II SA/Po 390/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. A. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowanego z dnia [...] kwietnia 2016r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca H. A. reprezentowana przez r. pr. A. W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF podała, że w chwili obecnej, po śmierci męża, jest osobą samotną. Wysokość emerytury na poziomie [...] zł uniemożliwia uiszczenie wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że ponosi miesięcznie koszty czynszu [...] zł, opłat za media [...] zł, leki [...] zł, odzież [...] zł, artykuły higieniczne [...] zł, wyżywienie [...] zł. Oświadczył, że w utrzymaniu pomaga jej rodzina. Nadto skarżąca podała, że nie posiada żadnych nieruchomości, akcji, udziałów i obligacji, wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Nadto ponosi koszty związane z utrzymaniem nieruchomości i domku, których dotyczy przedmiot sprawy. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej skarżąca została wezwana, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wezwanie prawidłowo doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 12 sierpnia 2016r. Pismo pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Skarżąca została zobowiązana przede wszystkim do podania wszystkich źródeł jej dochodów stałych, jak i dorywczych oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu oraz do poparcia twierdzeń dokumentami (PIT). Wezwano do podania, czy z uwagi na trudną sytuację materialną skarżąca korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej, w jakiej formie wraz z udokumentowaniem twierdzeń odpowiednimi orzeczeniami, czy decyzjami organów pomocy społecznej. Ustalenie wszystkich rzeczywistych przychodów, jakie uzyskuje skarżąca i jej domownicy oraz ponoszonych kosztów uzyskania tych przychodów w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe skarżącej w zakresie przyznania prawa pomocy. Nadto wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawczyni realnie rozporządza. Wymagane jest również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącej, co również pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi rzeczywiście dysponuje. W tym zakresie zobowiązano skarżącą do wyjaśnienia charakteru pomocy jakiej udziela jej rodzina, co w sposób istotny wpływa na możliwości finansowe skarżącej i poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżąca nie udzieliła żadnej odpowiedzi, nie złożyła żadnych oświadczeń, nie przedłożyła także dokumentacji źródłowej, co do jej sytuacji finansowej, rodzinnej i majątkowej. Przepis art. 246 §1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania skarżącej i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawczyni powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów sądowych związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Skarżąca winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym i uiszczenie tytułem wpisu sądowego kwoty 500 zł., jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano ją do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów oraz stanu rodziny. Oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżąca, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawczyni. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej braku zdolności do poniesienia kosztów sądowych chociażby w części. Skarżąca ogólnie wskazała jedynie w uzasadnieniu, że wysokość jej emerytury jest na poziomie [...] zł, nie udzieliła natomiast informacji, co do wysokości wszystkich miesięcznych dochodów jakie uzyskuje (rubryka 10 PPF). Wyszczególnione koszty utrzymania przewyższają przy tym zadeklarowaną kwotę [...] zł. Skarżąca poprzestała jedynie na ogólnikowym oświadczeniu, że w utrzymaniu pomaga rodzina. Zakres tej pomocy na gruncie oceny wniosku o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie wymagał dokładniejszego wyjaśnienia, czego skarżąca pomimo wezwania nie uczyniła. W kwestii wyjaśnienia stanu rodziny skarżąca poprzestała jedynie na stwierdzeniu, że jest wdową, "po śmieci męża jest osobą samotną". Precyzyjnie nie oświadczyła, czy prowadzi gospodarstwo domowe z innymi jeszcze osobami. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie złożyła żadnych dodatkowych oświadczeń, nie wyjaśniła wątpliwości co do stanu finansowego, a także nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać jej chociażby na uiszczenie części kosztów sądowych. Wyjaśnienia i sprecyzowania wymagało zatem, jakie rzeczywiście skarżąca uzyskuje dochody, a w szczególności z jakich źródeł finansowania ponosi koszty swojego utrzymania oraz jaki jest stan jej rodziny. Wobec powyższego opierając się o treść formularza przyjąć należy, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącej. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej skarżącej. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa, majątkowa i rodzinna skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, należało wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w części oddalić. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska