II SA/Po 377/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 05 marca 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Wojewody z dnia [...] lutego 2017r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący M. J. złożył kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy. W dniu 22 listopada 2017r. uiścił kwotę 100 zł na poczet kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W dniu 14 lutego 2018r. skarżący przedłożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF domagając się zwolnienia od koszów sądowych w całości. Wyraźnie skreślił pozostałe zakresy wniosku o prawo pomocy. Przyjąć należy, że skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu skarżący argumentował, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie z żoną. Emerytury nie wystarczają na leki, wyżywienie oraz koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Oświadczył, że posiada dom o powierzchni [...] m², nie ma żadnych innych nieruchomości, wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Nie posiada żadnych akcji, udziałów i obligacji, ani żadnych kosztowności. W części wniosku dotyczącej dochodów skarżący wskazał, że wraz z żoną utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości [...]zł. netto miesięcznie. Skarżący wskazał, że wraz z żoną chorują, co pochłania ich całą emeryturę. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej skarżący został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369, ze zm., dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Skarżący oświadczył, że nie posiada już gospodarstwa rolnego, ani go nie prowadzi w związku z przejściem na emeryturę. Pozostaje we wspólnych gospodarstwie domowym jedynie z żona, z którą utrzymuje się tylko z emerytur w wysokości [...]zł. Powtórzył, że chorują i emerytura wystarcza na koszty leczenia, a pozostają jeszcze wydatki na utrzymanie mieszkania i wyżywienie. Skarżący nie udzielił żadnych innych odpowiedzi na powyższe wezwanie, ani nie przedłożył żadnej dokumentacji źródłowej. Przepis art. 246 §1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do reprezentowania go przez profesjonalnego pełnomocnika jest obiektywnie niemożliwe. Oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej braku zdolności do poniesienia kosztów postępowania sądowego chociażby w części oraz stanu rodziny, skoro korespondencje kierowaną do skarżącego odbiera dorosły domownik (synowa), k. 151, 162, 169 akt sąd. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący w istocie nie wyjaśnił swojej aktualnej sytuacji finansowej i majątkowego oraz rodzinnej, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy jego sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W odpowiedzi poprzestał na stwierdzeniu, że nie posiada już gospodarstwa rolnego, ani go nie prowadzi, gdyż przeszedł na emeryturę. Nie wyjaśnił natomiast w jaki sposób zbył gospodarstwo rolne, w skład którego wchodził grunt rolny, zwierzęta hodowlane oraz maszyny i urządzenia rolnicze, a także samochód osobowy. Nadto wezwano skarżącego do przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawca realnie rozporządza. Skarżący nie przedłożył wyciągów z tego rachunku, nie podał wysokości obrotów, ani aktualnego salda na tym rachunku. Wymagane jest również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny, co również pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi rzeczywiście dysponuje. Tymczasem w odpowiedzi skarżący ogólnie, bez wyszczególnienia kwot, podał jedynie, że koszty leków pochłaniają całą emeryturę. Skarżący nie wyjaśnił natomiast z jakich środków ponosi pozostałe stałe koszty utrzymania mieszkania i wyżywienia, a które jak oświadczył ponosi. Udzielona odpowiedź była niepełna i nie wyjaśniła wątpliwości co do istotnych okoliczności stanu rodzinnego i finansowego skarżącego oraz jego rodziny. Wyjaśnienia wymagało bowiem z kim skarżący, prócz żony, prowadzi gospodarstwo domowe. Sytuację finansową skarżącego współtworzy bowiem sytuacja finansowa wszystkich domowników, osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe; dochody i koszty utrzymania wszystkich mieszkańców, chociażby poprzez partycypację w kosztach utrzymania domu. Wyszczególnienia wymagało zatem jakie skarżący i jego rodzina rzeczywiście uzyskuje dochody, czy mają one charakter stały, a w szczególności jakie dokładnie (kwoty) ponosi koszty utrzymania. Zauważyć przy tym należy, że skarżący uiścił jedną z wymaganych opłat sądowych w kwocie 100 zł. (k.140 akt sąd.). Skarżący uchylił się także od przedstawienia jakiejkolwiek dokumentacji źródłowej na poparcie twierdzeń o jego sytuacji finansowej, w szczególności nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, które najpełniej obrazują wysokość środków jakimi skarżący realnie dysponuje i na co je przeznacza. Struktura obrotów na rachunku bankowym pozwala na dość dokładną ocenę, jaka jest rzeczywista możliwość skarżącego uiszczenia kosztów sądowych w sprawie, chociażby w części. Skarżący uniemożliwił dokonanie takiej merytorycznej oceny. Wobec powyższego opierając się o treść formularza i jego uzupełnienie przyjąć należy, że złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej skarżącego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego i jego rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie w istocie, jak w niniejszej sprawie, wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych należało oddalić. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska