłek celowy za miesiąc listopad 2020 r. Co prawda, decyzja organu I instancji została zaskarżona odwołaniem, ale wnioskodawca cofnęła odwołanie, w wyniku czego postępowanie odwoławcze zostało umorzone. Organ II instancji wskazał, że postępowanie jest bezprzedmiotowe, jeżeli toczy się sprawa o tożsamym charakterze podmiotowym oraz przedmiotowym. Ta sama sprawa tj. dotycząca przyznania zasiłku celowego za miesiąc listopad 2020 r. została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Niedopuszczalne jest, aby w tej samej sprawie rozstrzygać dwukrotnie, gdyż to narusza powagę rzeczy osądzonej (res iudicata), co wynika z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Skarżąca, działając samodzielnie, złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, żądając uchylenia decyzji organu II instancji oraz ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego oraz zasad życia społecznego. Skarżąca stwierdziła, że środki na żywność to potrzeba natychmiastowa. Decyzje wydawane w jej sprawie zostały podjęte z naruszeniem terminów, przepisów prawa oraz zasad współżycia społecznego, co odbiera jako znęcanie oraz kolejne manipulacje. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Po zapoznaniu się z odpowiedzią na skargę, Skarżąca w piśmie z dnia [...] maja 2021 r. uznała, że jej argumentacja jest w pełni uzasadniona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym, zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2021 r. Przewodniczący Wydziału II. tut. Sądu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] stycznia 2022 r. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a.") w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Przedmiotem niniejszej kontroli sądowej jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO w P. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności w miesiącu listopadzie 2020 r. W wyniku rozpoznania skargi, Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji. W pierwszej kolejności należy zważyć, że decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Prezydent przyznał Skarżącej wnioskowaną pomocy na poziomie [...] zł na zakup żywności w miesiącu listopad 2020 r. Skarżąca nie zgodziła się z zapadłą decyzją i wniosła odwołanie od niej. Korzystając ze swojego uprawnienia, jakim jest cofnięcie odwołania, o czym mowa w art. 137 k.p.a., Skarżąca uczyniła użytek z prawa dyspozytywności sprawą administracyjną. Oświadczyła, że cofa swoje odwołanie, a organ II instancji stwierdzając, że zapadła decyzja nie narusza prawa, umorzył postępowanie odwoławcze. To oznacza, że decyzja z dnia [...] września 2020 r., w której przyznano Skarżącej kwotę [...]zł na zakup żywności w listopadzie 2020 r. stałą się ostateczna. Z momentem umorzenia postępowania odwoławczego decyzja z dnia [...] września 2020 r. stałą się wykonalna i Prezydent był zobowiązany do wypłacenia kwoty [...]zł. Tym samym, sprawa z udziałem Skarżącej, w której zawnioskowano do Prezydenta o przyznanie zasiłku celowego w postaci środków pieniężnych na zakup żywności w listopadzie 2020 r. została rozstrzygnięta i zakończona. Skarżąca występując z dniem [...] listopada 2020 r. z nowym wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego w tym samym zakresie, jednakże w wyższym stopniu zainicjowała postępowanie administracyjne, które zarówno przedmiotowo (zasiłek celowy na zakup żywności w listopadzie 2020 r.) oraz podmiotowo (wniosek Skarżącej do Prezydenta) jest tożsame z ostatecznie zakończoną sprawą, na mocy decyzji Prezydenta z dnia [...] września 2020 r. Ta okoliczność, co zasadnie podnoszą organy administracji publicznej, stanowi podstawę do uznania sprawy za bezprzedmiotową, o czym mowa w art. 105 § 1 k.p.a. Znamienne jest to, że dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym i to niezależnie od prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia, a nie doszło do zmiany okoliczności prawnych lub faktycznych składających się na sprawę administracyjną, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w sposób oczywisty bezprzedmiotowe (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 844/19, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Prowadzenie ponownie sprawy administracyjnej, gdzie przedmiot i podmiot stosunku administracyjnoprawnego jest tożsamy powoduje, że, niezależnie od zapadłego rozstrzygnięcia, dochodzi do naruszenia fundamentalnej zasady prawnej, będącą jedną z podstaw europejskiej kultury prawnej, jaką jest zakaz ponownego rozstrzygania w sprawie już ostatecznie zakończonej (res iudicata). Dopóki stan faktyczny i prawny nie uległ zmianie, a decyzja ostateczna nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, każde postępowanie dotyczącego tego samego przedmiotu i podmiotu jest postępowaniem bezprzedmiotowym (wyrok NSA z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 491/21, dostępny w CBOSA). Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Te okoliczności ziściły się w niniejszej sprawie, stąd organy administracji publicznej (rozpoznawczy i odwoławczy) wydały prawidłowe decyzje. Gdyby organ I instancji rozpoznał merytorycznie wniosek Skarżącej z dnia [...] listopada 2020 r., naraziłby się na zarzut nieważności decyzji, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Wówczas, decyzja byłaby obarczona kwalifikowaną wadą prawną nie poddającej się konwalidacji, a wypłacone w jej wyniku świadczenie w postaci zasiłku celowego byłoby nienależne. Organy prawidłowo zatem rozpoznały sprawę z wniosku Skarżącej z dnia [...] listopada 2020 r. Warto wskazać, że analogiczne rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, w której Skarżąca wnioskowała o przyznanie zasiłku celowego za miesiąc grudzień 2020 r. W tamtej sprawie, tut. Sąd również oddalił skargę (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 października 2021 r., sygn. akt II SA/Po 314/21, dostępny w CBOSA). Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela stanowisko tut. Sądu wyrażone w analogicznej sprawie, gdzie uznano, że fakt, iż Skarżąca nie otrzymała pomocy w całej żądanej wysokości nie powoduje, że może ona domagać się następnie, po wydaniu decyzji, niejako po raz kolejny, przyznania jej pomocy w pozostałym – nieuwzględnionym przez organy zakresie. Potrzeba Skarżącej została zaspokojona, mimo oczekiwania większego wsparcia. To czyni sprawę ostatecznie załatwioną i niemożliwą do ponownego rozpoznania. Na marginesie, Sąd wskazuje, że twierdzenie Skarżącej iż zapadające od lat decyzje, które nie są po jej myśli stanowią znęcania się nad nią, i że są wyrazem manipulacji jest nieprawdziwe. Organy administracji publicznej (Prezydent i Kolegium) działają w granicach i na podstawie prawa powszechnie obowiązującego. Decyzje są poddawane kontroli sądowej, ilekroć Skarżąca złoży skargę do tut. Sądu. Należy wyraźnie podkreślić to, że Sąd za każdym razem wykracza poza zarzuty podniesione w skardze i analizuje całokształt sprawy, do czego jest uprawniony w świetle powołanego już art. 134 § 1 p.p.s.a. Subiektywne przekonanie Skarżącej o zasadności jej żądań nie oznacza, że organy odmawiając jej przyznania oczekiwanych świadczeń, znęcają się nad nią, czy w jakikolwiek sposób manipulują okolicznościami mającymi wpływ na jej sytuację życiową. Skarżąca regularnie otrzymuje pomoc w ramach systemu pomocy społecznej. Rozmiar tej pomocy, który jest dla Skarżącej niezadowalający nie oznacza, że organy dopuszczają się naruszenia prawa. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o niezasadności zarzutów podniesionych w skardze. Nie znaleziono bowiem żadnych podstaw skutkujących uchyleniem zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.