II SA/Po 372/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Inspektor Sanitarny z dnia [...] kwietnia 2016r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r., znak [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia [...] marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1412 z późn. zm.), art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 z późn. zm., dalej: "k.p."), § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367) oraz art. 104 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") nie stwierdził u K. K. choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy wymienionej w pkt 19 załącznika do powołanego rozporządzenia. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że niniejsze rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie orzeczenia lekarskiego nr [...] Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w P. – Ośrodek w K. z dnia [...] lipca 2015 r. oraz orzeczenia lekarskiego Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], które wykluczyły u skarżącej omawianą chorobę zawodową. Organ sanitarny wskazał, że uwzględnił także ocenę narażenia zawodowego. Organ ustalił, że skarżąca wykonywała w latach 1981-1985 (w tym 1982-1984 urlop wychowawczy) pracę biurową jako rejestratorka medyczna, a w latach 1986-1989 jako inspektor obrony cywilnej prowadziła sprawy związane z obroną cywilną w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym. Następnie w latach 1995-2014 K. K. wykonywała pracę w S. K. kolejno na stanowiskach: pomocy sekretarza sądowego, sekretarza sądowego oraz starszego sekretarza sądowego. Podczas pracy w sądzie skarżąca pisała na maszynie mechanicznej (ok. 10 lat), półelektrycznej i elektrycznej (ok. 4 lata) oraz na klawiaturze komputerowej (ok. 7 lat). Ręcznie i na maszynie pisała przez kilka kalek technicznych, co wiązało się z silniejszym naciskiem na klawisze. K. K. 2-3 razy w tygodniu protokołowała przebieg rozpraw sądowych. Przenosiła wtedy osobiście akta sądowe oraz maszynę do pisania ważącą ok. 10 kg po stromych schodach. W trakcie sesji sądowej protokołowano od kilku do kilkunastu spraw, a protokoły jednej sprawy obejmowały do kilkunastu stron. Protokołowanie na sali rozpraw wiązało się z długotrwałym, ok. 2-godzinnym przebywaniem w siedzącej pozycji wymuszonej. W pozostałym czasie skarżąca zajmowała się m.in. wypełnianiem dokumentów, szyciem akt, dziurkowaniem (dziurkacz był duży i ciężki, a jego obsługa wiązała się z użyciem siły) i segregowaniem akt. Skarżąca 3-4 razy w roku wykonywała czynności związane z archiwizowaniem dokumentacji, które wykonywała w pozycji kucznej lub klęczącej, podobnie jak wyjmowanie i odkładanie akt z najniższych półek szafy. Niejednokrotnie w ciągu tygodnia podczas segregowania dokumentacji sądowej rozkładała ją na podłodze, co także wiązało się z przyjmowaniem pozycji kucznej i klęczącej. Pierwsze objawy pod postacią dolegliwości bólowych nadgarstków i kolan oraz drętwienia palców rąk, sztywności porannej palców i uczucia zatrzaskiwania (palce II-V), wystąpiły u skarżącej ok. 15 lat temu. K. K. od ok. 8 lat odczuwa bóle barków, a od ok. 4 lat – bolesność uciskową lewego łokcia. W lipcu 2013 r. rozpoznano u niej zespół de Quervaina. K. K. była przy tym leczona zachowawczo i rehabilitacyjnie. W 2013r. przebyła dwukrotnie zabieg tenolizy ścięgien zginaczy palców (po prawej i po lewej stronie). W sierpniu 2014 r. przebyła zabieg odbarczenia i neurolizy lewego nerwu łokciowego na poziomie rowka. Aktualnie u skarżącej utrzymują się bóle nadgarstków, barków (silniejsze po stronie prawej), łokcia lewego podczas opierania go o twarde podłoże, bóle kolan oraz niemożliwość całkowitego wyprostowania palców rąk. Dolegliwości występują także w nocy. Dolegliwości bólowe prawego barku w porównaniu do stanu z maja 2015 r. (poprzednie badanie ortopedyczne w Instytucie Medycyny Pracy w Ł.) wyraźnie nasiliły się na przełomie lipca i sierpnia 2015 r., a także uległy dużej progresji podczas pobytu w sanatorium we wrześniu 2015 r. Skarżąca była hospitalizowana w maju 2015 r. w Oddziale Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł. celem przeprowadzenia badań konsultacyjnych. Na podstawie ponownie przeprowadzonego badania ortopedycznego i oceny badań obrazowych w listopadzie 2015 r. podtrzymano rozpoznanie z poprzedniego badania przeprowadzonego w maju 2015 r., tj. obustronny zespół de Quervaina, zaciskające zapalenie ścięgien zginaczy palców II-IV obu rąk, obustronne bliznowacenie rozścięgna dłoniowego – choroba Dupuytrena, a także bliznowacenie rozcięgna podeszwowego stopy lewej. Rozpoznano ponadto zapalenie okołostawowe barku prawego ze znacznym ograniczeniem ruchomości i przewlekłym zespołem bólowym, wysiękowe zapalenie błony maziowej kolana lewego oraz obustronne wyrosła chrzęstno-kostne przy nasady bliższej piszczeli. Instytut Medycyny Pracy w Ł. w uzasadnieniu wydanego orzeczenia lekarskiego wyjaśnił, że u K. K. nie stwierdzono objawów upoważniających do rozpoznania przewlekłego zapalenia kaletek maziowych, przewlekłego uszkodzenia łąkotek, przewlekłego zapalenia nadkłykci kości ramiennych i zmęczeniowego złamania kości. Instytut stwierdził ponadto, że dolegliwości bólowe prawego barku w porównaniu do stanu z maja 2015 r. wyraźnie nasiliły się na przełomie lipca i sierpnia 2015r. i uległy dużej progresji podczas pobytu w sanatorium we wrześniu 2015 r., co na podstawie aktualnie przeprowadzonego badania klinicznego pozwala na rozpoznanie przewlekłego zapalenia okołostawowego barku prawego z zespołem bólowym. Przebieg kliniczny tego schorzenia wystąpił jednak w okresie, gdy skarżąca nie pracowała już zawodowo. Instytut Medycyny Pracy w Ł. zauważył również, że współwystępowanie u K. K. szeregu schorzeń pochewek ścięgnistych i ścięgien z tendencją do bliznowacenia o różnej lokalizacji anatomicznej wskazuje na pozazawodową skłonność ogólnoustrojową do ich rozwoju. Rozpoznania te postawiono po okresie kilkuletniej pracy związanej z obsługą klawiatury komputerowej, która w świetle aktualnej wiedzy medycznej, nie stanowi uznanego zawodowego czynnika ryzyka rozwoju schorzeń układu ruchu. Instytut Medycyny Pracy w Ł. w oparciu o analizę narażenia zawodowego uznał, że prace wykonywane w ramach obowiązków służbowych przez skarżącą w sądzie miały charakter niemonotypowej wielozadaniowej pracy biurowej, angażującej różne grupy mięśniowo-kostno-stawowe. W ocenie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. nieuzasadnione jest więc łączenie zgłaszanych przez K. K. dolegliwości ze sposobem wykonywania pracy. Po przeanalizowaniu całości zgromadzonej dokumentacji lekarskiej, oceny narażenia zawodowego oraz na podstawie wyników aktualnie przeprowadzonych badań i konsultacji specjalistycznych, Instytut Medycyny Pracy w Ł. nie znalazł podstaw do rozpoznania u K. K. chorób zawodowych pod postacią przewlekłych chorób układu ruchu wywołanych sposobem wykonywania pracy. Następnie organ I instancji przytoczył przepisy, które w jego ocenie powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie oraz wskazał, że zarówno Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w P. – Ośrodek w K., jak i Instytut Medycyny Pracy w Ł. nie rozpoznały u K. K. chorób zawodowych pod postacią przewlekłych chorób układu ruchu wywołanych sposobem wykonywania pracy. Orzeczenia lekarskie uprawnionych jednostek orzeczniczych stanowią środek dowodowy i posiadają walor opinii biegłego w rozumieniu art. 75 i art. 84 k.p.a.. Tym samym są to wyjaśnienia istotne dla rozstrzygnięcia kwestii wymagającej wiedzy specjalistycznej. Postępowanie w sprawach dotyczących chorób zawodowych jest specyficzne z uwagi na fakt, że organ orzekający pozostaje związany rozpoznaniem choroby zawartym w orzeczeniu lekarskim. Organ ten nie jest uprawniony do weryfikacji merytorycznej orzeczeń lekarskich, ani do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania schorzenia. Dotyczy to zarówno objawów choroby, jak i przyczyn jej powstania. Wobec negatywnych orzeczeń lekarskich, brak jest zatem podstaw do przyjęcia rozpoznanego u skarżącej schorzenia za chorobę zawodową. Właściwe jednostki medyczne nie dostrzegły związku przyczynowego między stwierdzonymi u K. K. schorzeniami, a wykonywaniem czynności w ramach pracy zawodowej. Pismem z dnia [...] lutego 2016 r. K. K. odwołała się od powyższej decyzji z dnia [...] lutego 2016 r., wskazując, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], Inspektor Sanitarny na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 75 i art. 77 § 1 k.p.a., art. 5 pkt 4a powołanej ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz art. 2351 k.p. w zw. z ś § ust. 1 i § 8 ust. 1 cytowanego rozporządzenia utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] lutego 2016 r., podzielając w pełni stanowisko organu I instancji. Pismem z dnia [...] kwietnia 2016 r. K. K. zaskarżyła powyższą decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że była dwukrotnie badana przez neurologa i ortopedę w Instytucie Medycyny Pracy im. Prof. J. N. w Ł.. Za każdym razie badania przeprowadzili jednak ci sami lekarze, co może budzić wątpliwości co do ich bezstronności. Ponadto skarżąca wskazała, że od grudnia 2015 r. przebywa na rencie chorobowej. W odpowiedzi na skargę Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w pełni swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się niezasadna. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 z późn. zm., dalej: k.p."). Zgodnie z art. 2351 k.p., za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Jak wynika przy tym z art. 2352 k.p., rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub u byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Szczegółowy sposób postępowania w poruszanym zakresie został przy tym określony przez prawodawcę w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367). Zgodnie z § 4 ust. 1 powołanego rozporządzenia, właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje pracownika lub byłego pracownika, którego dotyczy podejrzenie, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, do jednostki orzeczniczej I stopnia. W § 2 rozporządzenia wskazano ponadto, że wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowe, mimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do omawianego aktu wykonawczego. Wykaz ten ma charakter zamknięty i nie może być uzupełniany przez organy administracji publicznej (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Bk 710/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika przy tym z § 6 ust. 1 cytowanego rozporządzenia, właściwy lekarz wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwanej dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Prawodawca wskazuje zarazem w § 7 ust. 1 wymienionego rozporządzenia, że pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Taki wniosek składa się w świetle § 7 ust. 2 poruszanego rozporządzenia w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia lekarskiego, za pośrednictwem jednostki orzeczniczej I stopnia zatrudniającej lekarza, który wydał to orzeczenie. Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z § 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Jak wynika z kolei z § 8 ust. 2 cytowanego rozporządzenia, jeżeli właściwy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o jakim mowa w § 8 ust. 1 tego aktu wykonawczego, jest niewystarczający do wydania decyzji, może zażądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że w piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. lekarz zatrudniony w Wielkopolskim Centrum Medycyny Pracy w P. zgłosił podejrzenie choroby zawodowej u K. K. (k. 2 akt adm. organu I instancji). Potencjalnie zdiagnozowano bowiem u skarżącej przewlekłą chorobę układu ruchu wywołaną sposobem wykonywania pracy, tj. jednostkę chorobową odpowiadającą pkt 19 załącznik do powołanego rozporządzenia. Konsekwentnie K. K. została skierowana na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej. Orzeczeniem lekarskim nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r., znak [...], lekarz zatrudniony w Wielkopolskim Centrum Medycyny Pracy w P. – Ośrodek w K. wskazał na brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej opisanej w pkt 19 załącznika do wspomnianego rozporządzenia (k. 57-58 akt adm. organu I instancji). Takie samo stanowisko zostało również wyrażone przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej II stopnia – Instytucie Medycyny Pracy im. Prof. J. N. w Ł. w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] (k. 62-63 akt adm. organu I instancji). Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Tym samym należy zaznaczyć, że oba wymienione orzeczenia lekarskie jednoznacznie stwierdziły brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Jak wynika przy tym z przytoczonego wcześniej § 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia, orzeczenia te wchodzą w skład materiału dowodowego. Trzeba przy tym podkreślić, że dokumenty te dotyczą istotnej kwestii, gdyż odnoszą się do zagadnienia wymagającego wiadomości specjalnych, którymi nie dysponują organy państwowej inspekcji sanitarnej. Konsekwentnie zatem należy również uznać, że takie orzeczenia lekarskie posiadają przymiot opinii biegłego, a zatem nie podlegają merytorycznej kontroli organów administracji publicznej. Analiza formalnej poprawności tych dokumentów nie budzi natomiast istotnych zastrzeżeń. Uwagi zawarte we wskazanych opracowaniach są bowiem spójne i logiczne, a sposób rozumowania biegłego został przedstawiony klarowanie i wyczerpująco. W orzeczeniu lekarskim jednostki orzeczniczej II stopnia z dnia [...] listopada 2015 r. szczegółowo opisano bowiem dotychczasowy przebieg zatrudnienia skarżącej wraz z opisem warunków pracy i potencjalnych czynników sprzyjających powstawaniu chorób zawodowych. Lekarz zatrudniony w Instytucie Medycyny Pracy im. Prof. J. N. w Ł., po zbadaniu dokumentacji medycznej, przeprowadzeniu badania ortopedycznego i oceny badań obrazowych, nie stwierdził podstaw do rozpoznania u skarżącej przewlekłego zapalenia kaletek maziowych, przewlekłego uszkodzenia łąkotek, przewlekłego zapalenia nadłykci kości ramiennych lub zmęczeniowego złamania kości, czyli chorób wymienionych w pkt 19 poz. 2, 3, 5 i 6 załącznika do powołanego rozporządzenia. U skarżącej rozpoznano natomiast przewlekłe zapalenie okołostawowego braku prawego z zespołem bólowym, tj. jednostkę chorobową wymienioną w pkt 19 poz. 4 rozporządzenia. Przebieg kliniczny tego schorzenia wskazuje jednak na pozazawodowe przyczyny choroby. Ponadto u skarżącej stwierdzono obustronny zespół de Quervaina (tj. zapalenie wspólnej pochewki ścięgna mięśni – odwodziciela i prostownika) oraz zaciskające zapalenie ścięgien zginaczy palców II-IV obu rąk, tj. jednostki chorobowe będące odmianami przewlekłego zapalenia scięgna i jego pochewki (pkt 19 poz. 1 rozporządzenia) oraz choroby układu ruchu niewymienione w pkt 19 rozporządzenia, a mianowicie obustronne bliznowacenie rozcięgna dłoniowego (choroba Dupuytrena), bliznowacenie rozcięgna podeszwowego stopy lewej, wysiękowe zapalenie błony maziowej kolana lewego oraz obustronne wyrośla chrzęstno-kostne przynasady bliższej piszczeli. W orzeczeniu wskazano, iż współwystępowanie u skarżącej szeregu schorzeń pochewek ścięgnistych i ścięgien z tendencją do bliznowacenia o różnej lokalizacji anatomicznej wskazuje na pozazawodową skłonność ogólnoustrojową do ich rozwoju. W orzeczeniu tym podkreślono, iż prace wykonywane przez skarżącą miały charakter nie monotypowej wielozadaniowej pracy biurowej, angażującej różne grupy mięśniowo-kostno-stawowe, a rozpoznanie postawiono po okresie kilkuletniej pracy związanej z obsługą klawiatury komputerowej, która w świetle aktualnej wiedzy medycznej nie stanowi uznanego zawodowego czynnika ryzyka rozwoju schorzeń układu ruchu. Ustalenia zawarte w przywołanym orzeczeniu lekarskim rozstrzygają zatem w sposób wiążący dla organów państwowej inspekcji sanitarnej o tym, czy w rozważanym przypadku wystąpiła podstawa do stwierdzenia choroby zawodowej. Sąd, jak i organy administracji publicznej nie są przy tym władne dokonywać samodzielnych ustaleń w zakresie merytorycznej poprawności orzeczeń lekarskich. W świetle dotychczasowych wywodów trzeba zatem przychylić się do stanowiska organów państwowej inspekcji sanitarnej co do braku podstaw do stwierdzenia występowania u skarżącej choroby zawodowej. Podobne stanowisko co do związania organów państwowej inspekcji sanitarnej orzeczeniami lekarskimi w zakresie stwierdzenia choroby zawodowej podzielane jest także w orzecznictwie (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 17 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 602/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do zarzutu braku bezstronności lekarzy badających skarżącą w jednostce orzeczniczej II stopnia, Sąd pragnie wskazać, że ustawodawca nie przewidział wyłączenia od orzekania lekarza, który wcześniej udzielił konsultacji medycznej lekarzowi orzecznikowi I stopnia i obowiązku przeprowadzenia ponownego badania przez innego lekarza. Tryb odwoławczy od orzeczenia lekarskiego, przewidziany w § 7 cytowanego rozporządzenia, nie dotyczy rozstrzygnięcia o charakterze administracyjnym, lecz jedynie weryfikacji stanowiska biegłego. Nie można zatem w tym przypadku domagać się obligatoryjnego wyłączenia lekarza, który udzielił konsultacji jednostce orzeczniczej I stopnia . W tej sytuacji Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Skarga jako niezasadna polegała zatem oddaleniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.).