II SA/Po 328/17

Dnia 17 sierpnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Natalia Sikorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2017 roku sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 07 lutego 2017 roku nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę Decyzją z dnia 7 lutego 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") – po rozpoznaniu odwołania S. M. od decyzji Starosty [...] (zwanego dalej "Starostą") z dnia 25 listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania skarżącemu dokumentu prawa jazdy – uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie w sprawie. Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w następujących okolicznościach. Jak wynika z notatki służbowej funkcjonariusza Policji z dnia 29 września 2016 r., S. M. został zatrzymany do kontroli w miejscowości P., na ul. 29 Grudnia, na drodze 3040P w związku z przekroczeniem prędkości o 62 km/h. W związku z tym faktem nałożono na skarżącego mandat w kwocie [...]zł i naliczono 10 punktów karnych. Nadto zatrzymano kierującemu blankiet prawa jazdy (załącznik do zawiadomienia na k. 1 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Pismem z dnia 29 września 2016 r. Komendant Powiatowy Policji w S. przesłał do Starosty [...] wniosek o wydanie decyzji o zatrzymaniu dokumentu prawa jazdy S. M. (k. 1 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Zawiadomieniem z dnia 12 października 2016 r., nr [...] Starosta poinformował skarżącego o wszczęciu postępowania w oparciu o art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (wówczas: Dz. U., poz. 627, obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 978; dalej "u.k.p.") dotyczącego zatrzymania posiadanego przez niego prawa jazdy kat. A i B z powodu przekroczenia dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym (k. 2 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Pismem z dnia 20 października 2016 r. skarżący wniósł do Starosty zastrzeżenia dotyczące jego zatrzymania, a także co do okoliczności, na podstawie których ustalono przekroczenie przez niego dopuszczalnej prędkości (k. 3 akt administracyjnych). Zastrzeżenia te w toku dalszego postępowania wielokrotnie jeszcze ponawiał i uzupełniał. Pismem z dnia 26 października 2016 r. Starosta zwrócił się do Komendanta Powiatowego w S. o zajęcie stanowiska (k. 5 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), z kolei Komendant w piśmie z dnia 2 listopada 2016 r. podtrzymał wniosek o zatrzymania prawa jazdy (k. 8 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzją z dnia 8 listopada 2016 r., [...] (k. 11 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) Starosta, działając na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p. orzekł o zatrzymaniu S. M. prawa jazdy kategorii A i B nr [...], nr druku H1176894 wydane w dniu 23 maja 2006 r. – na okres 3 miesięcy od dnia zatrzymania, to jest od dnia 29 września 2016 r. do dnia 29 grudnia 2016 r.. Powyższą decyzję doręczono skarżącemu w dniu 10 listopada 2016 r. (zob. potwierdzenie odbioru przy k. 11 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Pismem z dnia 12 listopada 2016 r. (k. 12 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) S. M. ponownie złożył zastrzeżenia dotyczące okoliczności zarzucanego mu przekroczenia przez prędkości podczas kierowania pojazdem. Zaznaczył, że decyzja z dnia 3 listopada 2016 r. jest błędna. W dalszej części pisma wyjaśnił jednak, iż prosi o wydanie zatrzymanego prawa jazdy "od zaraz". Zastrzegł też, że "odwołanie do SKO nic mi nie daje, bo z pewnością decyzja nie zapadnie wcześniej jak mój okres zatrzymania prawa jazdy". Pismem z dnia 17 listopada 2016 r. Starosta zawiadomił S. M. o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu zatrzymanego dokumentu prawa jazdy (k. 14 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzją z dnia 25 listopada 2016 r., [...] (k. 14 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) Starosta, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (na datę decyzji tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, obecnie Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej "K.p.a.") oraz art. 12 ust. 1 pkt 3 u.k.p., odmówił wydania S. M. dokumentu prawa jazdy. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p. ma obowiązek zatrzymania prawa jazdy, natomiast art. 12 ust. 1 pkt 3 u.k.p. stanowi, że prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której wydano decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy w okresie i zakresie obowiązywania tej decyzji. Starosta zaznaczył także, że nie jest uprawniony do badania, czy kierowca rzeczywiście przekroczył prędkość o 50 km/h na obszarze zabudowanym albo czy pomiar został wykonany prawidłowo. Okoliczności te mogą być badane bowiem w sytuacji, gdyby kierowca odmówił przyjęcia mandatu i dochodził swoich praw przed sądem. Odwołanie od powyższej decyzji złożył S. M. ponownie szeroko odnosząc się do okoliczności, w jakich dokonano pomiaru zarzucanego mu przekroczenia prędkości. Skarżący podkreślił, że prędkość została zmierzona przez policjanta na etapie 2 fazy manewru wyprzedzania. Tymczasem manewr ten powinien być wykonywany możliwie szybko, stąd należy uznać, że w jego trakcie pomiar prędkości nie powinien być dokonywany. Wraz z pismem z dnia 12 grudnia 2016 r. odwołanie wraz z aktami sprawy przekazano do Kolegium (k. 16 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Pismem z dnia 30 grudnia 2016 r. Starosta poinformował Kolegium, że w dniu 30 grudnia 2016 r. wydano S. M. dokument prawa jazdy (k. 18 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Fakt opisany w powyższym piśmie potwierdza decyzja z dnia 30 grudnia 2016 r. o wydaniu S. M. dokumentu prawa jazdy. Skarżący potwierdził odbiór zwracanego dokumentu (decyzja znajduje się za kartą 18 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzją z dnia 7 lutego 2017 r., nr [...] (k. 52 akt administracyjnych organu drugiej instancji) Kolegium, działając na podstawie art.,. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie w sprawie. Organ odwoławczy zaznaczył, że decyzja z dnia 8 listopada 2016 r. stała się ostateczna wobec nie wniesienia od niej odwołania. Decyzja ta stanowiła o zatrzymaniu prawa jazdy od dnia 29 września 2016 r. do dnia 29 grudnia 2016 r. włącznie. Z kolei w dacie rozpoznania sprawy przez Kolegium (dotyczącej żądania skarżącego o wydanie mu zatrzymanego dokumentu – uw. Sądu) S. M. dysponował już wnioskowanym dokumentem, który został mu zwrócony dnia 30 grudnia 2016 r. Kolegium doszło więc do przekonania, że postępowanie w sprawie zwrotu prawa jazdy jest bezprzedmiotowe i powinno podlegać umorzeniu. Skargę od decyzji Kolegium złożył S. M.. W uzasadnieniu skargi skarżący wyraził zastrzeżenia w odniesieniu do wypowiedzi zawartych w decyzji Kolegium. Zaznaczył, że organ odwoławczy podważa jego profesjonalizm w zakresie oceny prawidłowości manewru wyprzedzania, z którym wiąże się sporne w sprawie wykroczenie. Dalej S. M. opisał okoliczności zatrzymania, do którego doszło dnia 29 września 2016 r. Podkreślił, że nie kwestionuje pomiaru prędkości dokonanego przez policję, ale podważa co do zasady użycie wyniku tego pomiaru do późniejszego zatrzymania prawa jazdy. Odnosząc się do rozstrzygnięcia Kolegium w zakresie w jakim organ ten umorzył postępowanie, skarżący podkreślił, że domaga się rozpatrzenia odwołania niezależnie od tego, że prawo jazdy zostało mu zwrócone. W ocenie S. M. organy, a zwłaszcza Kolegium, nie były zwolnione z obowiązku merytorycznej oceny przedstawionych przez niego zarzutów. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. W piśmie procesowym z dnia 10 sierpnia 2017 r. skarżący zwrócił uwagę na kolejne okoliczności rzutujące na sprawę. Zaznaczył, że w ostatnim czasie przekroczył limit 24 punktów karnych, co spowodowało skierowanie go na sprawdzający egzamin na prawo jazdy. Wyjaśnił dalej, że w jego wieku zaliczenie egzaminu w formie testów jest bardzo trudne. Dodał, że jest kierowcą bardzo doświadczonym, a samochód jest mu niezbędny. Odnosząc się do zdarzenia z dnia 29 września 2016 r., niezależnie od wyjaśnień odnoszących się do nieprawidłowego sposobu dokonania pomiaru prędkości (na etapie II fazy wyprzedzania), S. M. dodał, że w momencie kontroli policyjnej jechał do żony, która wcześniej źle się poczuła, a on stracił z nią kontakt w związku z wyładowaniem baterii telefonu komórkowego. W tych okolicznościach nie powinna być więc nakładana kara za wykroczenie. W konkluzji skarżący wniósł o anulowanie mu 10 naliczonych punktów za naruszenia przepisów ruchu drogowego. W trakcie rozprawy skarżący podtrzymał swoje stanowisko dotyczące oceny zdarzenia z dnia 29 września 2016 r. Dodał, że w jego zachowaniu na drodze nie było nic niebezpiecznego. Oświadczył, iż istotą jego skargi jest to, aby umniejszyć mu ilość punktów, o co wnioskował w piśmie z dnia 10 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Na wstępie należy z całą stanowczością podkreślić, że kontrolą sądową na skutek skargi objęto decyzje wydane w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem skarżącego o wydanie (zatrzymanego) dokumentu prawa jazdy. Postępowanie to zostało zainicjowane