II SA/Po 319/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2011r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. [...] w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący M. J. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący prosił o zwolnienie go z konieczności uiszczenia opłat sądowych w sprawie, bowiem zarabia około [...] zł. miesięcznie, a z tej kwoty przeznacza 700-800 zł na uiszczenie dwóch rat miesięcznych za szkołę. Zaległość wobec uczelni wynosi jeszcze 3.400 zł. Sytuacja ta powstała na skutek utraty pracy i kilkumiesięcznego poszukiwania nowego zatrudnienia. Podał, że prócz tego ponosi koszty dojazdu do pracy i na uczelnię w wysokości 250 zł. miesięcznie. W tej sytuacji jest na całkowitym utrzymaniu rodziców, którzy ponoszą koszty wyżywienia i ubioru. We wniosku o prawo pomocy nie wymienił domowników, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku podał, że nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, nie przedstawiał całościowej sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy oraz jego rodziny, został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 513, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W orzecznictwie sądowym dominuje bowiem pogląd, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, z treści przepisu art. 255 p.p.s.a. wynika uprawnienie do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (teza post. NSA z 10 marca 2011r., sygn. akt II FZ 67/11, publ. https://cbois.nas.gov.pl.). Wobec powyższego zobowiązano wnioskodawcę przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów, jakie uzyskuje on i pozostałe osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe – rodziców oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami, w tym zeznaniami podatkowymi PIT. Zeznania podatkowe najpełniej odzwierciedlają, bowiem wszystkie przychody jakie uzyskuje strona ubiegająca się o skorzystanie z dobrodziejstwa prawa pomocy oraz inne osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wezwano wnioskodawcę do podania czy domownicy prowadzą działalność gospodarczą lub gospodarstwo rolne, a jeżeli tak to do podania rodzaju i wielkości prowadzonej przez rodziców działalności rolniczej, roczną wartość przychodu ze sprzedaży produkcji z tego gospodarstwa, a także wysokość kosztów jego prowadzenia. Jednocześnie zobowiązano wnioskodawcę do złożenia oświadczenia o wysokości otrzymanych dopłat. Wskazanie powyższych danych pozwoliłoby bowiem określić rozmiar gospodarstwa rolnego i ostatecznie wysokość środków jakimi z tego tytułu wnioskodawca i jego rodzina dysponują w świetle możliwości uiszczenia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wyjaśnienia wymagało także to, jakie są obroty na posiadanych przez wnioskodawcę i rodziców rachunkach bankowych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem skalę środków jakimi rzeczywiście dysponują. Zwrócono się do wnioskodawcy o opisanie posiadanego przez rodziców majątku nieruchomego, w tym do podania jakie przynosi dochody i jakich kosztów utrzymania wymaga. Posiadanie takiego majątku, stanowiącego źródło dodatkowego dochodu, co do zasady, wyłącza bowiem możliwość przyznania prawa pomocy. Nadto, istotne było wyszczególnienie kosztów bieżącego utrzymania rodziny, gdyż konkretnie wskazuje to realną wysokość środków, jakimi wnioskodawca i rodzice dysponują. Wezwanie zostało skutecznie doręczone do rąk dorosłego domownika - matki wnioskodawcy (k. 48 akt sąd.). Pozostało jednak bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest obowiązek ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Taki szczególny przepis to art. 239 pkt 4 p.p.s.a. zgodnie, z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a.). Ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa, zatem na osobie ubiegającej się o prawo pomocy. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że wnioskodawca nie dysponuje żadnymi środkami, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie kosztów postępowania, chociażby w części. Należy podkreślić, że wnioskodawca musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny - domowników, którzy pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do alimentacji (art. 252 p.p.s.a.). Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi nakładają na rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o.). Do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji. W świetle powyższego oświadczenie majątkowe wnioskodawcy zawarte w formularzu o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach nie tylko wnioskodawcy, ale i rodziców, jako domowników. Wniosek skarżącego o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do uiszczenia kosztów przedmiotowego postępowania, chociażby w części, uwzględniając sytuację majątkową i finansową wszystkich domowników. Niewystarczające jest, bowiem samo twierdzenie, że uiszczenie 200 zł spowoduje znaczny uszczerbek w skromnym budżecie finansowym skarżącego. Na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że także rodzice nie mają możliwości uiszczenia kosztów postępowania w niniejszej sprawie oraz poparcie tych okoliczności dokumentami źródłowymi. Ostatecznie wnioskodawca na wezwanie nie udzielił żadnej odpowiedzi. Wobec powyższego opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy przyjąć należy, iż wnioskodawca nie zrealizował warunku wykazania, iż nie jest w stanie uiścić kosztów niniejszego postępowania, chociażby w części. Przedłożone oświadczenie nie odzwierciedla pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny w niniejszej sprawie. Brak materiału dowodowego, który uzasadniałby stanowisko, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, musiał skutkować odmową przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska