II SA/Po 339/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2005r. przy udziale sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia obszaru wspólnoty gruntowej o d d a l a s k a r g ę. /-/ E. Brychcy /-/ B. Kamieńska /-/ A. Łaskarzewska Starosta Powiatowy w K. decyzją z dnia [...]. ([...]) na podstawie art. 1, 6, 8, 9 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28 poz. 169 ze zm.) ustalił, że nieruchomość - pastwisko o powierzchni 13,88 ha oznaczona numerami działek [...] i [...], położona we wsi O. gmina K. stanowi wspólnotę gruntową w rozumieniu art. 1 ust. 1 powołanej ustawy oraz uznał za uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej i ustalił wielkość udziałów w tej wspólnocie dla następujących osób: K.i W. małżonków R. - 0,1291 M. i J. Z. - 0,0512 J.U. - 0,0509 B. i K.P. - 0,0497 J. S. - 0,0505 B. i I. G. - 0,0563 J. i Z.C. - 0,0591 M. D. - 0,1017 I. R. - 0,1440 M. i S.P. - 0,0454 Z. O. - 0,1551 K. B. - 0,0498 K. J. - 0,0572 Ponadto Starosta K. odmówił uznania za uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej F.G. i M.B.. W uzasadnieniu podano, iż z wnioskiem z dnia [...] marca 1998 r. 13 – u mieszkańców wsi O. wystąpiło o uregulowanie w formie decyzji sprawy użytkowania wspólnoty gruntowej w celu ustalenia uprawnionych do udziału we wspólnocie oraz wysokości przysługujących im udziałów. Z protokołu ustalenia stanu władania gruntami na obszarze wsi O., sporządzonego dnia [...] lipca 1962 r.,( tj. w wymaganym roku przed wejściem w życie cytowanej ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych), wynika, że do gruntów wspólnoty zaliczone są działki nr [...] i [...] o powierzchni 13,88 ha, a jako osoby użytkujące wspólnoty wskazano następujące osoby: 1. S.K., użytkował W. R. - obecnie K. i W. małż. R. 2. S. L. - obecnie M. i J. małż. Z. 3. I. S. - obecnie J.U. 4. H. P. - obecnie K. i B. małż. P. 5. J. B. - obecnie J. S. 6. M.G. - obecnie B. i Ilona małż. G. 7. J. C. - obecnie J. i Z. małż. C. 8. M. M. - obecnie M. D. 9. K.R. - obecnie I. R. 10.J. Z. - obecnie M. i S. małż. .P. 11.J. O. - obecnie Z.O. 12.J.B. - obecnie K. B. 13.W. G . - obecnie K. J. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w K. ustalił, które działki stanowią wspólnotę gruntową oraz uprawnionych do udziału we wspólnocie. Wojewoda K. decyzją z [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję. Powyższe decyzje uchylił Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 stycznia 2000 r. (sygn. akt II SA/Po 126/99) z uwagi na brak prawidłowych ustaleń w zakresie osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej. Rozpatrując sprawę ponownie organ administracji – Starosta Powiatu K. w decyzji z dnia [...] uwzględnił, że ustalając prawo do udziału we wspólnocie gruntowej konieczne jest wzięcie pod uwagę następstwa prawnego. I tak, w przypadku uprawnionej S. L. następstwo prawne przedstawia się następująco: - w roku 1962 do gospodarstwa o powierzchni 1,37 ha wykazana jest S. L., - w roku 1972 M. i J. Z. nabyli prawo własności do gruntu o pow. 1,37 ha dz. nr [...],[...],[...] i [...] po S. L. na mocy aktu własności ziemi, - w 1989 r. M. i J. Z. przekazali umową darowizny J. i K. małż. R. część gruntów o powierzchni 0,94 ha dz. nr [...], [...]i [...] nabytych po S. L. pozostawiając sobie działkę nr [...] o powierzchni 0,43 ha, - w 1991 r. J. i K. R. umową darowizny przekazali swoje gospodarstwo rolne B. i J. Z., w tym również działki nr [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,94 ha. Powołując się na treść art. 28 ust. 2 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych Starosta K. stwierdził, iż M. i J. Z., zbywając ze swojego gospodarstwa o pow. 1,37 ha na rzecz J. i K. R. tylko 0,94 ha, zachowali swój udział we wspólnocie gruntowej. Nie uznano za uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej F. G. i M. B. ponieważ zebrane w sprawie materiały nie potwierdzają faktu użytkowania przez nich wspólnoty gruntowej w roku poprzedzającym wejście w życie ustawy. Odwołanie od decyzji wnieśli M. i J. Z. oraz F.G.. F. G. podniósł, iż przed II wojną światową do wspólnoty należał i z niej korzystał jego dziadek A. G.. Ponieważ A.G. nie wrócił z wojny to użytkowanie wspólnoty przejęła jego żona J. G. i korzystała z tej wspólnoty do 1966 r., tj. do chwili śmierci. Następnie gospodarstwo rolne wraz z udziałem we wspólnocie przejął ojciec odwołującego się F. G.. A. i F. G. następnie gospodarstwo przekazali synowi F.G. - odwołującemu się. F. G. uznał za krzywdzące dla niego brak ustalenia jego uprawnienia do udziału we wspólnocie gruntowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...], po rozpoznaniu odwołania F. G., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, iż F. G. nie udokumentował, że przejął po J. G. w drodze darowizny gospodarstwo rolne wraz z udziałem we wspólnocie gruntowej, a z dowodów ewidencyjnych nie wynika, by J. G. w terminie roku od dnia wejścia w życie cytowanej ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. faktycznie korzystała ze wspólnoty. Decyzję tę zaskarżył F. G. do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu. Na skutek skargi Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 czerwca 2002 r. (sygn. akt II SA/Po 3019/00) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] w części dotyczącej odmowy uznania za uprawnionego do udziału we wspólnocie gruntowej F.G.. Rozpatrując ponownie sprawę organ administracji wyznaczył rozprawę administracyjną. F. G. nie brał w niej udziału przedkładając zwolnienie lekarskie. Pozostali uczestnicy wnioskowali o odmowę uznania go za uprawnionego do udziału we wspólnocie, albowiem żaden z poprzednich właścicieli gospodarstwa, którego następcą prawnym jest F. G. nie korzystał z gruntów wspólnoty. W aktach sprawy znajduje się Protokół ustalenia stanu władania gruntami na obszarze wsi O. sporządzony w 1962 r.. Pod protokołem znajduje się m. in. podpis F.G. – ojca. Był on jednym z członków komisji ustalających stan władania gruntami. Składając podpis pod protokołem nie wniósł żadnych zastrzeżeń. W wyznaczonym terminie F. G. przedłożył dokumenty potwierdzające, że jest następcą prawnym F.G.. Fakt posiadania gospodarstwa rolnego nie zapewnia automatycznie posiadania udziałów we wspólnocie. F. G. powołał się także na zeznania świadków. J.S. zarzucił, że nie odbyło się zebranie w sprawie ustalenia stanu prawnego gruntów wspólnoty. Zarzut ten jest bezzasadny, gdyż w aktach znajduje się kopia zawiadomień o zebraniu, dowody doręczeń oraz lista obecności osób uczestniczących w zebraniu. Także w świetle innych dokumentów – rozliczeń osób wpłacających podatek gruntowy, na których nie widnieje podpis ojca F.G., twierdzenia F. G. i powołanych przez niego świadków są bezpodstawne. Odwołanie od decyzji organu I instancji - Starosty Powiatowego w K. z dnia [...] ([...]) wniósł F.G. podnosząc, że organ nie wykonał w pełni wytycznych Sądu Administracyjnego. Dodał, że nie mógł uczestniczyć w rozprawie, zatem nie mógł złożyć istotnych wyjaśnień. Nie przesłuchano też jego ojca na okoliczność posiadania udziałów we wspólnocie gruntowej. Zarzucił także, że faktyczne nie użytkowanie gruntu nie przesądza o prawie do władania. Potwierdził, że w 1962 r. wbrew ich woli rodzina G. została pozbawiona możliwości władania gruntami i ich użytkowania. Ten fakt nie spowodował jednak utraty uprawnień do udziału w przedmiotowej wspólnocie. Odwołanie wnieśli także M. i J. Z. podnosząc, że w drodze umowy darowizny przekazali nieruchomość J. i B. Z. i to im przysługuje prawo udziału we wspólnocie. Pismo wnieśli także udziałowcy wspólnoty gruntowej sprzeciwiając się przyznaniu udziałów F.G.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do rozpatrzenia organowi I instancji ([...]). W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że w myśl art. 98 § 2 kpa organ administracji winien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron. Nieobecność na rozprawie stron należycie wezwanych na rozprawę nie stanowi przeszkody do jej przeprowadzenia. Jednakże kierujący rozprawą winien ją odroczyć, jeżeli stwierdzi poważne nieprawidłowości w wezwaniu stron na rozprawę, jeżeli niestawienie się strony zostało spowodowane przeszkodą trudną do przezwyciężenia, a także z innej ważnej przyczyny. W orzecznictwie do trudnych do przezwyciężenia przeszkód zalicza się m. in. chorobę, brak środka lokomocji, powódź, strajk. W rozpatrywanej sprawie F. G. zwrócił się do organu z pismem, w którym wnosił o przedłużenie terminu przybycia do Starostwa, załączając zaświadczenie lekarskie. Wniosek ten nie został przez kierującego rozprawą uwzględniony. Działanie to w ocenie organu odwoławczego jest niezrozumiałe i stanowi naruszenie art. 10 § 1 w zw. z art. 94 § 2 kpa. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli - K. R., M. P., K. J., B. G., J. S., K.B., K. P., J. U., J. R., M. D., Z. O.. Podali, że zgodnie z art. 28 ustawy o wspólnotach gruntowych, jeżeli zbywca pozostawia sobie obszar użytków większy o pow. 0,94 ha, to udziały zachowuje dotychczasowy właściciel. W związku z tym, że małż. Z. zachowali 0, 43 ha to nadal przysługuje im udział we wspólnocie. Skarżący nie zgadzają się z przyznania udziałów we wspólnocie F.G.. Stwierdzają, że wątpliwe są powody uniemożliwiające F.G. użytkowanie gruntów w ramach wspólnoty, skoro posiadał w tym czasie 17 ha. Ponadto, celowo unika konfrontacji z członkami wspólnoty, a w czasie zwolnienia wykonywał prace polowe. Przyznane skarżącym odszkodowanie za zalanie gruntów skłoniło F. G. do domagania się prawa udziału we wspólnocie gruntowej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Decyzja organu I instancji została uchylona z powodów formalnych. Starosta Powiatowy nie uwzględnił bowiem wniosku F. G. o odroczenie terminu rozprawy administracyjnej w celu ustalenia uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej. Organ odwoławczy nie odnosił się natomiast do kwestii merytorycznych podniesionych w odwołaniu M. i J. Z. oraz F. G.. Stąd zarzuty o ich nieuwzględnieniu są chybione. Uchylenie sprawy do ponownego rozpatrzenia powoduje, że organ I instancji powinien na nowo ocenić sprawę po uzupełnieniu postępowania dowodowego. Stosownie do art. 89 § 2 kpa organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne do wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. W literaturze przyjmuje się, że potrzeba uzgodnienia interesów stron zachodzi wówczas, jeżeli "w sprawie biorą udział co najmniej dwie strony o sprzecznych interesach, które organ powinien uzgodnić (tak: E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz (teksty, wzory i formularze), Warszawa 1970, s. 182). Rozprawa administracyjna jest więc formą postępowania wyjaśniającego i dowodowego. Wartość dowodowa oświadczeń obu stron o sprzecznych interesach jest jednakowo niepewna, wobec czego oświadczenie jednej strony nie może przemawiać za bezkrytycznym odrzuceniem przez organ oświadczenia strony przeciwnej (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 551 i n.). Przepis art. 94 § 1 stanowi, że nieobecność stron na rozprawie należycie wezwanych na rozprawę nie stanowi przeszkody do jej przeprowadzenia. Jednakże kierujący rozprawą powinien ją odroczyć, jeżeli stwierdzi poważne nieprawidłowości w wezwaniu stron na rozprawę, jeżeli niestawienie się strony zostało spowodowane przeszkodą trudną do przezwyciężenia, a także z innej ważnej przyczyny. Jak wynika z powyższego, odroczenie rozprawy jest obowiązkiem organu jeżeli zajdą przewidziane okoliczności. Decyzja ta, w przypadku stwierdzenia trudnych do przezwyciężenia przeszkód ma charakter obligatoryjny. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji wyznaczył termin rozprawy na dzień 30 czerwca 2003 r. Pismem z dnia 23 czerwca 2003 r. F. G. poinformował organ o swojej chorobie, na dowód czego załączył zaświadczenie lekarskie, potwierdzając, że nie będzie mógł stawić się na rozprawę. Ostatni dzień choroby przypadał bowiem na dzień 30 czerwca 2003 r. Wyraził jednak chęć uczestniczenia w rozprawie wnosząc o "przedłużenie wyznaczonego terminu do przybycia". Choroba strony czy też pełnomocnika uniemożliwiająca stawienie się, wykazana odpowiednim zaświadczeniem lekarskim, w każdym przypadku pociąga za sobą konieczność odroczenia rozprawy (wyrok SN z dnia 18 marca 1981 r., I PRN 8/81, OSN 1981, nr 10, poz. 201). Ocena, czy niestawienie się strony zostało spowodowane przeszkodą trudną do przezwyciężenia powinna być formułowana z uwzględnieniem okoliczności konkretnego przypadku, nie zaś abstrakcyjnie i generalnie (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 563. W ocenie Sądu nie było żadnych przeszkód prawnych do odroczenia rozprawy. Tymczasem pod usprawiedliwioną nieobecność F. G. organ administracji przeprowadził rozprawę administracyjną, a następnie wydał decyzję. Uniemożliwił tym samym, w sporze między mieszkańcami wsi O., wyrażenia stanowiska, przez podmiot bezpośrednio w niego zaangażowany. Działając w ten sposób organ administracji naruszył art. 7, 10, 77 i 107 §3 kpa. Organ nie zapewnił stronie czynnego udziału w postępowaniu, przez co nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Zarzut podniesiony w skardze jakoby F. G. w dniu rozprawy wykonywał roboty polowe nie podważa zasadności rozstrzygnięcia organu odwoławczego. W aktach sprawy znajduje się bowiem zaświadczenie lekarskie o chorobie F.G. (k. 320 akt administracyjnych). Sąd nie ma podstaw by je kwestionować. Zaświadczenie zostało wydane przez uprawnioną osobę. Zadaniem organu było więc uwzględnić prośbę F. G. i odroczyć termin rozprawy. Z uwagi na rozbieżność stanowiska skarżących i F. G. odnośnie przysługującego mu prawa udziału we wspólnocie gruntowej konieczne jest zebranie wszystkich dowodów, a następnie dokonanie ich wszechstronnej oceny. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. /-/ E. Brychcy /-/ B. Kamieńska /-/ A. Łaskarzewska