II SA/Po 321/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2018 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] 2017 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania G. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia [...] 2017 r., [...] w przedmiocie przyznania odwołującemu się zasiłku okresowego. Decyzje zapadły w następujących okolicznościach. Pismem z dnia 13 listopada 2017 r. G. K. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z prośbą o pilne wsparcie finansowe. Zaznaczył, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, mieszka sam i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wcześniej pracował dorywczo, lecz na datę wniosku pozostaje bez żadnego źródła utrzymania (k. 1 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Dnia 21 listopada 2017 r. przeprowadzono w miejscu zamieszkania wnioskodawcy rodzinny wywiad środowiskowy (k. 2 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W jego trakcie G. K. zwrócił się miedzy innymi o przyznanie zasiłku okresowego. W tym miejscu zaznaczyć należy, że w rubryce w formularzu wywiadu, w części "B. Sytuacja osób niepełnosprawnych" odnotowano, że "wnioskodawca nie posiada orzeczonej niepełnosprawności". Decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] Prezydent, działając na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 i 5 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. 2017 r., poz. 1769 ze zm., obecnie Dz. U. z 2018 r., poz. 1508, dalej "u.p.s."), przyznał G. K. zasiłek okresowy na okres od 1 listopada do 31 grudnia 2017 r. w kwocie 317 zł. W uzasadnieniu organ przedstawił treść istotnych w sprawie regulacji prawnych, uwypuklając przede wszystkim, że w przypadku G. K., który nie posiada żadnego źródła dochodu, 50 % różnicy pomiędzy kryterium dochodowym a dochodem wnioskodawcy to kwota 317 zł. Zdaniem Prezydenta taką kwotę należało przyznać. Jako powód udzielenia świadczenia wskazano bezrobocie, zaznaczając, że G. K. jest zobowiązany do aktywnego poszukiwania pracy zawodowej przez Powiatowy Urząd Pracy oraz we własnym zakresie. W odwołaniu (k. 11 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) G. K. wskazał, że według wyjaśnień organu zasiłek okresowy przysługuje w kwocie różnicy pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (634 zł) a faktycznym dochodem. Skoro ustalono, że nie ma on dochodu, to kwota zasiłku w jego ocenie powinna wynieść właśnie 634 zł. Utrzymując decyzję Prezydenta w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "K.p.a.") Kolegium wyjaśniło, że art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s. [w uzasadnieniu decyzji błędnie wskazano na art. 38 ust. 2 pkt 2 u.p.s. – uw. Sądu] precyzuje, iż kwota zasiłku ustalana jest do wysokości różnicy pomiędzy kryterium dochodowym a dochodem osoby. Zarazem art. 38 ust. 3 u.p.s. stanowi, że kwota taka nie może być niższa aniżeli 50 % powyższej różnicy. Odnosząc się do sytuacji dochodowej i osobistej G. K. Kolegium wskazało, że sytuacja ta jest na tyle trudna, że zasługuje on na wsparcie w postaci zasiłku okresowego. Kolegium zauważyło przy tym, że skarżącemu przyznano jednocześnie zasiłek celowy w kwocie 250 zł. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił G. K., że celem pomocy społecznej nie jest trwałe finansowanie potrzeb, zwalniające z odpowiedzialności za przezwyciężenie trudnej, ale przejściowej sytuacji, w której się on znalazł. Mają to na uwadze (zwłaszcza także fakt równoległego przyznania zasiłku celowego w kwocie 250 zł) Kolegium uznało, że określenie kwoty zasiłku okresowego na poziomie 317 zł mieści się w granicach uznania, do którego uprawniony był organ. W skardze G. K. wniósł o uchylenie decyzji i podkreślił, że przyznana mu kwota nie zaspokaja bieżących potrzeb i nie jest adekwatna do jego sytuacji materialnej. Podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną i posiadał orzeczenie w tym zakresie w dacie wydawania decyzji przez Prezydenta. Spełniał więc dwie przesłanki przyznania zasiłku okresowego [niepełnosprawność i bezrobocie – uw. Sądu] (k. 2 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko (k. 7 akt sądowych). W trakcie postępowania sądowego Sąd zwrócił się do Prezydenta o wyjaśnienie, czy w okresie od października 2017 r. do grudnia 2017 r. G. K. przyznano świadczenia z pomocy społecznej oraz wezwał ten organ do nadesłania odpisów decyzji w tym przedmiocie, jeżeli zostały wydane (k. 67 akt sądowych). W odpowiedzi Prezydent wskazał, że G. K. po raz pierwszy zwrócił się o pomoc w dniu 11 listopada 2017 r. i na ten wniosek otrzymał pomoc w formie zasiłku okresowego na podstawie decyzji [...] [decyzji tej dotyczy skarga – uw. Sądu], a nadto otrzymał zasiłek celowy na podstawie decyzji [...] w wysokości 250 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu obuwia, odzieży zimowej i bielizny osobistej (k. 77 akt sądowych). W toku rozprawy, która odbyła się w dniu 21 listopada 2018 r. adwokat A. Ś. – pełnomocnik G. K. ustanowiona na zasadzie prawa pomocy – wyjaśniła, że organy nie ustaliły należycie stanu sprawy. W szczególności nie wzięto pod uwagę, że skarżący w okresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy legitymował się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, a w konsekwencji powinien otrzymać wyższe świadczenie. Pełnomocnik sprecyzowała, że ma na myśli orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] 2013 r., [...] określające niepełnosprawność na okres od [...] 2012 r. do 28 lutego 2018 r. Adwokat A. Ś. zobowiązała się dostarczyć wskazane orzeczenie o niepełnosprawności w terminie 5 dni, a Sąd postanowił dowód z tego dokumentu przeprowadzić poza rozprawą. Przy piśmie z dnia 25 listopada 2018 r. pełnomocnik przedłożyła kopie orzeczenia o niepełnosprawności G. K. z dnia [...] 2013 r. Nadto złożyła kopię aktualnego orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skarżącego z dnia [...] 2018 r., [...] (k. 92-95 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Na wstępie należy wskazać, że w sprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta o przyznaniu G. K. zasiłku okresowego. W niniejszej sprawie bezsporne pozostają okoliczności związane z sytuacją dochodową skarżącego. Organ zgodził się także, że w ustalonym stanie faktycznym zachodziły podstawy do przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego, a jako powód uzasadniający taką decyzję podano – bezrobocie. Przedmiotem sporu jest natomiast wyłącznie wysokość zasiłku. Zgodnie z art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s. z zasiłek okresowy ustala się – w przypadku osoby samotnie gospodarującej – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Z kolei art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s. stanowi, że kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. W przypadku G. K., który nie osiągnął żadnego dochodu, kwota minimalna zasiłku okresowego, to więc połowa kwoty 634 zł, czyli 317 zł. W takiej kwocie Prezydent zdecydował się przyznać zasiłek. Skarżący twierdzi z kolei, że w jego sytuacji przyznany mu zasiłek powinien być ustalony w wyższej kwocie niż minimalna. Odnosząc się do argumentów G. K. zaznaczyć należy, iż dopiero w trakcie postępowania sądowego zgłosił on okoliczność mogącą mieć istotne znaczenie dla sprawy – zaznaczył, że jest osobą o orzeczonym umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta została szerzej wyjaśniona przez pełnomocnika w trakcie rozprawy, a następnie udokumentowana poprzez przedłożenie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] 2013 r., [...] oraz orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skarżącego z dnia [...] 2018 r., [...] W tym miejscu Sąd zauważa, że z akt sprawy wynika, iż organy administracji nie miały wiedzy o niepełnosprawności G. K. w dacie wydania decyzji obu instancji. Świadczy o tym to, że na stronie 10 kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego wskazano, iż skarżący "nie posiada orzeczonej niepełnosprawności". Z kolei w decyzji Prezydenta z dnia [...] 