II SA/Po 385/13

Dnia 25 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2013 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]2013r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje adw. A. O. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę [...] zł ([...] złotych) w tym [...] zł ([...]) tytułem podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania K. K. od decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wydanej z upoważnienia Burmistrza W. z dnia . 2012 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania K. K. do zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszy alimentacyjnego ustalonych decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] w łącznej kwocie 6.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzję tę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. podjęło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] 2012 r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z upoważnienia Burmistrza W., działając na podstawie art. 27 ust. 1-3 i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), dalej: upoua, oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., ustalił, że należność z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wynoszą 6.000 zł i zobowiązał K. K. do zwrotu tej kwoty jako należności głównej wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. W decyzji tej organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] 2011 r. przyznane zostały świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla F. K. na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. Świadczenie to ustalono w wysokości zasądzonych alimentów wynikających z wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] 2010 r. sygn. akt [...] w kwocie po 500 zł miesięcznie. Zgodnie zaś z art. 27 ust. 1 upoua dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie zaś do art. 27 ust. 2 upoua organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzje administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W myśl art. 27 ust. 1a upora odsetki od należności głównej są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, do dnia spłaty. Mając na względzie powyższe przepisy organ I instancji orzekła jak powyżej. K. K. wniósł odwołanie od tej decyzji, podnosząc, iż wnosi o umorzenie kwoty 6.000 zł należności. Wskazał, iż żyje w ubóstwie, nie ma majątku i dochodu, utrzymuje się z pomocy ośrodka pomocy społecznej, jest schorowany i brakuje mu środków na leki. SKO w L. utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, stwierdziło przytaczając treść art. 27 ust. 1 i 2 upoua, że z przepisów tych wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i obowiązek organu do wydania odpowiedniej decyzji w tym przedmiocie. W związku z decyzją z dnia [...] 2011 r. Burmistrz W. o przyznaniu D. F. świadczenia z funduszu alimentacyjnego od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. w kwocie 500 zł miesięcznie, w okresie świadczeniowym wypłacono kwotę 6.000 zł, do których zwrotu zobowiązany jest dłużnik alimentacyjny w osobie odwołującego. Odnosząc się do jego zarzutów Kolegium wskazało, że kwestia umorzenia wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń może być rozpatrzona przez organ I instancji w odrębnym postępowaniu, po tym, jak decyzja o obowiązku zwrotu zaległości stanie się ostateczna. Wówczas organ wydaje stosowną decyzję na podstawie art. 30 ust. 1 upoua, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że niniejsza sprawa dotyczy jedynie przypisania K. K. do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 27 upoua, a nie umorzenia należności, ktore będzie przedmiotem odrębnego postępowania. Mając na względzie, że kwota wskazanych odwołującemu do zwrotu świadczeń została zdaniem organu odwoławczego ustalona w sposób prawidłowy, słusznie uznano, że K. K. zobowiązany jest do zwrotu wypłaconych synowi F. K. świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami. K. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję SKO w L., ponownie wskazując, iż wnosi o umorzenie zobowiązania i podtrzymując dotychczasową argumentację. Ponadto jego zdaniem kwota zobowiązania została błędnie naliczona i zawyżona, a sędzia Sądu Rejonowego K. B. w sprawie wyroku alimentacyjnego przekroczył swoje uprawnienia. Skarżący powołując się na swą trudną sytuacje materialną wskazał, że rażąco niesprawiedliwe czynności są nieważne. Nie można bowiem od osoby schorowanej, pozbawionej dochodu i braku zdolności do pracy żądać zapłaty 6.000 zł z odsetkami. W odpowiedzi SKO w L. o oddalenie skargi, przytaczając stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 15 kwietnia 2013 r. skarżący nie zgadzając się z twierdzeniami organu, ponownie wniósł o umorzenie ciążącego na nim zobowiązania z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Szeroko uzasadnił przy tym przesłanki uzasadniające – jego zdaniem – umorzenie należności. Postanowieniem z dnia 16 maja 2013 r. po rozpoznaniu wniosku skarżącego, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ustanowił dla skarżącego adwokata z urzędu, którego następnie wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka w osobie adwokata A. O. Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 21 lipca 2013 r. wniósł o uwzględnienie skargi i zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zaś na wypadek oddalenia skargi – o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu, wskazując, że koszty te nie zostały ani w całości, ani w części uiszczone przez skarżącego. Podniesiono, iż organy orzekające prowadząc niniejsze postępowanie nie uwzględniły – wbrew treści art. 7 k.p.a. – słusznego interesu strony, przejawiającego się dramatyczną sytuacją majątkową skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się bezzasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 25.09.2009 r., I OSK 1403/08, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji SKO w L. oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] 2012 r., Sąd doszedł do przekonania, iż akty te nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawę decyzji organów orzekających w niniejszej sprawie stanowił art. 27 upoua. W świetle ust. 1 tego artykułu dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Przepis ust. 2 tego artykułu stanowi zaś, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Analiza powyższych przepisów pozwala na stwierdzenie, że dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami, zaś organ ma obowiązek wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń, w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z tego funduszu. Z oczywistych względów postępowanie takie jest wszczynane przez organ z urzędu. W postępowaniu kończącym się decyzją wymiarową określoną w art. 27 ust. 2 upoua organ nie bada ani bezskuteczności egzekucji (podobnie jak i innych przesłanek przyznania świadczenia), ani też przesłanek ustania prawa do świadczenia (tj. upływu okresu świadczeniowego lub podstaw stwierdzenia utraty świadczenia przed upływem maksymalnego okresu świadczeniowego). Ogranicza się wyłącznie do zbadania, czy: 1) wobec wierzyciela alimentacyjnego wydano decyzję o przyznaniu świadczenia oraz 2) decyzję tę wykonano przez wypłatę świadczenia wierzycielowi (osobie uprawnionej). Już z tymi tylko konsekwencjami przepis art. 27 ust. 1 upoua wiąże nałożenie na dłużnika obowiązku zwrotu należności. W toku postępowania w sprawie obowiązku zwrotu należności przez dłużnika organ określa wysokość należności poprzez zsumowanie miesięcznych kwot świadczenia pozostawionych do dyspozycji wierzyciela w trakcie okresu świadczeniowego. Dłużnik alimentacyjny nie może, w postępowaniu kończącym się decyzją wydaną na podstawie art. 27 ust. 2 upoua zasłaniać się brakiem podstaw do przyznania wierzycielowi świadczenia, ani też swoją szczególną sytuacją uniemożliwiającą wykonanie przyszłego zobowiązania (A. Korcz-Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Warszawa 2010, źródło: Legalis Intranet). W niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły, że decyzją z dnia [...] 2011 r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z upoważnienia Burmistrza W. przyznał dziecku skarżącego F. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 500 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. Z informacji organu I instancji wynika również, że świadczenie to za okres dwunastu pełnych miesięcy zostało wypłacone na rzecz F. K. Ponadto organ I instancji uzyskał informację od komornika sądowego z dnia 30 sierpnia 2011 r., iż egzekucja stała się bezskuteczna wobec skarżącego w okresie ostatnich dwóch miesięcy (licząc od daty informacji). W świetle art. 27 upoua organy trafnie przyjęły, że na dzień [...] 2011 r. tj. na dzień wydania decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego egzekucja zobowiązań alimentacyjnych jest bezskuteczna, a tym samym osoba uprawniona spełnia niezbędne warunki do przyznania świadczenia. Skoro zaistniała sprawa administracyjna o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to po zakończeniu okresu świadczeniowego i wypłacie świadczeń Burmistrz W. (z jego upoważnienia Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w W.) miał obowiązek wydać decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczenia. Odpowiadając na zarzuty skarżącego odnoszące się żądania umorzenia należności wypłaconych w ramach świadczenia alimentacyjnego na jego syna F. K. podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, iż decyzja w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest decyzją związaną (i to ściśle) z decyzją przyznającą te świadczenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 upoua jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu przedmiotowych należności (tak np. wyrok NSA z 28.06.2011 r., I OSK 337/11, dostępna na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na etapie wydawania tej decyzji organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej zobowiązanego dłużnika alimentacyjnego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. Kwestia ta wymagałaby wyjaśnienia, jednakże w odrębnym postępowaniu, zainicjowanym przez dłużnika alimentacyjnego, dopiero po zakończeniu postępowania w przedmiocie ustalenia należności podlegającej zwrotowi, na podstawie art. 30 ust. 2 upoua (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 listopada 2012 r., IV SA/GL 1057/11, Lex nr 1249763, również wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., I OSK 60/12, Lex nr 1217371). Pozbawiony jest zatem podstaw zarzut, jakoby organy orzekające dopuściły się naruszenia art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu strony, jak również – złożony w trakcie postępowania administracyjnego – wniosek o umorzenie postępowania. Okoliczności trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego powinny bowiem zostać rozpatrzone w odrębnym postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności, które zostało już zainicjowane wnioskiem skarżącego, złożonym w odwołaniu od decyzji organu I instancji z dnia [...] 2012 r. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. Sąd na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1-3, § 3 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2012 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461) przyznał pełnomocnikowi skarżącego – adwokatowi A. O. od Skarbu Państwa tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę [...] zł, w tym [...] zł tytułem podatku od towarów i usług.