wnioskiem, który zawarto w treści pisma z dnia 12 listopada 2016 r. (k. 13 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Powyższe oznacza, że granice postępowania administracyjnego były w sprawie wyraźnie określone. Jego przedmiotem było rozpoznanie żądania wydania uprzednio zatrzymanego dokumentu prawa jazdy. Zaakcentować należy, że sprawa nie dotyczyła zasadności samego zatrzymania, co rozstrzygnięto wcześniejszą decyzją z dnia 8 listopada 2016 r., [...], ani tym bardziej zasadności nałożenia na skarżącego kary za wykroczenie drogowe, które miało miejsce dnia 29 września 2016 r. Skoro zatem przedmiotem postępowania było rozpoznanie żądania S. M. wydania dokumentu prawa jazdy, a przed rozpoznaniem odwołania przez Kolegium prawo jazdy zostało wydane (zwrócone) decyzją z dnia 30 grudnia 2016 r. (z powodu upływu orzeczonego wcześniej okresu zatrzymania), to odpadł przedmiot postępowania administracyjnego. W zaistniałej sytuacji – w ocenie Sądu – Kolegium prawidłowo orzekło na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. o uchyleniu decyzji pierwszej instancji i o umorzeniu postępowania. Sąd wyjaśnia, że organy nie mogły – czego S. M. domaga się w skardze – merytorycznie rozpoznać zarzutów, które podnosił on w odniesieniu do kontroli z dnia 29 września 2016 r. Organy administracji działają na podstawie i w granicach prawa (art. 6 K.p.a.), a w sprawie objętej skargą mogły one w reakcji na wniosek skarżącego z dnia 12 listopada 2016 r. orzec jedynie w dwojaki sposób: o wydaniu albo – alternatywnie – o odmowie wydania dokumentu prawa jazdy. Skoro skarżący domagał się wydania dokumentu, a dokument ten przed datą decyzji Kolegium został z innego powodu mu wydany, to organowi odwoławczemu nie pozostawało nic innego, jak uchylić decyzję Starosty i umorzyć postępowanie. Kolegium nie mogło bowiem merytorycznie wypowiedzieć się w sprawie zasadności żądania zwrotu dokumentu prawa jazdy, które już zostało zwrócone. Odnosząc się z kolei do zarzutów skarżącego dotyczących kontroli drogowej dnia 29 września 2016 r. wyjaśnić należy co następuje. Na obecnym etapie postępowania nie jest rolą sądu administracyjnego ocenianie okoliczności, w których skarżący przyjął mandat w dniu 26 września 2016 r. Przyjdzie wobec tego wskazać, że ocena legalności działań policjantów wręczających mandat, a także prawidłowości dokonywanych przez nich czynności i sporządzonych dokumentów leży poza kontrolą zarówno Starosty, jak i sądu administracyjnego. Przyjęcie mandatu oznaczało, że skarżący formalnie zgodził się z ustaleniami funkcjonariuszy. Kwestionowanie tych ustaleń i czynności możliwe jest jedynie w odrębnych postępowaniach (np. dyscyplinarnym, w sprawach o wykroczenie, czy karnym). Starosta był związany informacją o ukaraniu skarżącego prawomocnym mandatem karnym za przekroczenie kierowanym przez niego w terenie zabudowanym pojazdem dozwolonej prędkości o ponad 50 km/h. W ramach późniejszego badania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, a tym bardziej badania decyzji wydanej na skutek odrębnego wniosku o wcześniejsze wydanie dokumentu prawa jazdy (w okresie jego zatrzymania), okoliczności związanych z nałożeniem prawomocnego (przyjętego) mandatu nie można już badać. Ubocznie – odnosząc się do zgłoszonej w piśmie procesowym z dnia 10 sierpnia 2017 r. okoliczności, iż skarżący zmuszony był spieszyć się do małżonki, co podyktowane było jej stanem zdrowia i brakiem kontaktu telefonicznego – Sąd wyjaśnia, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący w postępowaniu mandatowym powoływał się na takie okoliczności. W postępowaniu administracyjnym organ jest natomiast istotnie ograniczony w badaniu ewentualnych zarzutów prawomocnie ukaranego kierowcy co do stanu wyższej konieczności. Skarżący mógł zatem zarzuty w tym względzie zgłaszać w postępowaniu mandatowym przez odmowę przyjęcia mandatu karnego. Wtedy też zgodnie z treścią art. 99 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (tekst jednolity Dz. U. z 2016, poz. 1713, dalej "K.p.w.") sprawa dokonania wykroczenia byłaby przedmiotem rozpatrywania przez sąd powszechny. Tam też skarżący mógł się bronić i udowadniać, że choć faktycznie doszło do przekroczenia prędkości o 50 km/h, to nie zachodziły podstawy do nałożenia kary. Tego jednak nie uczynił. Nie jest też podnoszone, aby skarżący wystąpił o uchylenie mandatu karnego w innym trybie (na podstawie art. 101 K.p.w.). Mając to wszystko na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Kolegium została wydana zgodnie z prawem. Skarga podlegała zatem oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369).