II SA/Po 359/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Barbara Drzazga Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2016 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2016 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku szkolnego; oddala skargę W dniu 21 grudnia 2015 r. (data nadania u operatora pocztowego) K. M. złożył w "P" wniosek o przyznanie zasiłku szkolnego na rzecz A. M. w związku z wydarzeniem losowym – małą katastrofą budowlaną wywołaną burzą. Decyzją z [...] 2015 r. nr [...] Dyrektor "P" w P. odmówił K. M. przyznania zasiłku szkolnego na rok szkolny 2015/2016 na rzecz A. M.. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż zgodnie z § 15 uchwały Rady Miasta P. nr [...] z dnia [...] 2013 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkujących na terenie miasta P. zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego i może być przeznaczony wyłącznie na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym. Stosownie do § 16 ust. 1 ww. uchwały zdarzeniami losowymi uzasadniającymi przyznanie zasiłku są w szczególności: pożar mieszkania ucznia (1); kradzież z mieszkania ucznia (2); zalanie mieszkania ucznia (3). Dalej organ zauważył, iż zgodnie z treścią art. 90e ust. 4 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty o zasiłek szkolny można ubiegać się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku. Tymczasem jak wynika z dokumentów dołączonych do wniosku, do zniszczenia elewacji zewnętrznej wraz z roletą w domu wnioskodawcy doszło w dniu 15 sierpnia 2015 r., natomiast wniosek o ustalenie prawa do zasiłku szkolnego złożono w dniu 21 grudnia 2015r. Mając to na uwadze organ stwierdził, iż wniosek o przyznanie zasiłku szkolnego został złożony z uchybieniem ustawowego terminu przewidzianego w powołanym przepisie. Organ ponadto wyjaśnił, iż ze zdarzeniem losowym muszą być związane dodatkowe wydatki rodziny o charakterze edukacyjnym. Wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających wpływ uszkodzenia rolety zewnętrznej i części elewacji styropianowej na skutek burzy i silnego wiatru na pogorszenie sytuacji materialnej rodziny, które skutkowałyby dodatkowymi wydatkami edukacyjnymi. Wskazano, że zasiłek szkolny jest formą pomocy o charakterze doraźnym udzieloną uczniowi incydentalnie, w celu poprawy sytuacji materialnej ucznia związanej z wypełnianiem obowiązku szkolnego. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. M. wskazując, iż wydarzenie z 15 sierpnia 2015 r. miało wpływ na wydatki związane z rozpoczęciem roku szkolnego przez jego syna A. M.. Naprawa elewacji była konieczna i pochłonęła środki przeznaczone na wyposażenia syna w przybory niezbędne do szkoły. Decyzją z [...] 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, iż zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 z późn. zmianami), uczniowi przysługuje pomoc materialna ze środków budżetu gminy. Pomoc ta może mieć charakter motywacyjny lub socjalny. Świadczeniem socjalnym są stypendia szkolne lub zasiłek szkolny. Zasiłek szkolny może otrzymać uczeń znajdujący się w przejściowo trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego - art. 90e powołanej ustawy. Zgodnie z art. 90e ust. 4 ustawy o zasiłek szkolny można ubiegać się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia losowego uzasadniającego przyznanie zasiłku. Organ odwoławczy stwierdził, iż wniosek został złożony po terminie, bowiem zdarzenie losowe, na które powołał się wnioskodawca, miało miejsce w dniu 15 sierpnia 2015 r., a zatem ostatnim dniem do złożenia wniosku był 15 listopada 2015 r. Według Kolegium decyzja organu I instancji jest uzasadniona, bowiem termin do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku szkolnego jest terminem materialnym, zatem nie można go przywrócić. W skardze na powyższa decyzję K. M. opisał zdarzenie losowe, które miało miejsce w dniu 15 sierpnia 2015 r. – uszkodzenie w wyniku burzy i porywistego wiatru elewacji jego domu, w wyniku którego zabrakło środków na zakup przyborów szkolnych i stroju do WF-u dla jego syna A. M.. Skarżący zarzucił, iż organy odwołując się do zapisów ustawy nie wzięły pod uwagę jego szczególnej, trudnej sytuacji. Wyjaśnił, iż wniosek złożył w listopadzie, po uprzedniej rozmowie z pracownikiem "P", sugerując się zapisem, że decyzję w takich sytuacjach może podjąć również Prezydent Miasta P. zgodnie z informacjami zawartymi na stronie internetowej "P". Takiej decyzji, jak również interpretacji, Prezydent w tym przypadku nie wydał. Skarżący wyjaśnił, iż na żądanie Sadu może przedłożyć rachunki i faktury, z których wynika, jakie koszty poniósł w związku z koniecznością naprawy elewacji budynku po zdarzeniu losowym w dniu 15 sierpnia 2015 r. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – dalej: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności). Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji przyjmując je za własne i czyniąc podstawą swych rozważań. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 2156 ze zm.). Zgodnie z art. 90b ust. 1 uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Pomoc materialna ma charakter socjalny albo motywacyjny (art. 90c ust. 1 powołanej ustawy ). Świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest m.in. zasiłek szkolny (art. 90c ust. 2pkt 2 ustawy o systemie oświaty). Zgodnie z art. 90e ust. 1 i 2 cytowanej ustawy zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Może być on przyznany w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, raz lub kilka razy w roku, niezależnie od otrzymywanego stypendium szkolnego. Zgodnie z art. 90n ust. 2 zasiłek przyznawany jest na: 1) wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia; 2) wniosek odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium nauczycielskiego, nauczycielskiego kolegium języków obcych, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2. Może też być przyznany z urzędu (art. 90n ust. 3 ustawy o systemie oświaty) Co istotne na gruncie rozpoznawanej sprawy, ustawa o systemie oświaty w art. 90e ust. 4 przewiduje, iż o zasiłek szkolny można ubiegać się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku. Z przepisu tego wynika, iż po upływie dwumiesięcznego terminu, liczonego od chwili zdarzenia uzasadniającego przyznanie zasiłku szkolnego do dnia złożenia wniosku, prawo do jego otrzymania wygasa. Jest to termin materialny o charakterze prekluzyjnym. Przepisy nie przewidują możliwości przywrócenia tego terminu, ani rozpatrzenia wniosku mimo jego upływu. Z art. 90n ust. 7 powoływanej ustawy wynika, iż tylko w stosunku do stypendium szkolnego ustawodawca przewidział, w uzasadnionych przypadkach, możliwość złożenia wniosku o jego przyznanie po terminie określonym w art. 90e ust. 6. (por. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2008 r. o sygn. akt I OSK 1057/07, WSA w Szczecinie z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. II SA/Sz 41/10 , WSA w Lublinie z dnia 30 listopada 2015, o sygn. III SA/Lu 114/15 - dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). W podstawie prawnej decyzji organu I instancji przywołano przepisy uchwały Rady Miasta P. nr [...] z dnia [...] 2013 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkujących na terenie miasta P. (tekst uchwały dostępny na stronach Urzędu Miasta P. w BIP), której regulacje § 16 i 17 powielają treść wyżej powołanych przepisów ustawy o systemie oświaty. W szczególności wskazać należy, iż zgodnie z § 17 ust. 2 Regulaminu, o zasiłek szkolny można ubiegać się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku. W rozpoznawanej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie zasiłku szkolnego w dniu 21 grudnia 2015 r. wskazując na trudną sytuację materialną (brak środków na zakup wyprawki szkolnej dla syna na rozpoczynający się rok szkolny) spowodowaną zdarzeniem losowym, jakim było znaczne uszkodzenie domu mieszkalnego w wyniku ekstremalnych zjawisk atmosferycznych, które miały miejsce w dniu 15 sierpnia 2015 r. Wątpliwości Sądu nie budzi, iż zdarzeniem losowym, o którym mowa w art. 90e ust. 1 jest w niniejszej sprawie uszkodzenie domu mieszkalnego w wyniku burzy. Skarżący jednak wniosek o przyznanie zasiłku złożył ponad cztery miesiące od tego wydarzenia. Organy obu instancji prawidłowo zatem stwierdziły, że wniosek został złożony z uchybieniem dwumiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 90e ust. 4 ustawy o systemie oświaty. W tej sytuacji żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie miało wadliwe stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, iż skarżący nie udokumentował wpływu poniesionych wydatków na remont elewacji budynku na pogorszenie sytuacji materialnej rodziny, które skutkowałyby dodatkowymi wydatkami edukacyjnymi. Oczywistym jest, że organ nie może całkowicie przerzucić ciężaru dowodu na skarżącego i zignorować ogólne zasady postępowania dowodowego z k.p.a., a to organ - a nie strona - jest zobowiązany do ustalenia stanu faktycznego sprawy, po uprzednim wezwaniu wnioskodawcy o dostarczenie dowodów na wskazywaną okoliczność. W rozpatrywanym przypadku nie było jednakże takiej konieczności, bowiem wniosek złożony został z przekroczeniem terminu. Mając powyższe na względzie, stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ja decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, a tym samym skarga podlega oddaleniu w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a. Gwoli wszechstronnego wyjaśnienia sprawy zauważyć również należy, iż udzielanie pomocy materialnej w formie zasiłku szkolnego następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 90n ust. 1 ustawy o systemie oświaty) i należy do zadań własnych gminy (art. 90p ust. 1 ustawy o systemie oświaty). Decyzja ta ma charakter uznaniowy, na co wskazuje treść mających zastosowanie przepisów prawa materialnego. Na mocy Uchwały Nr [...] Rady Miasta P. z dnia [...] 2013 r. w sprawie upoważnienia Dyrektora "P" do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej dotyczących świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym przyznawanych uczniom, wydanej na podstawie art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. 2016 r., poz. 449), Dyrektor "P" został upoważniony do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej w ramach zadań statutowych "P" - prowadzenia postępowań i wydawania decyzji administracyjnych dotyczących udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Miasta P. Stąd też decyzja z dnia [...] 2015 r., nr [...] , została wydana przez ten właśnie organ.