II SA/Po 3678/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) Sędziowie Sędzia NSA Rafał Batorowicz As.sąd. Lilianna Drewniak-Żaba Protokolant referent - stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2004 r sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich ; I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ M.Dybowski /-/ R.Batorowicz Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.- dalej ustawa) pozbawił Z. W. uprawnień kombatanckich , przyznanych przez ZW ZBoWiD w K. decyzją z dnia [...] r. z tytułu utrwalania władzy ludowej od [...] r. do [...] r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż Z. W. w okresie zaliczonym przez b. ZBoWiD jako działalność kombatancką pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśniania, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy. Z. W., wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy zarzucił, że Kierownik Urzędu nie odniósł się do pisma, nadesłanego przez Zainteresowanego, w którym wskazywał na swój udział w obronie W. w 1939 r., jako harcerza; podniósł, że walczył w obronie W. wraz z Z. I.. Zainteresowany wniósł, by Kierownik Urzędu poszukiwał dokumentów w Ministerstwie Obrony Narodowej i archiwach W. Chorągwi ZHP; by sprawdził, czy w kartotekach Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych figuruje Z.I.. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.138 § 1 p.1 w zw. z art.127 § 3 kpa utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r. Motywując decyzję Kierownik Ud/sKiOR wskazał, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 9.4.1999 r.- II RN 168/98 i z 26.3.1997- III RN 8/97, Urząd nie był obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień z innych tytułów. Termin składania wniosków o nowy tytuł kombatancki, minął dnia 31.12.1998 r. Z. W. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący ocenił, że decyzja jest bardzo krzywdząca i niezgodna z prawem. Dnia [...] lub [...] r. [...] W. Drużyna Harcerska im. M. R., której Skarżący był członkiem, została oddelegowana rozkazem MON do pełnienia różnych funkcji obronnych w [...]. Z. W. przydzielono do grupy, zakwaterowanej w okolicach lotniska B., której zadaniem była ewakuacja zagrożonych magazynów ze sprzętem medycznym, sprzętem saperskim, uprzęży dla koni wojskowych i dostarczaniem drutu i innych niezbędnych przedmiotów dla budowy barykad na ulicach W.. Jako 16 letni harcerz, zmuszony by wykonywać w niebezpiecznych warunkach różne czynności, zagrażające bezpośrednio życiu i zdrowiu. Skarżący został ogłuszony, utracił przytomność i uległ przysypaniu gruzem na ul. [...], gdy podczas transportu drutu kolczastego, doszło do ostrzału artyleryjskiego. Wszystkie dokumenty z okresu obrony W., zostały w mundurze harcerskim w szpitalu, gdzie znalazł się w związku z doznanymi obrażeniami ciała. Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.-obecnie j.t.Dz.U.42/02/371 ze zm.), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art.2 i art.4. Skarżący wykazywał, że zachodziły wobec niego przesłanki do zachowania tych uprawnień, bowiem we [...] r. jako szesnastoletni harcerz, pełnił służbę w obronie W.. Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że wniosek osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, winien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich (uchwała 7 S NSA z 4.3.2002-OPS 13/01-Pr.Pracy 6/02/42). Zachowanie uprawnień dotyczy sytuacji, gdy zainteresowany otrzymał lub mógł otrzymać uprawnienia kombatanckie także z innych tytułów określonych w ustawie- w szczególności z tytułu uczestniczenia w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii (uzasadnienie uchwały 7 S SN z 21.12.1993- II UZP 25/93- OSNC 11/94/200 s.4-5, akceptowanej przez A.Świątkowskiego "Uprawnienia inwalidów wojennych, wojskowych, kombatantów, osób represjonowanych, inwalidów z wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz ich rodzin" DW ABC 1997 s.97). Żadną przeszkodą dla czynienia ustaleń w tej materii nie mógł być art. 22 ust. 3 ustawy- tym bardziej, że wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r. sygn. SK 4/02, Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. Wyrok ów wszedł w życie dnia 29 kwietnia 2003 r.- z dniem ogłoszenia (Dz.U. 72/03/658). Skarżący już w życiorysie z dnia [...] r. podniósł, że "[...] r. starsze roczniki [...] Drużyny Harcerskiej [tak w oryginale] im. M. R. w W., do której należałem, zostały skierowane do dyspozycji MON. W czasie tym przy oblężeniu W. zostałem ranny" (k. 2 akt administracyjnych). Także w piśmie z dnia [...] r. podniósł w szczególności, że "w czasie obrony W. w dniach między [...]a [...] r. rozkazem Ministerstwa Obrony Narodowej, jako harcerz [...] drużyny harcerskiej [tak w oryginale] im. M. R., posiadającą swą siedzibę przy ul. [...] nr [...] w W.", brał udział w obronie [...]. Wniósł o sprawdzenie, czy w archiwach Urzędu istnieje kartoteka pochodzącego z W. Z. I.. Do pisma Zainteresowany dołączył odpisy: pisma z dnia [...] r. do Ministerstwa Obrony Narodowej; dowodów nadania listów poleconych do MON z [...] i Archiwum Związku [dalej nieczytelne] z [...] r.; pisma Szefa Wydziału Skarg i Wniosków Gabinetu Ministra ON z [...] r.; pisma Szefa Wydziału IV CAW z [...] r. do Archiwum ZHP; pisma Sekretarza Zespołu Historycznego GK M. G. z [...] r.- dotyczące podjętych przez Z. W. poszukiwań dokumentów, potwierdzających udział Zainteresowanego- jako harcerza [...] WDH- w obronie W. we [...] r. (k. 14-21 akt administracyjnych). Tych faktów Kierownik Urzędu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie poczynił ani się doń nie ustosunkował, naruszając art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 kpa. Niedopuszczalne było- bez uzasadnienia- pominięcie wniosku dowodowego o zbadanie, czy wskazany przez Skarżącego Z. I. nabył uprawnienia kombatanckie- w szczególności z tytułu udziału- jako harcerza- w obronie W. we [...] r. ( art. 7 i art. 77 § 1 kpa; odpowiednio- wyrok SN z 26.9.1966- II CR 314/66- OSNC 2/67/39, akceptowany przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. I s. 458 uw. 17). Ustawodawca nałożył na organ administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Trafnie Kierownik Urzędu wskazuje, że utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że służba w Milicji Obywatelskiej nie stanowi przesłanki zachowania uprawnień kombatanckich. Milicja Obywatelska, powołana dekretem PKWN z 7.10.1944 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz. U. 7/44/33) jako publicznoprawna formacja służby Bezpieczeństwa Publicznego, podległa Kierownikowi tego resortu. MO podlegała Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego, a nie MON. Do jej zadań należała ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego- nie jest możliwe uzyskanie uprawnień kombatanckich jedynie z tytułu służby w MO. Z twierdzeń Skarżącego zdaje się wynikać, że starsi harcerze [...]WDH działali na rozkaz MON. Kierownik Urzędu nie rozważał, czy w przypadku Z. W. nie zachodzą przesłanki z art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy. Koniecznym w tej sytuacji staje się wyjaśnienie, kiedy i jakim aktem Skarżący został powołany do służby w obronie W., czy było to działanie w ramach Pogotowia Harcerzy i czy objęło ono [...] WDH- w tym samego Zainteresowanego. W stosunku do [...] r., gdy Skarżący sam poszukiwał dotyczących Go dokumentów, nastąpił rozwój badań historycznych; wskutek osłabienia a następnie likwidacji cenzury, pojawiły się publikacje, które bądź wycinkowo, bądź szczegółowo, dotyczą istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy materii ( jedynie przykładowo można wskazać: S. Broniewski- Orsza "Całym życiem- Szare Szeregi w relacji Naczelnika"- PWN 1983 s. 13; E. Sikorski "Szkice z dziejów harcerstwa polskiego w latach 1911- 39" Interpress 1989s. 136 i n.; S. Broniewski "Pierwsze lata konspiracji" w: "Szare Szeregi- Harcerze 1939-45" pod red. J. Jabrzemskiego PWN 1988 t.I s. 400; red. O. Fietkiewicz "Leksykon harcerstwa" MAW 1988 s. 348- 349 hasło POGOTOWIE HARCERSKIE; monografie poszczególnych szkół średnich wraz z ich drużynami harcerskimi w serii Varsaviana, etc.). Istotnie zwiększyła się możliwość dostępu do źródeł historycznych. Obowiązkiem Kierownika Urzędu było dokonanie analizy dowodów i ocena materiału dowodowego nie później niż w momencie wydania decyzji rozstrzygającej sprawę, a motywy decyzji winny wynikać z uzasadnienia decyzji, jako jej integralnej części (art. 107 § 3 kpa; wyrok NSA z 8.9.1989 r.-II SA 390/89- OSP 6/91/140 z akceptującą glosą M. Mincer- Jaśkowskiej). Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Urzędu przeprowadzi dowody konieczne dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ( ewentualnie zasięgając informacji w stosownych archiwach i prowadząc kwerendę właściwych publikacji) i starannie je oceni, a wynik ustaleń i oceny zaprezentuje w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi art. 107 § 3 kpa. Wobec powyższego obie decyzji należało uchylić (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm.). /-/ L.Drewniak-Żaba /-/M.Dybowski /-/ R.Batorowicz JFS