II SA/Po 364/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2014r. wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. na działanie Burmistrza w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący J. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o prawo pomocy złożonym pierwotnie na formularzu właściwym dla sądów powszechnych skarżący podał, że żona prowadzi od 26 sierpnia 2013r. działalność gospodarczą, dochód za 2014r. wynosi [...] zł. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF właściwym dla postępowania przed sądem administracyjnym skarżący wskazał, że jego sytuacja nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwoma pełnoletnimi, uczącymi się synami. Wskazał, że rodzina utrzymuje się tylko z zasiłku dla bezrobotnych jaki on uzyskuje w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Nadto podał, że opłaty na czynsz wynoszą [...] zł oraz energię [...] zł. Nadto oświadczył, że ani on, ani członkowie rodziny nie posiadają żadnego majątku. Skarżący wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, wartościowych ruchomości. Pismem z 4 kwietnia 2014r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w dwóch innych zainicjowanych przez skarżącego sprawach (II SAB/Po 2/14 i II SO/Po 1/14), skarżący wskazał, że złożył swoje oświadczenia o dochodach i majątku, a żądanie dodatkowych dokumentów uważa za szykanowanie i jest to bezpodstawne, powoduje ponoszenie dodatkowych kosztów np. na przesyłki pocztowe, co pozbawia go możliwości dochodzenia praw. Nadto przedłożył do sprawy kopię zeznania podatkowego za 2012r. z którego wynika, że prowadził działalność gospodarczą i osiągnął przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w kwocie [...] zł, co daje dochód brutto w wysokości [...] zł. Nadto przedłożył kserokopię decyzji o przyznaniu mu zasiłku dla bezrobotnych, z której wynika, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej i po okresie 90 dni od zarejestrowania się jako bezrobotny, tj od 6 grudnia 2013r. nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący przedłożył zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej dotyczące jego żony wystawione 8 maja 2013r., z którego wynika, że jego żona od 24 kwietnia 2010r. jest zarejestrowana w urzędzie pracy i posiada status osoby bezrobotnej. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania wnioskodawcy i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania chociażby w części. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że wprawdzie skarżący uzupełnił wniosek o prawo pomocy, to jednak brak pełnej i aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego i jego rodziny, pozwalającej ocenić możliwości płatnicze skarżącego. Zeznanie roczne o wysokości przychodu obrazuje dochody skarżącego z działalności gospodarczej za 2012r., zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej odnoszące się do żony skarżącego dotyczy okresu do maja 2013r., gdy z oświadczenia skarżącego wynika, że od 26 sierpnia 2013r. jego żona podjęła działalność gospodarczą (k. 15v akt sąd.). Wątpliwości co do rzeczywistej wysokości dochodów osiąganych przez rodzinę budzi oświadczenie skarżącego złożone we wniosku o prawo pomocy, skoro wynika z niego, że uzyskiwany zasiłek dla bezrobotnych wystarcza tylko na pokrycie kosztów czynszu za mieszkanie i opłaty za prąd. Doświadczenie życiowe wskazuje, że skarżący prócz powyższych kosztów ponosi także inne konieczne wydatki bieżącego utrzymania czteroosobowej rodziny (wyżywienia, czy chociażby zakupu chemii i środków czystości, podstawowej odzieży, czy kosztów kształcenia synów). Wskazać przy tym należy, że skarżący uiścił wpisy sądowe od dwóch zainicjowanych przez niego skarg w wymienionych powyżej sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu w łącznej kwocie [...]zł. Skarżący nie podał przy tym, by korzystał z pomocy społecznej, czy posiłkował się pożyczkami. W tym zakresie oświadczenie skarżącego o stanie finansów i możliwościach płatniczych okazało się co najmniej niepełne. Nadto nieaktualne okazuje się zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej dotyczące żony skarżącego, skoro jak sam podał od sierpnia 2013r. prowadzi ona działalność gospodarczą. Skarżący uchylił się nadto od podania we wniosku o prawo pomocy wyników finansowych z tej działalności. W świetle powyższego, uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego, zawarte w treści formularza o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek skarżącego o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej i jasnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów sądowych niniejszego postępowania, chociażby w części, zwłaszcza gdy skarżący poniósł wpisy sądowe w dwóch innych sprawach w łącznej wysokości [...] zł. Nadto skarżący wiedząc o treści wezwań do uzupełnienia wniosków o prawo pomocy w innych sprawach zainicjowanych przez niego przed Sądem Administracyjnym, i znając wątpliwości co do jego oświadczenia o stanie finansowym, uzupełnił wniosek o prawo pomocy tylko w takim zakresie, w jakim sam uznał to za zasadne, kwestionując potrzebę przedłożenia dodatkowych oświadczeń, czy dokumentów źródłowych. Należy w tym miejscu podkreślić, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej i materialnej wnioskującego. Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów sądowych niniejszego postępowania. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska