II SA/Po 367/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lipca 2024 r. w sprawie ze skargi K. A. na postanowienie Kurator Oświaty z dnia 12 marca 2024 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. zasądzić od Kurator Oświaty na rzecz K. A. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia 12 marca 2024 r., nr [...] [...] Kurator Oświaty, po rozpoznaniu odwołania K. A. (dalej również jako "Skarżący") od orzeczenia Zespołu Orzekającego działającego w Poradni [...] dla Dzieci i Młodzieży [...] w Zespole Poradni [...] nr [...] w P., stwierdził niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż K. G. (matka dziecka) złożyła w dniu 15 stycznia 2024 r. wniosek do Poradni [...] dla Dzieci i Młodzieży [...] o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego oraz opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dla córki J. A. Zespół Orzekający działający w ww. Poradni rozpatrzył wniosek na posiedzeniu w dniu 18 stycznia 2024 r. wydając orzeczenie nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego J. A. oraz opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Skarżący podnosząc, iż odpis przedmiotowego orzeczenia otrzymał w dniu 6 lutego 2024 r. ze szkoły, do której uczęszcza J. A.. Następnie organ wskazał, iż zgodnie z art. 30 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej K.p.a., zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Osoby fizyczne nieposiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swych ustawowych przedstawicieli. W świetle powyższych przepisów ojciec J. A. jest przedstawicielem ustawowym strony i może działać w jej imieniu w postępowaniu przed organem drugiej instancji. Jednak, jak wynika z akt sprawy organu pierwszej instancji, matka dziewczynki pani K. G. na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział Cywilny Rodzinny Odwoławczy z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt [...] C [...] była osobą uprawnioną do wystąpienia z wnioskiem do Poradni [...] o wydanie orzeczenia dotyczącego małoletniej J. A. z pominięciem zgody ojca K. A., tym samym jest jedyną osobą uprawnioną do wniesienia skutecznego odwołania od wydanej decyzji w tej sprawie. Należy wskazać, iż jak wynika z informacji Kierownika Sekretariatu [...] Wydział Cywilny Rodzinny Odwoławczy z 7 marca 2024 r. ww. orzeczenie z dnia 17 października 2023 r. wydane w sprawie [...] C [...] jest wykonalne. Organ wyjaśnił, iż Zespół Orzekający działający w Poradni [...] dla Dzieci i Młodzieży [...] uwzględnił wniosek matki i wydał orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego córki. Natomiast K. A. wnosząc odwołanie od tego orzeczenia sprzeciwia się kształceniu specjalnemu córki, a zatem nie respektuje postanowienia Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział Cywilny Rodzinny Odwoławczy z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt [...] C [...] w przedmiotowej sprawie. Organ podniósł, że zgodnie z art. 97 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 z późn. zm. – dalej jako "k.r.o.") jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy. W przedmiotowej sprawie, wobec braku porozumienia między rodzicami J. A. Sąd Okręgowy w W. [...] Wydział Cywilny Rodzinny Odwoławczy postanowieniem z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt [...] C [...] w przedmiocie wniosku pani K. G. o zabezpieczenie roszczenia niemajątkowego, rozstrzygnął kwestię sporną dotyczącą wydania orzeczeń dotyczących córki. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł K. A. wskazując, iż organy I i II instancji bezzasadnie uznały go za osobę nieuprawnioną do uczestniczenia w postępowaniu (zarówno na prawach strony, jak i przedstawiciela ustawowego J. A., a także rodzica) powołując się na postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dn. 17.10.2023 r., sygn. akt [...] C [...]. W ocenie Skarżącego jest to rozumowanie mylne i oparte na nieuprawnionej rozszerzającej interpretacji tego postanowienia - zgodnie z sentencją tego postanowienia, Sąd Okręgowy w W. postanowił "udzielić zgody dla właściwej miejscowo Poradni [...] na przeprowadzenie diagnozy oraz wydanie opinii i orzeczeń dotyczących małoletniej J. A. na każdy kolejny okres ważności z pominięciem zgody ojca K. A.. Postanowienie to nie pozbawia ojca prawa uczestniczenia w postępowaniach, a jedynie uprawnia "właściwą miejscowo Poradnię [...]" do prowadzenia postępowania z pominięciem zgody ojca (a zatem za zgodą wyłącznie samej matki), co należy rozumieć jako rozstrzygnięcie sądu opiekuńczego w istotnej sprawie dziecka zgodnie z art. 97 § 2 k.r.o., w przedmiocie wszczęcia postępowań a nie co do osób uprawnionych do uczestnictwa. Postanowienie to zatem nie ma wpływu na prawa ojca jako strony postępowania ani na jego władzę rodzicielską, zaś wyłącznie rozstrzyga kwestie, czy "właściwa miejscowo Poradnia [...]" może rozpocząć procedowanie na wniosek samej matki. Skarżący wskazał, iż interes prawny rodziców wynika z art. 97 § 1 k.r.o., na mocy którego, jako rodzice którym przysługuje władza rodzicielska nad J. A., każde z rodziców jestem prawnie obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Oznacza to, że każde z rodziców ma nie tylko prawo, ale i ustawowy obowiązek czynnego zainteresowania sprawami J. A., zatem również udziału w niniejszym postępowaniu jako strona. Nadto, orzeczenie Organu I instancji zawiera również zalecenia dla rodziców, tym samym - skoro orzeczenie nakłada określone zalecenia czy obowiązki na rodziców - w oczywisty sposób postępowanie dotyczy ich interesu prawnego i obowiązków, są oni zatem stronami postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, iż ojciec J. A. jest przedstawicielem ustawowym strony i mógłby działać w jej imieniu w postępowaniu przed organem drugiej instancji. Jednak, jak wynika z akt sprawy organu pierwszej instancji, matka dziewczynki K. G. na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział Cywilny Rodzinny Odwoławczy z dnia 17 października 2023 r. sygn. akt [...] C [...] (k. [...]) jest osobą uprawnioną do wystąpienia z wnioskiem do Poradni [...] o wydanie orzeczenia dotyczącego małoletniej J. A. z pominięciem zgody ojca K. A., tym samym w ocenie Kurator Oświaty jest jedyną osobą posiadającą status strony w przedmiotowym postępowaniu, i co za tym idzie jedyną uprawnioną do wniesienia skutecznego odwołania od wydanej decyzji w tej sprawie. W piśmie procesowym z dnia 25 czerwca 2024 r. organ podniósł, iż stanowisko, że wnoszący odwołanie K. A. nie posiada legitymacji prawnej do reprezentowania córki wywiódł z przepisów Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach [...] (Dz. U. z 2023r. poz. 2061). Organ podniósł, iż matka dziecka K. G. na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział Cywilny Rodzinny Odwoławczy z dnia 17 października 2023 r. sygn. akt [...] C [...] (k. [...] akt sprawy) jest osobą uprawnioną do wystąpienia z wnioskiem do Poradni [...] o wydanie orzeczenia dotyczącego małoletniej J. A. z pominięciem zgody ojca K. A.. A skoro tak, to zgodnie z przepisami wyżej przytoczonego Rozporządzenia oraz stosownego rozstrzygnięcia Sądu powszechnego, jest ona uprawniona do samodzielnego wystąpienia z wnioskiem, i tylko ona jest uprawniona do uzyskania zawnioskowanego orzeczenia. Idąc dalej, tylko ona jest też uprawniona do ewentualnego złożenia odwołania do kuratora oświaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaznaczenia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 zwanej dalej: "P.p.s.a.".) Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Kurator Oświaty o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania. Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia w pierwszej kolejności wskazać należy, iż w myśl art. 127 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 737, dalej: Prawo oświatowe), kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież niepełnosprawne, niedostosowane społecznie i zagrożone niedostosowaniem społecznym, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Kształcenie to może być prowadzone w formie nauki odpowiednio w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych, przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i szkołach lub oddziałach integracyjnych, przedszkolach i szkołach lub oddziałach specjalnych, innych formach wychowania przedszkolnego i ośrodkach, o których mowa w art. 2 pkt 7. Uczniowi objętemu kształceniem specjalnym dostosowuje się odpowiednio program wychowania przedszkolnego i program nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Dostosowanie następuje na podstawie opracowanego dla ucznia indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego uwzględniającego zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, o którym mowa w ust. 10 (art. 127 ust. 3). Opinie o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka oraz orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego albo indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego i indywidualnego nauczania, a także o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych organizowanych zgodnie z przepisami o ochronie zdrowia psychicznego wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach [...], w tym w poradniach specjalistycznych. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego określa zalecane formy kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej (art. 127 ust. 10 Prawa oświatowego). Natomiast zgodnie z art. 127 ust. 12 Prawa oświatowego, i co ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, od orzeczeń, o których mowa w ust. 10, rodzice dziecka mogą złożyć w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia odwołanie do kuratora oświaty. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, iż odwołanie od orzeczenia może wnieść każdy z rodziców dziecka, a nie wyłącznie ten który wystąpił z wnioskiem o wydanie tego orzeczenia. Powyższego nie zmieniają zapisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach [...] (Dz. U. z 2023 r. poz. 2061; dalej w skrócie "rozporządzenie"). Sąd miał na uwadze, iż w myśl § 25 rozporządzenia od orzeczenia wnioskodawca może wnieść odwołanie do kuratora oświaty, za pośrednictwem zespołu, który wydał orzeczenie, w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia. Stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia zespoły wydają orzeczenia i opinie na pisemny wniosek rodzica dziecka lub ucznia lub na pisemny wniosek pełnoletniego ucznia, zwanych dalej "wnioskodawcą". Oznacza to, że każdy z rodziców dziecka, o ile jego władza rodzicielska nie została ograniczona lub nie został jej pozbawiony (właściwym orzeczeniem) posiada legitymację do złożenia wniosku inicjującego postępowanie, jak również kwestionowania orzeczeń zespołów orzekających w drodze odwołania. Należy mieć na uwadze, iż zgodnie bowiem z art. 98 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 2023 r. poz. 2809 ze zm. dalej k.r.o.) rodzice są przedstawicielami ustawowymi dla dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Zgodnie z art. 93 § 1 k.r.o. władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 1 i § 2 k.r.o.). A zatem w sytuacji, gdy przepisy uznają za stronę małoletnie dziecko, to jest ono reprezentowane przez przedstawiciela ustawowego – rodzica, przy czym w przypadku braku ograniczeń co do zakresu sprawowanej władzy rodzicielskiej, obojgu rodzicom przysługuje równy zakres praw i obowiązków wobec podlegającego ich pieczy dziecku tj. oboje rodzice są stronami postępowania. Tym samym w sytuacji gdy w toku postępowania przed organami okaże się, że wniosek o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego został złożony przez jednego z rodziców, bez wiedzy lub wbrew woli drugiego z rodziców, a istnieje między rodzicami spór, co do potrzeby (lub braku potrzeby) objęcia kształceniem specjalnym, okoliczności tej nie można pominąć. Podjęcie bowiem decyzji w sprawie wystąpienia z wnioskiem o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, uzależnionego od stopnia rozwoju dziecka, należy do istotnych spraw dziecka, o których rodzice rozstrzygają wspólnie, natomiast w przypadku braku porozumienia między nimi, rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 2 k.r.o.), a nie organ administracji. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w niniejszej sprawie gdzie z uwagi na brak zgody Skarżącego Sąd Okręgowy w W. [...] Wydział Cywilny Rodzinny Odwoławczy postanowieniem z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt [...] C [...] w przedmiocie wniosku K. G. o zabezpieczenie roszczenia niemajątkowego postanowił "udzielić zgody dla właściwej miejscowo Poradni [...] na przeprowadzenie diagnozy oraz wydanie opinii i orzeczeń dotyczących małoletniej J. A. na każdy kolejny okres ważności z pominięciem zgody ojca K. A. Mając powyższe orzeczenie na uwadze zaznaczyć należy, iż orzeczenie to wyłącznie zastępuje zgodę Skarżącego jako ojca dziecka na przeprowadzenie diagnozy oraz wydanie opinii i orzeczeń dotyczących małoletniej J. A.. Natomiast orzeczenie to nie pozbawia ani nie ogranicza władzy rodzicielskiej w zakresie decydowania o istotnych sprawach dziecka w zakresie kształcenia. Wydane przez Sąd Okręgowy orzeczenie potwierdziło, że Skarżącemu w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska, a Sąd rozstrzygnął wyłącznie istniejący pomiędzy rodzicami spór. Natomiast w żadnej mierze nie można uznać, iż na mocy powyższego postanowienia Skarżący został w tym zakresie pozbawiony władzy rodzicielskiej, a co za tym idzie, że został pozbawiony możliwości kwestionowania wydanego w sprawie orzeczenia. W konsekwencji zatem należało uznać, że stronami w postępowaniu w przedmiocie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego J. A. są oboje rodzice, tj. zarówno wnioskodawczyni jak też skarżący – którzy nota bene oboje zostali w orzeczeniu i do których wspólnie adresowane są zalecenia w nim zawarte (pkt 8 orzeczenia). Tym samym Skarżący ma interes prawny w złożeniu odwołania od orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku art. 205 § 2 P.p.s.a uwzględniając uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł.