II SA/Po 335/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia prawa jazdy postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 16 maja 2018 r. /-/ E. Podrazik Pismem z dnia [...] r. J. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Jednoczesnie z wniesieniem skargi J. D. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, wskazując, że jego trudna sytuacja finansowa i materialna nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i rodziny. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący złożył w dniu [...] r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że J. D. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, córką oraz synem, które jest utrzymywane z wynagrodzenia za pracę jego żony w wysokości [...] zł. Wnioskodawca obecnie nigdzie nie pracuje i zajmuje się wychowaniem dzieci oraz prowadzeniem gospodarstwa domowego. Jednocześnie oświadczył, że uzyskiwane dochody nie wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania i musi korzystać z pomocy bliskich osób lub pożyczać pieniądze. Zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca oszacował w następujący sposób: wyżywienie dla 4 osób – [...] zł, pomoce szkolne dzieci – [...] zł, opał – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, gaz – [...] zł, środki higieny i czystości – [...] zł, woda – [...] zł, ubiór dla 4 osób – [...] zł, telefony – [...] zł, podatek od nieruchomości – [...] zł. Jednocześnie wnioskodawca oświadczył, że posiada dom mieszkalny o powierzchni 160,00 m˛ położony w T. (wartość ok. [...] zł) oraz współwłasność samochodu osobowego OPEL VECTRA rok produkcji 2004 (w wartość [...] zł). Natomiast żona wnioskodawcy posiada samochód osobowy OPEL VECTRA rok produkcji 2004 (wartość [...] zł). Postanowieniem z dnia 16 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), postanowił odmówić przyznania J. D. prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, że wnioskodawca posiada majątek zarówno ruchomy jak i nieruchomy, który może stanowić źródło pokrycia kosztów prowadzonego postępowania. W szczególności zwrócono uwagę, że w ramach wspólnego gospodarstwa domowego pozostają dwa samochody osobowe, których użytkowane nie jest konieczne dla zaspokojenia bieżącego utrzymania rodziny. Ponadto uwzględniono, że wnioskodawca nie wyjaśnił z jakiego względu nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej, która mogłaby stanowić źródło pokrycia bieżących wydatków. W takiej sytuacji nie można stwierdzić, że wnioskodawca zasługuje na przyznanie prawa pomocy, skoro nie korzysta ze wszystkich możliwych sposobów na pokrycie kosztów prowadzonego postępowania we własnym zakresie. Wnioskodawca nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że w jego przypadku zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W sprzeciwie z dnia [...] r. J. D. wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez przyznanie mu prawa pomocy i zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu wnioskodawca podniósł, że ze złożonego wniosku wynika, że jego sytuacja finansowa jest wyjątkowo trudna, przez co nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego ponieść kosztów sprawy. Podkreślił, że kwota dochodów w wysokości [...] zł nie wystarcza na zaspokojenie bieżących i podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Wnioskodawca wyjaśnił również, że nie pracuje i nie czyni ku temu starań, albowiem zajmuje się wychowaniem dwójki małoletnich dzieci i prowadzeniem gospodarstwa domowego. W opinii wnioskodawcy wykorzystuje on w pełni swoje możliwości życiowe i w zaistniałej sytuacji nie jest w stanie poczynić żadnych oszczędności we własnych wydatkach. Dalej wnioskodawca wskazał, że konieczność utrzymania dwóch samochodów wynika z faktu, że żona dojeżdża do pracy 15 km w jedną stronę, a drugi samochód jest przeznaczony do zawożenia i odbierania przez wnioskodawcę dzieci ze szkoły i przedszkola, oddalonych od miejsca zamieszkania wnioskodawcy o ponad 2 km. Pismem z dnia [...] r. J. D. został zobowiązany na mocy art. 255 P.p.s.a. do uzupełnienia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, oświadczenia majątkowego złożonego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem rozpoznania sprzeciwu w oparciu o zgromadzony dotychczas materiał dowodowy, poprzez: 1) złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2016 i 2017 r. złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2) złożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3) wskazanie, czy skarżący lub jego żona korzysta z prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości [...] zł miesięcznie na dziecko w rodzinie, a jeśli tak, to czy