2017 r., [...] odnotowano, że powodem przyznania świadczenia jest "bezrobocie" (nie odnotowano z kolei "niepełnosprawności"). Podkreślić należy, że z punktu widzenia świadczenia w formie zasiłku okresowego niepełnosprawność jest równoważną i samodzielną przyczyną uzasadniającą jego przyznanie (zob. art. 38 ust. 1 u.p.s.). Z kolei w przypadku osoby, wobec której zachodzą inne alternatywne okoliczności uzasadniające ubieganie się o zasiłek okresowy (w tej sprawie – bezrobocie), ujawnienie jej niepełnosprawności może wpłynąć na wysokość świadczenia. Jak zasygnalizowano wyżej w niniejszej sprawie organy obu instancji nie miały wiedzy na temat niepełnosprawności G. K.. Skarżący bowiem z niewiadomych przyczyn (być może na skutek nieporozumienia) w trakcie wywiadu środowiskowego wprowadził organy w błąd ze skutkiem niekorzystnym dla siebie, a mianowicie potwierdził, że nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Jeżeli jednak okoliczność ta została ujawniona po ostatecznym zakończeniu postępowania, to w ocenie Sądu zaistniała przesłanka wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., to jest przesłanka obejmująca sytuację, gdy "wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję". Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej "P.p.s.a.") Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W tym miejscu dopowiedzieć należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ujawniały się niekiedy pewne wątpliwości, co do tego, czy w przypadku okoliczności z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. można twierdzić, że organ dopuścił się "naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego" i czy wobec tego dopuszczalne jest stosowanie cytowanego art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. jako podstawę wyroku. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszym składzie należy podzielić pogląd dopuszczający uchylenie przez sąd zaskarżonego aktu na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w związku z art. 145 §1 pkt 5 K.p.a., ale eksponujący, że w takim przypadku nie wystarcza samo stwierdzenie ujawnienia nowych dowodów lub okoliczności faktycznych (istniejących w dniu wydania aktu, nieznanych organowi orzekającemu), lecz konieczne jest ustalenie ich istotności dla sprawy poprzez dokonanie oceny przydatności dowodów przedstawionych przez stronę dla potrzeb ponownego postępowania przed organem (zob.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2017 r., II OSK 1533/15, orzeczenia.nsa.gov.pl i powołane tam dalsze orzecznictwo). Zdaniem obecnie orzekającego Sądu okolicznością z całą pewnością istotną dla sprawy dotyczącej zasiłku okresowego jest ujawnienie orzeczenia potwierdzającego umiarkowany stopień niepełnosprawności G. K.. Nie bez znaczenia jest także to, że orzeczenie to określa warunki dopuszczalności zatrudnienia skarżącego (na przystosowanych do tego stanowiskach), a także wskazuje na konieczność określonego zaopatrzenia go i udzielenia mu wsparcia środowiskowego. Wszystkie wymienione tu okoliczności mogą mieć znaczenie, gdy chodzi określenie wysokości zasiłku okresowego, o czym organ decyduje w granicach uznania. Z wymienionych wyżej przyczyn Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 135 P.p.s.a. – orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji, uznając, że organy powinny dokonać ponownej oceny materiału sprawy mając na uwadze podnoszoną przez G. K. okoliczność uznania go już w 2013 r. za osobę niepełnosprawną. Końcowo Sąd wyjaśnia, że organy ponownie rozpoznając sprawę powinny rozważyć, czy nie zachodzą podstawy do przyznania skarżącemu zasiłku okresowego w kwocie wyższej niż minimalna (decyzję w tym zakresie organy podejmą samodzielnie, Sąd tego nie przesądza), zastrzegając przy tym, że ponowne decyzje nie mogą być mniej korzystne od obecnie uchylanych.