II SA/Po 37/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Bela po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. sprawy ze skargi M. R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu prawa jazdy; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty K. z dnia [...] r. Nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł (...) tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ W. Batorowicz /-/ B. Drzazga /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta K. na podstawie art. 138 ust. 2 w zw. z art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz.U. 2005 r. Nr 108 poz. 908 ze zm.) odmówił M. R. P. zwrotu prawa jazdy kat. B nr [...] z uwagi na nie poddanie się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż postanowieniem Prokuratury Rejonowej w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] na podstawie art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym zatrzymano przedmiotowe prawo jazdy. W dniu [...]r. Sąd Okręgowy w K. II Wydział Karny wyrokiem w sprawie sygn. akt [...] po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez obrońcę strony uchylił wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] i umorzył postępowanie karne przeciwko oskarżonemu M. P. W związku z tym wyrokiem postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w K. VII Wydział Grodzki postanowił o zwrocie przedmiotowego prawa jazdy. Wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy strona złożyła w dniu [...] r. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 114 ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający 1 rok. Wskazano, że w przypadku strony występującej o zwrot zatrzymanego prawa jazdy okres zatrzymania wynosił ponad 1 rok – od dnia 27 listopada 2005 r. (odebranie prawa jazdy) do dnia [...] r. (prawomocne postanowienie Sądu o zwrocie prawa jazdy). Zdaniem organu zainteresowany ubiegając się o zwrot prawa jazdy powinien wystąpić do Starosty K. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego spełnienie warunków dla poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji w trybie art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy, zgodnie z §6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 21 stycznia 2004 r. w sprawie wydawania uprawnień do kierowania pojazdami (Dz.U. Nr 24 poz. 215 ze zm.). Wskazano, iż zgodnie z §11 powołanego rozporządzenia zaświadczenie takie wydaje się po dostarczeniu wymaganego orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego. Ponieważ strona została skierowana przez Komendanta Miejskiego Policji w K. na badania psychologiczne i lekarskie (skierowania z dnia [...] r.), tym samym ciąży na niej obowiązek dostarczenia orzeczeń z przeprowadzonych badań, a niepoddanie się tym badaniom spowoduje wydanie decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami. W odwołaniu od powyższej decyzji M. R. P. wniósł o jej uchylenie z uwagi na sprzeczność rozstrzygnięcia z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w K. VII Wydział Grodzki, z którego wynika obowiązek zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. działając na podstawie art. 138 §1 pkt 2ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 198 poz. 1025 ze zm. - dalej kpa) i art. 138 ust. 2 w zw. z art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) i ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji (pkt 1 decyzji) i orzekło o odmowie wydania dokumentu prawa jazdy kat. B nr [...] druk nr [...](pkt 2 decyzji). W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 138 §2 w zw. z art. 114 ust. 4, a pośrednio w zw. z art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy Prawo o ruchu drogowym osoba, która została pozbawiona prawa jazdy i możliwości posługiwania się tym dokumentem na okres przekraczający 1 rok w wyniku wydania jednego z orzeczeń przewidzianych prawem, podlega kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji. Wskazano, iż do orzeczeń przewidzianych prawem, na mocy których osoba może zostać pozbawiona prawa jazdy należy również środek zapobiegawczy w postaci postanowienia prokuratora bądź sądu o zatrzymaniu prawa jazdy do czasu rozpatrzenia przez sąd popełnionego przez kierowcę czynu będącego wykroczeniem lub przestępstwem, a ewentualny brak wyroku orzekającego o zakazie prowadzenia pojazdów z uwagi na uniewinnienie lub umorzenie postępowania, nie anuluje faktu zatrzymania prawa jazdy, o którym mowa w art. 138 ust. 2 ustawy i okresu pozbawienia o którym mowa w art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy. Tym samym jeżeli okres pozbawienia prawa jazdy poprzez zastosowanie środka zapobiegawczego w postaci zatrzymania prawa jazdy przekracza 1 rok, zastosowanie ma przepis art. 114 ust. 4 ustawy i dokument stwierdzający uprawnienie do kierowania pojazdem wydaje się po zdaniu odpowiedniego do rodzaju uprawnienia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje. Wskazano, iż w przypadku odwołującego się był on pozbawiony prawa jazdy na okres przekraczający 1 rok, od dnia [...] r. do dnia [....] r., tj. od dnia wydania postanowienia przez prokuratora postanowienia o zatrzymaniu prawa jazdy do dnia wydania postanowienia o zwrocie prawa jazdy przez Sąd Rejonowy w K. VII Wydział Grodzki. Zdaniem Kolegium w tej sytuacji Starosta K. mając na uwadze treść art. 114 ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym winien odmówić wydania dokumentu stwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdem z uwagi na nie poddanie się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji w trybie egzaminu państwowego. Zdaniem Kolegium Starosta nie miał natomiast podstawy prawnej do orzekania o odmowie zwrotu prawa jazdy, bowiem w tej kwestii orzekł Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia [...] r. W skardze na powyższą decyzję M. R. P. wniósł o jej uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego, to jest art. 138 ust. 2 w zw. z art. 114 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym przez błędną jego wykładnię, w zakresie w jakim art. 114 ustawy posługuje się pojęciem "zatrzymanie prawa jazdy". Zdaniem skarżącego organ dokonał bardzo rygorystycznej i niedopuszczalnej wykładni powołanych w decyzji przepisów, przyjmując, że nawet brak wyroku orzekającego o zakazie prowadzenia pojazdów nie anuluje faktu zatrzymania prawa jazdy, o którym mowa w art. 138 ust. 2 i okresu pozbawienia, o którym mowa w art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy Prawo o ruchu drogowym. Wskazał, iż inna jest sytuacja osób, którym wprawdzie zatrzymano prawo jazdy, lecz organy rozpoznające zdarzenie w związku z którym nastąpiło ich zatrzymanie, uznają, że brak jest podstaw do orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów lub cofnięcia uprawnień, zwłaszcza gdy dochodzi do umorzenia postępowania bowiem wyniki późniejszego postępowania sądowego wykazały, ze zdarzenie nie miało cech przestępstwa. Zdaniem skarżącego taka sytuacja dowodzi, że zatrzymanie prawa jazdy było nieuzasadnione, a poddawanie takiej osoby egzaminowi sprawdzającemu stanowiłoby niezasłużoną dodatkową dolegliwość. Takie działanie organów administracji publicznej nie da się pogodzić z gwarancjami praw obywatelskich. W sytuacji, gdy dochodzi do kolizji między ochroną bezpieczeństwa ruchu a ochroną praw obywatelskich, pierwszeństwa należy dać ochronie praw obywatelskich. Stad skarżącemu należało wydać prawo jazdy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację przytoczoną w zaskarżonej decyzji. W odniesieniu do zarzutów skargi wskazano, iż decyzja Kolegium wyjaśnia przesłanki rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną, a decyzje wydane w obu instancjach były wadliwe z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego oraz procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja wydana została w przedmiocie odmowy wydania dokumentu potwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdami - prawa jazdy kat. B nr [...] druk nr [...], przy czym organ I instancji orzekł w przedmiocie odmowy zwrotu wskazanego dokumentu. Zważyć jednakże należy, iż materialnoprawną podstawę obu decyzji stanowił przepis art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) wyżej powołanej ustawy Prawo o ruchu drogowym, zgodnie z którym kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była jego pozbawiona na okres przekraczający 1 rok. W rozpatrywanej sprawie postanowienie o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy wydane zostało przez Prokuratora Rejonowego w K. w dniu [...] r. (sygn. akt [...] – k. 30 akt administracyjnych), a o zwrocie tego dokumentu orzekł sąd karny postanowieniem z dnia [...] r., a więc po upływie 1 roku od dnia zatrzymania prawa jazdy. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę okoliczność ta nie ma jednakże wpływu na sytuacje prawną skarżącego w postępowaniu administracyjnym z wniosku o wydanie zatrzymanego prawa jazdy. Poza sporem pozostaje, iż wyrokiem Sądu Rejonowego VII Wydział Grodzki z dnia [...] r. w sprawie sygn. akt [...] skarżący został uznany za winnego popełnienia przestępstwa z art. 13 §1 kk w zw. z art. 178a §1 kk. Wskazać należy, iż akta administracyjne nie zawierają odpisu tego wyroku, a odnośnie zarzucanych skarżącemu czynów informację Sąd powziął z treści wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] (k. 32 akt administracyjnych) oraz postanowienia Sądu Grodzkiego z dnia [...] r. o zwrocie prawa jazdy (k. 33 akt administracyjnych). Bezspornym jest również, iż wyżej wskazanym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. uchylony został wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...], a postępowanie karne przeciwko skarżącemu o zarzucany mu czyn z art. 13 §1 k.k. w zw. z art. 178a §1 k.k. zostało umorzone z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość czynu. Zgodnie z art. 1 §2 kk nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma. Powyższe skutkuje koniecznością uznania, iż w związku z umorzeniem postępowania karnego z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość czynu, skarżący nie popełnił przestępstwa. Mamy więc w tym przypadku do czynienia z nieorzeczeniem zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych z przyczyn merytorycznych, stąd w takim wypadku ocena zasadności zatrzymania ex post wypadnie pozytywnie (LEX - Komentarz do art.114 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U.05.108.908), [w:] R.A. Stefański, Prawo o ruchu drogowym. Komentarz, LEX, 2008, wyd. III.). Tym samym okres pomiędzy zatrzymaniem skarżącemu prawa jazdy, a wystąpieniem przez skarżącego o jego zwrot, nie może zostać zaliczony do okresu sankcji karnej nałożonej na stronę i tym samym nie może powodować ujemnych skutków prawnych dla strony w postaci przyjęcia, iż w związku z zatrzymaniem prawa jazdy w tym okresie w stosunku do skarżącego ma zastosowanie przepis art. 114 ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym i wynikający z tego przepisu obowiązek zdania egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje do kierowania pojazdami. W ocenie Sądu odrębną przesłanką uzasadniającą uchylenie zaskarżonych decyzji jest naruszenie art. 77 §1 kpa poprzez nie przeprowadzenie dowodu z wyroku Sądu Rejonowego w K. VII Wydziału Grodzkiego z dnia [...] r. sygn. akt [...]. W konsekwencji na podstawie akt administracyjnych sprawy nie można ustalić, na jak długi okres czasu orzeczono wobec skarżącego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Informacji w tym zakresie nie zawierają także uzasadnienia obu wydanych w sprawie decyzji. Tymczasem ustalenie to miałoby istotne znaczenie dla sytuacji prawnej skarżącego przy założeniu, że prawidłowa była argumentacja organów administracji, iż podstawowe znaczenie ma okres, na jaki prawo jazdy zostało zatrzymane. W konsekwencji nie można ustalić, czy okres pozbawienia prawa jazdy przez stronę mieści się w dopuszczalnej granicy wynikającej z art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy Prawo o ruchu drogowym i tym samym, czy w przypadku skarżącego zachodzą przesłanki do uzależnienia zwrotu zatrzymanego prawa jazdy od uprzedniego kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Warunkiem poddania sprawdzeniu kwalifikacji osoby ubiegającej się o zwrot prawa jazdy jest pozbawienie jej prawa jazdy na okres powyżej jednego roku, stąd niedopuszczalne jest sprawdzenie kwalifikacji, jeżeli zatrzymanie prawa jazdy obejmowało okres jednego roku lub krótszy (por. wyrok NSA z 27.06.2007 r. sygn. I OSK 866/06 Lex nr 339969). W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę dla oceny, czy pozbawienie prawa jazdy nastąpiło na okres przekraczający 1 rok, istotny jest okres wskazany w wyroku sądu karnego, a nie okres faktycznego zatrzymania prawa jazdy, który w tym przypadku został wydłużony z uwagi na zaskarżenie wyroku sądu grodzkiego. Tym niemniej w ocenie Sądu na sytuację prawną skarżącego w pierwszej kolejności wpływ ma umorzenie postępowania karnego w wyniku uznania, iż zdarzenie skutkujące zatrzymaniem prawa jazdy nie miało cech przestępstwa, i właśnie ta okoliczność zaważyła na treści niniejszego wyroku. Zgodnie z art. 1 pkt 1 i art. 104 § 1 kpa, a także zgodnie z ukształtowanymi poglądami doktryny prawa administracyjnego i orzecznictwa, decyzja administracyjna jest formą załatwienia indywidualnej sprawy administracyjnej. Wydanie decyzji jest możliwe wtedy, gdy prawo materialne przewiduje w konkretnym stanie faktycznym konkretyzację normy prawnej wobec indywidualnie określonego adresata poza aparatem administracyjnym. Zgodnie z art. 138 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania. W okolicznościach niniejszej sprawy uznać należy, iż w rozpoznaniu wniosku skarżącego o zwrot prawa jazdy organ administracji zobligowany jest wydać żądany dokument, a czynność tę należy uznać za czynność materialno-techniczną, nie wymagającą władczego działania organu w postaci wydania decyzji administracyjnej. Stosowne postanowienie w przedmiocie zwrotu prawa jazdy wydał bowiem sąd karny. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty K. z dnia 19 marca 2007 r,. orzekając przy tym o zwrocie kosztów postępowania. Przepisu art. 152 ustawy nie zastosowano uwagi na negatywny charakter zaskarżonych rozstrzygnięć. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ B. Drzazga /-/ W. Batorowicz