świadczenie jest przyznane również na pierwsze dziecko, 4) wskazanie, czy skarżący lub żona korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, jeśli tak to jakich i w jakiej kwocie, 5) złożenie kserokopii rachunków za prąd, gaz, wodę i opał za ostatnie sześć miesięcy, 6) wskazanie miesięcznej kwoty wydatkowanej na paliwo samochodowe, 7) podanie czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych (odpis decyzji), 8) podanie czy wnioskodawca lub żona posiada udziały w spółkach, pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia ww. funkcji uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 9) podanie czy skarżący posiadał i czy darował składniki swojego majątku (np. nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji), jeżeli tak to komu i kiedy – przedłożyć odpisy umów darowizn (k. 36 akt sąd.) Wezwanie zostało skutecznie doręczone skarżącemu dniu [...] r. (k. 37 akt sąd.). Termin do wykonania wezwania upłynął bezskutecznie z dniem [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy należy na wstępie wyjaśnić, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Prawo pomocy ma służyć osobom najuboższym, a więc takim, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi żadnych wątpliwości. W kontekście powyższego należy podkreślić, że wnioskodawca nie wywiązał się z obowiązku uzupełnienia oświadczenia majątkowego, uchylając się tym samym od obowiązku złożenia wystarczających wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, które pozwoliłyby przyjąć, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Przepis art. 255 P.p.s.a wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Konstrukcja tej regulacji ma umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów, strona winna wniosek o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09– wszystkie cytowane orzeczenia dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 6 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ 10/13). Niezastosowanie się przez stronę do wezwania wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 P.p.s.a. ma ten skutek, że sąd nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 6 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 203/18). Nieuzupełniony na wezwanie Sądu o dodatkowe oświadczenia i dokumenty wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy budzi wątpliwości uzasadniające utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia. Po pierwsze należy wskazać, że wnioskodawca posiada dwójkę małoletnich dzieci, a dochód małżonki określił na [...] zł. Wobec tego Sąd powziął wątpliwości, czy wnioskodawca lub jego żona nie korzysta z prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie, a jeśli tak, to czy świadczenie to nie jest pobierane na dwójkę dzieci. Należy bowiem wskazać, że stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm.), świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko przysługuje uprawnionym osobom jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Niemniej jednak wnioskodawca pomimo wezwania nie wskazał, czy on lub jego żona korzysta z prawa do świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji, czy oprócz zadeklarowanej kwoty [...]zł, na dochód rodziny składa się również kwota uzyskana z tytułu świadczenia wychowawczego. Jest to o tyle istotne, że opisane przez wnioskodawcę miesięczne wydatki wynoszą średnio [...] zł, a więc przewyższają zadeklarowany dochód o kwotę [...]zł. Należy też zauważyć, że wnioskodawca w zestawieniu wydatków nie ujął miesięcznej kwoty wydatkowanej na paliwo samochodowe, która stanowi dodatkowy miesięczny koszt pokrywany z dochodu rodziny, zaś z oświadczenia skarżącego wynika, że zakład pracy jego żony znajduje się w odległości ok. 15 km od miejsca zamieszkania. Co więcej, pomimo wezwania wnioskodawca nie przedłożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2016 r. i 2017 r. złożonych przez niego oraz żonę, co pozwoliłoby zweryfikować zadeklarowany we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochód rodziny. Nadto w sprawie nie przedłożono wyciągów z należących do wnioskodawcy i jego żony rachunków bankowych, lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie sześć miesięcy, które obrazowałyby miesięczne wpływy oraz kwoty wydatkowane na utrzymanie rodziny. Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt, obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie wykonał wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, w sprawie nie wykazano, że w stosunku do wnioskodawcy wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 i § 3 oraz art. 16 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ E. Podrazik