II SA/Po 381/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 04 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ M. Kwiecińska Postanowieniem z dnia 26 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Po 381/13, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania M. K. prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu powyższego postanowienia podniesiono, że w przedłożonym przez skarżącego formularzu PPF o prawo pomocy wskazano, że skarżący choruje, na skutek czego utracił pracę w maju 2011 r. Skarżący oświadczył, że znajduje się na utrzymaniu matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Matka uzyskuje emeryturę w wysokości (...) zł miesięcznie. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, czy wartościowych ruchomości. Oświadczył, że posiada około (...) zł oszczędności, przeznaczonych na leczenie. Nadto wskazał, że z emerytury matki około (...) zł miesięcznie przeznacza na leki dla niej i skarżącego, do tego dochodzą koszty wizyt lekarskich i rehabilitacji. Wnioskodawca oświadczył, że matka jest właścicielką domu o powierzchni 156 m² w K. koło P. Jednocześnie, z uwagi na wysokość emerytury matki, niemożliwe jest skorzystanie przez niego z pomocy społecznej. W wykonania zarządzenia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 05 lipca 2013 r., o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący wyjaśnił, przy piśmie z dnia 20 lipca 2013 r., że na skutek utraty pracy oraz z powodu stanu zdrowia nie posiada żadnych źródeł dochodów stałych, ani dorywczych. Utrzymuje się z emerytury matki, która nadto ponosi koszty leczenia. Równocześnie skarżący oświadczył, że z powodu stanu zdrowia nie prowadzi działalności gospodarczej, z tego też powodu nie mógł się zarejestrować w urzędzie pracy. Nie posiada żadnego majątku nieruchomego. Z powodu braku pracy i braku uprawnień do korzystania z publicznej służby zdrowia leczy się prywatnie. Podał, że nie ma lokat terminowych, pożyczek ani kredytów. Wskazał, że prześle drogą elektroniczną spis kosztów utrzymania i leczenia, które wynoszą około (...) zł. Zobowiązał się również do przesłania drogą elektroniczną zeznania podatkowego i wyciągów z rachunku bankowego, jednak do dnia dzisiejszego nie zostały one przesłane. W dalszej części postanowienia wyjaśniono, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne aktualne dane o stanie majątkowym i dochodach. Wniosek skarżącego o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej obecnej zdolności do poniesienia kosztów przedmiotowego postępowania, chociażby w części. W szczególności wątpliwości referendarza budziło oświadczenie wnioskodawcy, że pomimo braku pracy leczy się prywatnie oraz dysponuje oszczędnościami w wysokości (...) zł oraz fakt utrzymywania się wraz z matką tylko z jej emerytury w wysokości (...) zł miesięcznie, przy równoczesnym ponoszeniu koniecznych kosztów utrzymania domu i siebie oraz wydatkowania kwoty (...) zł miesięcznie na leki i leczenie. Jak podniesiono, wnioskodawca ostatecznie nie potwierdził w jakikolwiek sposób swoich twierdzeń o ponoszeniu wysokich kosztów prywatnego leczenia. Mimo zobowiązania nie przedstawił żadnych rachunków, czy faktur za odpłatne usługi medyczne. Wnioskodawca nie wskazał też, by miał jakieś zaległości w bieżących opłatach, jak również oświadczył, że nie korzysta z żadnych pożyczek i kredytów. W postanowieniu referendarza podkreślono, że wnioskodawca nie odpowiedział na wezwanie dotyczącej posiadanych samochodów oraz zaniechał także podania pełnego spisu wszystkich koniecznych kosztów miesięcznego utrzymania rodziny. Poprzestał na stwierdzeniu, że koszty utrzymania rodziny ulegają zmianie z uwagi na różną wysokość kosztów leków i leczenia, pochłaniających (...) zł. Wyjaśnienie powyższych okoliczności było istotne z punktu widzenia możliwości poniesienia kosztów postępowania, bowiem wysokość miesięcznych wydatków również wskazuje na wielkość środków jakimi rodzina rzeczywiście rozporządza. Niewystarczające jest poprzestanie na samym twierdzeniu, że ponosi wysokie koszty utrzymania, bo same koszty leków i leczenia sięgają (...) zł. Ponadto skarżący, pomimo własnej deklaracji, nie dopełnił zobowiązania do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy, które w pełni odzwierciedlają wysokość środków, jakimi strona realnie dysponuje. Skarżący nie dostarczył również swojego zeznania podatkowego za poprzedni rok, które umożliwiłoby pełne odzwierciedlenie wszystkich źródeł jego dochodu oraz ich realną wysokość. Zdaniem referendarza, w takim stanie rzeczy niemożliwe okazało się dokonanie ustaleń faktycznych, co do aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy, pozwalających określić, czy skarżący nie może pokryć nawet części kosztów niniejszego postępowania, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł skarżący, podnosząc, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinna zostać wzięta pod uwagę dokumentacja medyczna oraz dokumenty urzędowe potwierdzające stan zdrowia i sytuację materialną skarżącego. Wskazano, że w zarządzeniu z dnia 05 lipca 2013 r. nie zwrócono się do niego o udzielenie informacji dotyczących posiadanych samochodów, oraz wskazano, że konstytucyjnym obowiązkiem sądów administracyjnych jest przyznawanie prawa pomocy osobom potrzebującym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt. 2 powołanej powyżej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wskazuje bogate orzecznictwo sądów administracyjnych to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 września 2011 r., sygn. akt II OZ 839/11, LEX 966294, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 130/13, LEX 1311388). Dla jego uzyskania nie wystarczy bowiem subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności otrzymania pomocy. Stąd też jego bierność w zakresie dokładnego i wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej, choć nie stoi na przeszkodzie do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, uniemożliwia dokonanie jednoznacznej oceny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy z budżetu państwa. W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać więc oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia bowiem sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Jak wskazuje analiza akt sprawy przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty uniemożliwiają dokonanie powyższej oceny oraz przyznanie wnioskowanego środka ochrony. Niewątpliwie złożony przez wnioskodawcę na urzędowym formularzy wniosek był niepełny, gdyż w jego treści ograniczono się jedynie do wskazania, że skarżący znajduje się na utrzymaniu matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Matka uzyskuje emeryturę w wysokości (...) zł miesięcznie, zaś skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego, czy wartościowych ruchomości. Wnioskodawca oświadczył, że posiada jedynie około (...) zł oszczędności, przeznaczonych na leczenie, przy czym miesięcznie kwota około (...) zł jest przeznaczana na leki. Wyjaśnił również, że ponosi ponadto z matką koszty wizyt lekarskich i rehabilitacji, natomiast matka jest właścicielką domu o powierzchni 156 m² w K. koło P. W ocenie Sądu informacje zawarte w powyższym formularzy uniemożliwiały pełne zrekonstruowanie sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego. Wobec powyższego zarządzeniem z dnia 05 lipca 2013 r. zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Zgodnie z treścią powołanego powyższej przepisu, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć, na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Równocześnie niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie pozostaje niepełne i nie jest wystarczające do oceny zasadności wniosku strony. Jak wskazuje analiza akt sprawy skarżący nie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku. Pomimo pisemnego zobowiązania zaniechał on bowiem przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych, podania spisu miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania oraz przedłożenia rocznego zeznania podatkowego. W ten sposób wnioskodawca uniemożliwił Sądowi poznanie swojej sytuacji majątkowej i dokonanie pełnych ustaleń w zakresie podstawy faktycznej wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu samo wskazanie przez wnioskodawcę, że wraz z matką utrzymuje się z jej emerytury, oraz ponosi znaczne koszty związane z leczeniem, przy równoczesnym braku przedstawienia rzetelnej i pełnej informacji o swojej sytuacji majątkowej nie uzasadnia skorzystania z instytucji prawa pomocy. W istocie niemożliwe jest bowiem ustalenie, czy nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w sprzeciwie Sąd wskazuje, że z dokumentów załączonych do akt sprawy nie sposób ustalić, jakie są rzeczywiste koszty leczenia skarżącego i jego matki. Równocześnie, jak zasadnie wywodzi wnioskodawca, w zarządzeniu z dnia 05 lipca 2013 r. nie został on wezwany do przedstawienia informacji na temat posiadanych samochodów. Okoliczność powyższa nie zmienia jednak faktu, że przedłożone dokumenty nie pozwalają przyjąć, aby spełniał on warunki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Reasumując powyższe rozważania wskazać należy, że wobec faktu, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z powyższego środka ochrony, nie przedłożenie przez wnioskodawcę dokumentów obrazujących jej rzeczywistą sytuację majątkową powoduje, że jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stąd też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ M. Kwiecińska