II SA/Po 39/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Bela po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2008 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej; 1. oddala skargę, 2. przyznaje adw. I. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P.) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [...] zł (w tym [...] zł tytułem podatku od towarów i usług) oraz kwotę [...] zł tytułem zwrotu uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ J. Szaniecka /-/ B. Kamieńska Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w P. działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm. - dalej kpa), art. 3 ust. 2 pkt 3, art. 4 ust. 6a, art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 2, art. 92 ust. 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. nr 204 poz. 2088 ze zm., dalej jako ustawa o transporcie drogowym), w oparciu o pkt 4.1 załącznika do tej ustawy nałożył na skarżącego K. D. karę pieniężną w wysokości [...] zł z tytułu wykonywania przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. Orzeczono także o obowiązku zapłaty wskazanej w decyzji kary na rachunek Izby Celnej w P. w terminie 21 dni od dnia doręczenia decyzji pod rygorem ściągnięcia należności w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż decyzję wydano z uwzględnieniem wyników kontroli pojazdu, przeprowadzonej w dniu [...] r. na drodze krajowej [...] w miejscowości S. przez funkcjonariuszy celni Wydziały Zwalczania Przestępczości Grupa Mobilna "1" Izby Celnej w P., w trakcie której kierowca pojazdu marki V. nr rej. [...] oraz przyczepy nr rej. [...] nie okazał karty opłaty drogowej za przejazd po drogach krajowych. Wskazano, iż z kontroli tej sporządzony został protokół nr [...] który kontrolowany kierowca podpisał, a w treści którego podano, iż dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu wraz z przyczepą wynosi [...] kg. Podano, iż .w trakcie postępowania administracyjnego strona oświadczyła, iż wymaganej opłaty nie uiścił ponieważ nie był świadomy, iż taki obowiązek na nim spoczywa. Strona podała także, iż nie wykonuje i nie wykonywał jazdy związanej z działalnością gospodarczą, której nie prowadzi, a pojazd który posiada prywatnie jest jeżdżąc na co dzień nie miał wiedzy, iż wykonując przejazd z przyczepą powinien wykupić kartę opłaty drogowej. Wyjaśnił, iż w dniu kontroli miał do odebrania grzejniki, niezbędne do wykonania remontu w domu. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym do przewozów wykonywanych przez podmioty nie będące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Zgodnie z art. 4 ust. 4 ustawy niezarobkowy przewóz drogowy to przewóz na potrzeby własne, tj. każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywanego przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Wskazano, że zgodnie z art. 87 ust. 2 ustawy o transporcie drogowym podczas wykonywania przewozu na potrzeby własne kierowca pojazdu jest obowiązany mieć przy sobie i okazać na żądanie organu kontrolującego m.in. kartę opłaty drogowej. W momencie kontroli wymaganej karty opłaty drogowej kierowca nie okazał. Wskazano na obligatoryjny charakter kar za naruszenie przepisów ustawy, których wysokość określona została w załączniku do ustawy. Wnosząc w ustawowym terminie odwołanie od powyższej decyzji K. D. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy oraz o odstąpienie od wymierzenia kary. Ponownie wskazał na swoją trudną sytuację materialną, wyjaśnił, że jest osobą bezrobotną, ma dwóch synów, w tym jednego niepełnosprawnego. Podniósł iż nałożona kara jest niewspółmierna do popełnionego nieświadomie jednorazowego wykroczenia. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Dyrektora Izby Celnej w P. Naczelnik Wydziału Przeznaczeń Celnych, na podstawie art. 138 § 1 kpa, art. 42, art. 87 ust. 1, art. 92, art. 93 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P.. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ odwoławczy utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję na mocy art. 138 § 1 pkt 1 kpa, jeżeli nie znajdzie podstaw do tego aby ją uchylić w całości lub w części, albo umorzyć prowadzone w tym zakresie postępowanie. Przepis art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym nakłada wprost obowiązek posiadania w kontrolowanym pojeździe karty opłaty drogowej, a obowiązek ten zgodnie z art. 3 § 2 ustawy obciąża podmioty wykonującego przewozy na potrzeby własne, nie będące przedsiębiorcami. W razie niespełnienia tego wymogu przewidziana jest określona dolegliwość w postaci kary pieniężnej. W ocenie organu bezspornie ustalono w sprawie, że w chwili kontroli w pojeździe nie było wymaganej przepisami opłaty karty drogowej, w takiej sytuacji nałożenie kary jest obligatoryjne, a wskazane przez stronę okoliczności nie dają uprawnienia do odstąpienia przez organ od zastosowania sankcji określonych w ustawie. Wyjaśniono, że wysokość kary pieniężnej określona jest w załączniku do ustawy o transporcie drogowym, jest to wartość stała, brak jest jakichkolwiek regulacji prawnych zezwalających na jej zmianę lub obniżenie. Wskazano, iż strona może wystąpić z wnioskiem o rozłożenie płatności na raty. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. K. D. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, odstąpienie od wymierzenia kary za popełnione wykroczenie drogowe. Ponownie wskazał na swoja trudną sytuacje materialną, wyjaśnił, iż w dniu przejazd wykonywał własnym samochodem oraz wypożyczoną przyczepą. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie odwołując się do argumentacji zawartej w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wskazał, iż w świetle przepisów ustawy nie jest możliwe odstąpienie od wymierzenia kary nr [...], a organ nie ma możliwości markowania jej wysokości. . Pismem procesowym z dnia [...] r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego zarzucił organom naruszenie art. 8 kpa, art. 80 kpa w zw. z art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, poprzez wymierzenie kary pieniężnej w oparciu o lp. 1.4.1 załącznika do ustawy w sytuacji, gdy z materiału dowodowego sprawy oraz okoliczności faktycznych wynika, iż skarżący nie uiścił opłaty drogowej bez własnej winy. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały opłacone nawet w części. Wskazała, iż skarżący, jak większość społeczeństwa, był przeświadczony, iż obowiązek wykupu winiety obciąża wyłącznie przedsiębiorców. Odwołała się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 lipca 2007 r. sygn. II SA/Bk 276/07 Lex nr 307927, w którym zawarto tezę, iż brak winy podmiotów w stosunku do których ma być zastosowana sankcja art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym może być przesłanką odstąpienia od zastosowania sankcji lub jej złagodzenia. Podniosła, iż Sąd ten wskazał, że naruszający przepisy może zwolnić się od odpowiedzialności jeżeli wykaże, że uczynił wszystko, czego można było od niego rozsądnie wymagać, aby do naruszenia przepisów nie dopuścić. Dla poparcia tej tezy pełnomocnik skarżącego odwołała się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego. Podniosła także, iż w decyzjach obu instancji nie odniesiono się rzeczowo do argumentów strony odnośnie nieprzyczynienia się do naruszenia obowiązku. Wskazała, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 80 kpa w zakresie swobodnej oceny dowodów, która została przeprowadzona z pominięciem klauzuli demokratycznego państwa prawa, która wynika z art. 2 Konstytucji RP. Do akt administracyjnych sprawy złączono decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] r. Nr [...], którą odmówiono umorzenia należności wynikającej z nałożonej kary pieniężnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, a zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W ramach tej kontroli Sąd ocenia, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawne. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została z poszanowaniem naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło naruszenie przez stronę skarżącą przepisów ustawy o transporcie drogowym, polegające na wykonywaniu transportu drogowego - przewozu na potrzeby własne, z naruszeniem obowiązku wykupienia karty opłaty drogowej. Strona w istocie nie podważa ustaleń organu I instancji w zakresie stwierdzenia wskazanego naruszenia, zarzuty skargi w istocie sprowadzają się odstąpienia przez organ od nałożenia kary lub miarkowania jej wysokości z uwzględnieniem faktu braku zawinienia. W ocenie Sądu zarzuty te nie znajdują oparcia w stanie prawnym obowiązującym w dacie rozstrzygnięcia. Bezspornym w sprawie jest, że dnia [...] r. podczas kontroli pojazdu stanowiącego własność skarżącego nie okazał on karty opłaty drogowej. Ustawa o transporcie drogowym, w jej brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzenia kontroli pojazdu, określa w art. 1, iż reguluje zasady podejmowania i wykonywania krajowego transportu drogowego (pkt 1) oraz niezarobkowego krajowego przewozu drogowego (pkt 3). Definicja niezarobkowego przewozu drogowego przewozu na potrzeby własne została zawarta w art. 4 pkt 4 omawianej ustawy, zgodnie z którą jest to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie warunki zawarte w lit.a-d omawianego przepisu. Zgodnie z art. 3 ust. 1 przedmiotowej ustawy jej przepisów nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów: przeznaczonymi konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą: w niezarobkowym przewozie drogowym osób (pkt 1), o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy (pkt 2), zespołów ratownictwa medycznego oraz w ramach usług transportu sanitarnego (pkt 3). Skarżący nie jest przedsiębiorcą, a w dniu kontroli wykonywał przewóz o cechach przewozu na potrzeby własne, zespołem pojazdów (samochód z przyczepą) o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony (łącznie 4,7 tony). W myśl art. 3 ust. 2 pkt 3 do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. W ocenie Sądu w myśl tego przepisu zarówno do podmiotów posiadających status przedsiębiorcy, jak i do podmiotów nieposiadających tego statusu (a więc także skarżącego) stosuje się przepisy o przewozach na potrzeby własne, w tym art. 42 ust. 1 nakładający obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Nadmienić należy, iż skarżący nie został objęty zawartymi art. 42 ust. 1 pkt 1-4 ww. ustawy zwolnieniami od obowiązku uiszczenia omawianej opłaty, a pojazd skarżącego nie został objęty wynikającymi z art. 3 ust. 1 pkt 1-3 zwolnieniami od stosowania przepisów ustawy o transporcie drogowym. W świetle powyższego stwierdzić zatem należy, iż skarżący K. D. wykonując przewóz drogowy zespołem pojazdów przekraczającym dopuszczalną masę 3,5 t., poruszając się w dniu kontroli po drodze krajowej zobowiązany był do uiszczenia z tego tytułu opłaty za przejazd. Art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym wyraźnie wskazuje, iż podmioty, które wykonują przewóz drogowy, lub inne czynności związane z tym przewozem, naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy lub przepisów wymienionych w pkt 1-8, podlegają karze pieniężnej. Podkreślić nadto należy, iż wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej. Przesłanką tą jest bowiem stwierdzenie nieprzestrzegania przez ustalony podmiot, w tym przypadku skarżącego, obowiązków nałożonych przez wskazane przepisy prawa. Skoro zatem przewóz drogowy wykonywany był przez stronę skarżącą z naruszeniem przepisów prawa wskazanych w podstawie materialnoprawnej decyzji, to skutkiem takiego stanu rzeczy jest nałożenie kary . Zgodnie z ust. 4 art. 92 wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1, oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik do ustawy. Zgodnie z pkt 4.4.1 tego załącznika kara pieniężna za wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych wynosi 3000 zł. Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 marca 2008 r. sygn. TK-SK 75/06, w którym orzeczono, iż art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874, Nr 176, poz. 1238 i Nr 192, poz. 1381) jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 1 Konstytucji (Dz.U. 2008/57/349). W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał uznał, iż kary określone w przepisach tej ustawy nie mają charakteru represyjnego, lecz mają na celu zapewnienia bezpieczeństwa na drogach, także poprzez ochronę stanu dróg. Taka też jest idea i taki jest prewencyjny cel sankcji ustanowionej w kwestionowanym w rozpatrywanej przez Trybunał sprawie art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy (Lex nr 358077, opubl. OTK-A/2008/2/30). Sąd miał również na uwadze, iż w okresie pomiędzy wszczęciem postępowania i wydaniem decyzji przez organ I instancji, a dniem wydania decyzji przez organ II instancji, nastąpiła zmiana przepisów ustawy o transporcie drogowym. Na mocy art. 3 pkt 4 lit. b) ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy o czasie pracy kierowców oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 2007 Nr 99 poz.661) do ustawy o transporcie drogowym dodany został przepis art. 92a ust. 4. Zgodnie z tym przepisem postępowania administracyjnego wobec przedsiębiorcy lub podmiotu, o którym mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3, nie wszczyna się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują, że podmiot wykonujący przewóz nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Ustawa zmieniająca nie zawierała przy tym przepisów przejściowych, stąd nowe przepisy mają zastosowanie do spraw wszczętych a nie zakończonych, czyli również w odniesieniu do postępowania dotyczącego strony skarżącej. Powyższa zmiana ustawy weszła w życie z dniem 20 czerwca 2007 r., zaskarżona decyzja organu II instancji wydana została w dniu [...] r. W treści decyzji organu II instancji nie przytoczono tego przepisu, lecz treść uzasadnienia tej decyzji wskazuje, iż organ odwoławczy rozważył, czy wskazana nowa regulacja mogła zostać w tym przypadku zastosowana. Nie można bowiem przyjąć, iż w sytuacji braku wiedzy o obowiązku wykupienia karty opłaty, podmiot wykonujący przewóz nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Nie jest również możliwe odstąpienie od wymierzenia kary lub jej miarkowanie z uwagi na brak zawinienia podmiotu wykonującego przewóz. Sąd nie podzielił również stanowiska, iż sytuacja skarżącego jest podobna do tej, która podlegała ocenie w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku o sygn. akt II SA/Bk 276/07, bowiem w tamtym przypadku do nieopłacenia przejazdu doszło z winy podmiotów odpowiadających za sprzedaż kart pojazdu. W rozpatrywanej sprawie mamy natomiast do czynienia z klasycznym przypadkiem nieznajomości prawa, co jednakże w przypadku stosowania przepisów ustawy o transporcie drogowym nie zwalnia od odpowiedzialności. Sąd nie znalazł również podstaw do uznania zarzutów strony skarżącej dotyczących rzekomych uchybień formalnych popełnionych podczas wydania decyzji, w tym art. 80 kpa. Użyte w powołanym przepisie art. 92 ust. 1 sformułowanie "podlega karze pieniężnej" oznacza, że organ administracji ma obowiązek nałożyć karę pieniężną w przypadku stwierdzenia stanu faktycznego wymienionego w tym przepisie. Taka sytuacja zachodziła w sprawie niniejszej, gdzie wynik przeprowadzonej kontroli pojazdu dowodzi zaistnienia naruszenia przepisów ustawy skutkujących odpowiedzialnością finansową. Ustawa nie przewiduje możliwości odstąpienia od pobrania kary pieniężnej w sytuacji, gdy zachodzą wskazane w tym przepisie przesłanki jej wymierzenia. W takiej sytuacji nałożenie kary było obligatoryjne. W niniejszej sprawie decyzja o nałożeniu kary została wydana w oparciu o wystarczający materiał dowodowy - prawidłowo przeprowadzoną kontrolę pojazdu, a w uzasadnieniu decyzji organu II instancji w sposób szczegółowy wyjaśniono, z jakich powodów argumenty podnoszone w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ I instancji nie mogły być uwzględnione. Z wymienionych przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) skarga podlega oddaleniu. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 19 w zw. z § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.). /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Szaniecka /-/ B.Kamieńska MK