II SA/Po 353/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2010 r. wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. K. i Ł. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] lutego 2010r. Nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia 1. odmówić D. K. przyznania prawa pomocy; 2. odmówić Ł. K. przyznania prawa pomocy. /-/ W. Batorowicz W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w kwocie [...] zł strona skarżąca: D. K. oraz Ł. K., w czasie biegu terminu do uiszczenia opłaty, wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 14 października 2010 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu odmówił każdemu ze skarżących zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia obydwoje skarżący wnieśli w terminie odrębne równobrzmiące sprzeciwy, w których podniesiono, iż zasadność ich wniosku została należycie wykazana, a uiszczenie wpisu spowoduje znaczny uszczerbek sytuacji materialnej, w szczególności bytowej skarżących: D. K. będącej jedynym opiekunem prawnym [...] Ł. K. Sprzedaż mieszkania spowodowałaby uszczerbek poprzez doprowadzenie do zamieszkania w schronisku, zaś niekontrolowana sprzedaż gruntu spowodowałaby kolosalny uszczerbek dla obydwu skarżących. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 513, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, zaś ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, str. 534; post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). W konsekwencji należy merytorycznie rozpoznać cały (również uzupełniony sprzeciwem) wniosek o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do dyspozycji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, jako formy pomocy publicznej, może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście w okresie, w którym następuje wniesienie skargi, pozbawione są środków utrzymania, bądź których środki na ten cel są bardzo ograniczone. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować usprawiedliwienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W niniejszej sprawie z oświadczeń majątkowych, dokumentów źródłowych oraz dodatkowych pisemnych wyjaśnień oraz twierdzeń podanych w sprzeciwach wynika, iż wnioskodawcy, ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ł K. ([...]-letni uczeń szkoły [...], a następnie [...] liceum [...]) pozostaje na utrzymaniu [...] D. K. Obydwoje zamieszkują w lokalu o powierzchni [...]m². D. K. posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, zaś jej [...] jest właścicielem gruntów rolnych o powierzchni [...] ha. Według złożonych oświadczeń jedynym źródłem utrzymania wnioskodawców jest renta [...] w miesięcznej wysokości [...] zł. Koszty prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy określili na około 1 500 zł miesięcznie, natomiast wpłaty na rachunek bankowy D. K., bez uwzględniania otrzymywanej renty rodzinnej, w okresie od [...] marca do [...] sierpnia 2010 r. wyniosły [...] [...] zł. W odpowiedzi na ponowne wezwanie sądowe z dnia 13 września 2010 r. do uzupełnienia oświadczeń majątkowych w szczegółowo wymienionym zakresie, wnioskodawcy wyjaśnili, że posiadane przez nich nieruchomości nie są użytkowane; wnioskodawczyni nie ma fizycznych możliwości uprawiania roli, gdyż nie posiada sprzętu rolniczego i stale opiekuje się chorym [...]; nieruchomości te nie przynoszą żadnego dochodu, gdyż nie udało się oddać ich w dzierżawę. W odniesieniu do sprzedanej w grudniu 2009 r. nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] ha za kwotę [...] 000 zł wnioskodawcy wyjaśnili, uzyskane w ten sposób środki wydatkowali na spłatę długów ([...] 000 zł za usługi [...] w postępowaniu spadkowym oraz udokumentowane zaległe należności na kwotę około [...] 200 zł). Wnioskodawczyni wyjaśniła również, że wpłaty na jej rachunek bankowy to pomoc finansowa ze strony rodziny, z tym że kwota [...] 000 zł jest pożyczką z terminem zwrotu do [...] grudnia 2010 r. Wnioskodawczyni wyjaśniła także, iż aktualnie bezskutecznie poszukuje nabywcy na część nieruchomości gruntowej. Ł. K. oświadczył z kolei, że środki przypadające na jego rzecz ze sprzedaży nieruchomości wydatkował na własne utrzymanie oraz uregulowanie wszelkich należności, jednakże takie oświadczenie wnioskodawcy nie zostało udokumentowane. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd stwierdza, iż skarżący posiadają trwały majątek obejmujący mieszkanie oraz [..] ha gruntów rolnych o wymiernej wartości - łącznie co najmniej [...] tysięcy zł (dane wynikające z zeznań podatkowych SD-3 z [...] 2008 r., wsparte faktem, iż grunt o powierzchni [...] ha został sprzedany za cenę[...] 000 zł). Od grudnia 2009 r. do dnia złożenia wniosku o prawo pomocy (20 lipca 2010 r.) uzyskali dochód z renty rodzinnej oraz sprzedaży nieruchomości w łącznej kwocie [...] 920 zł. Ponadto w okresie od [...] marca do [...] sierpnia 2010 r. wpływy na rachunek bankowy wnioskodawczyni, bez podania tytułu wpłaty, wyniosły średnio miesięcznie kwotę około [...] 480 zł, a saldo pozostawało dodatnie. Deklarowane przez wnioskodawców koszty utrzymania koniecznego od grudnia 2009 r. zostały określone na około [...] 000 zł oraz udokumentowane wymagalne na dzień złożenia wniosku należności wyniosły [...] 200 zł, łącznie [...] 200 zł. W konsekwencji uznać należy, iż nadwyżka środków finansowych pozostających w dyspozycji wnioskodawców w rozpatrywanym okresie wyniosła około [...] 600 zł (różnica pomiędzy uzyskaną łączną kwotą [...] 820 zł a łączną sumą kosztów [...] 200 zł). Powyższa sytuacja nie pozwala Sądowi na uznanie, że wnioskodawcy wykazali zaistnienie przesłanek do przyznania im prawa pomocy. Ich sytuacja materialna nie prowadzi do wniosku, że obowiązek uiszczenia kosztów postępowania, w szczególności solidarnie jednego wpisu od skargi w kwocie [...] zł, spowoduje zachwianie sytuacji materialnej skarżących w taki sposób, iż nie będą oni w stanie zapewnić sobie koniecznego utrzymania (zapewnienia minimum warunków socjalnych). Skarżący nie wykazali także żadnych dodatkowych wydatków spowodowanych stanem zdrowia wnioskodawcy Ł. K., zatem koszty związane ze stanem zdrowia wnioskodawcy nie stanowią istotnego ograniczenia zdolności płatniczych strony skarżącej, co rzutuje na ocenę możliwości poniesienia przez nią kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nadto warto zauważyć, iż skarżący nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej (nie powołali się na taką okoliczność), zatem we własnym zakresie pozyskują środki na pokrycie kosztów utrzymania. Nie wykazali przy tym należycie faktycznego rozdysponowania na pokrycie swoich zobowiązań całej kwoty nadwyżki środków finansowych pozostających w dyspozycji wnioskodawców z tytułu uzyskanej ceny za sprzedany grunt. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ Wiesława Batorowicz