II SA/Po 392/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Robert Talaga Protokolant sekr. sąd. Anna Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 kwietnia 2025 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy dnia 21 stycznia 2025 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł ( czterysta osiemdziesiąt złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga K. B. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej "SKO", "Kolegium" lub "organ II instancji") z 1 kwietnia 2025 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy T. (dalej "Wójt" lub "organ I instancji") z 21 stycznia 2025 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na jej dzieci – E. B.-B. oraz G. S.. Wszystkie orzeczenia sądowe powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: bazy CBOSA, chyba że wyraźnie zostanie wskazane inne źródło publikacji orzeczenia. Skarżąca pobierała świadczenia wychowawcze na dwie swoje córki. Świadczenia te zostały przyznane skarżącej na podstawie informacji Wójta z 18 maja 2021 r., nr [...] Zgodnie z tą informacją, świadczenia przysługiwały w wysokości po 500 zł na okres czerwiec 2021 – maj 2022. Pismem z 5 grudnia 2024 r. Wojewoda zawiadomił Wójta o tym, że w sprawie K. B. znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z ustaleniami Wojewody, od dnia 1 sierpnia 2014 r. jest ona bowiem uprawniona do renty na terytorium [...]. W piśmie z 9 stycznia 2025 r. Wójt zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia jej prawa do świadczeń wychowawczych przyznanych na podstawie ww. informacji w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Decyzją z 21 stycznia 2025 r., nr [...], Wójt uchylił w okresie 01.06.2021-31.05.2022 prawo skarżącej do świadczeń wychowawczych przyznanych na jej obydwie córki. W uzasadnieniu decyzji Wójt podniósł, że w sytuacji ujawnienia faktu, z jakim wiąże się koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, prawo do świadczeń rodzinnych jest uchylane. Stanowi o tym art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 810 z późn. zm., dalej "u.p.p.w.d."). Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji. Skarżąca podniosła, że występując o przyznanie świadczenia rodzinnego informowała organy o swojej sytuacji, w tym o tym, że zagraniczny organ rentowy przyznał jej rentę rodzinną po śmierci męża skarżącej, czego żaden krajowy organ nie uznał za przeszkodę w przyznawaniu kolejnych świadczeń rodzinnych, a dopiero aktualnie stwierdzono, że świadczenie to odwołującej się jednak nie przysługiwało. Decyzją z 1 kwietnia 2025 r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że jeżeli organ poweźmie informację o tym, że znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to nie mają swobody orzekania, musi uchylić prawo do świadczeń wychowawczych. Czyni to od momentu podlegania ustawodawstwu innego państwa (tu: [...]). Co więcej, organ I instancji nie miał prawa badać zasadności ustaleń Wojewody. Skoro Wojewoda stwierdził, że zachodzą przesłanki koordynacji, to należy uchylić prawo skarżącej do świadczeń wychowawczych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaznaczyło, że uchylenie prawa do tych świadczeń wcale nie oznacza, że teraz skarżąca będzie musiała zwrócić wszystkie pobrane dotąd środki. Zmienia się jedynie właściwość organów administracji publicznej w zakresie przyznawania świadczeń. Zarzuty podniesione w odwołaniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego uznało za niezasadne. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której zakwestionowała decyzję organu II instancji. W skardze podniesiono zarzuty naruszenia: 1) art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm., dalej "u.ś.r."), bowiem skarżąca od 2014 r. na bieżąco przedkłada Wójtowi pełną dokumentację z [...] wraz z jej tłumaczeniem na język krajowy, co dowodzi pobieraniu przez skarżącą renty rodzinnej w kwocie 75 € miesięcznie, a Wójt ma o tym wiedzę; 2) art. 23a ust. 5 u.ś.r. bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze podnosi, że uchylanie decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych wynika ze zmiany sytuacji w toku pobierania świadczeń rodzinnych, co stanowi przesłankę do uchylenia decyzji, a zmiana sytuacji skarżącej nie nastąpiła od 2014 r.; 3) art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej "K.p.a.") poprzez nieprzeprowadzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, bowiem skarżąca na bieżąco informowała Wójta o pobieraniu renty rodzinnej "[...]" z [...], w związku ze śmiercią jej męża, wypłacanej przez instytucje, czego Wójt nigdy wcześniej nie kwestionował przyznając w kolejnych okresach zasiłek skarżącej; 4) art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w celu wydania decyzji w sprawie, gdyż błędnie uznano, iż w toku pobierania świadczeń rodzinnych sytuacja skarżącej uległa zmianie, a ta nie zmieniła się od 2014 r. W oparciu o ww. zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania prowadzonego przez Wójta. W uzasadnieniu skargi rozwinięto jej zarzuty. Skarżąca podniosła, że z pisma Wojewody wynika brak zajścia koordynacji w odniesieniu do drugiej córki – G. S.. Na tę okoliczność dołączono do skargi pismo Wojewody z 10 kwietnia 2025 r., w którym mowa jest o tym, że przepisy o koordynacji nie dotyczą G. S.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji. Na rozprawę w dniu 20 sierpnia 2025 r. nie stawił się nikt, pomimo prawidłowego zawiadomienia o jej terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych względów, niż przedstawiono to w jej zarzutach. Odnośnie zarzutów skargi wskazać należy, iż były one oczywiście niezasadne, gdyż w niniejszej sprawie w ogóle nie znajdowały zastosowania przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, na które skarżąca tak uporczywie powoływała się. Świadczenie wychowawcze nie stanowi przykładu świadczenia rodzinnego. Jest to inna kategoria. Wyjaśniając przesłanki podjętego przez Sąd rozstrzygnięcia przypomniec trzeba, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Sądowa kontrola obejmuje swoją kognicją m.in. decyzje administracyjne, o czym mowa w art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej "P.p.s.a."). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd jest zobowiązany z urzędu wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności mające wpływ na wynik sprawy, choćby nie zostały one podniesione przez stronę skarżącą. Taka sytuacja zasadniczo miała miejsce w niniejszej sprawie. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta w przedmiocie uchylenia prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego na dwójkę jej dzieci. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji. Zgodnie z przepisami ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, przyznawanie i wypłacanie świadczenia wychowawczego należy obecnie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jednakże przed nowelizacją tej ustawy, sprawy te należały do kompetencji wójta, burmistrza (prezydenta miasta). W niniejszej sprawie rozpatrywany jest przypadek świadczenia przyznanego w okresie, w jakim to Wójt był organem administracji publicznej odpowiedzialnym za sprawę przyznania świadczenia wychowawczego na dwójkę córek skarżącej (zob. art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw [Dz. U. z 2021 r. poz. 1981]). Z tego względu w niniejszej sprawie Wójt był organem właściwym w przedmiocie uchylenia prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego. Wójt powziął wiadomość od Wojewody, że w odniesieniu do K. B. znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda ustalił, że od 2014 r. skarżąca pobiera świadczenie rentowe z terytorium [...]. Ta okoliczność, wespół z brzmieniem art. 16 ust. 2 i 6 u.p.p.w.d., stanowiła podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie uchylenia prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego na obydwie jej córki. Podkreślić w tym miejscu trzeba, iż organ przyznający świadczenie wychowawcze jest związany ustaleniami wojewody i nie ma możliwości, po pierwsze, podważania takich ustaleń, a po drugie, zaniechania wszczęcia postępowania ukierunkowanego na uchylenie prawa do świadczenia (zob. np. wyrok NSA z dnia 15 maja 2025 r., sygn. akt I OSK 1073/23). Ujawnienie zaistnienia koordynacji przepisów zabezpieczenia społecznego niejako przenosi bowiem właściwość rzeczową między krajowymi organami administracji publicznej. Nie oznacza to wcale konieczności zwrotu przyznanego świadczenia, a jedynie konieczność rozpatrzenia przyznania świadczenia przez właściwy rzeczowo podmiot (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Po 582/24). Sąd dostrzegł jednak okoliczność, która podaje w wątpliwość trafność zapadłych rozstrzygnięć. Jest to okoliczność, która wprost ujawniła się dopiero w toku postępowania sądowoadministracyjnego, jednakże istniała już w czasie orzekania przez organ I instancji i przy odpowiednio wnikliwej analizie pisma Wojewody inicjującego postępowanie winna być przez organ I instancji zauważona. Przypomnieć bowiem należy, iż składając do tut. Sądu skargę, skarżąca dołączyła do niej pismo Wojewody z 10 kwietnia 2025 r., w którym organ ten powołując się zarówno na przepisy art. 16 u.p.p.w.d. jak i art. 23a u.ś.r., w nawiązaniu do wcześniejszej korespondencji informuje GOPS w T. , iż przepisy o koordynacji nie mają zastosowania do G. S., a więc jednej z córek skarżącej. W akapicie drugim tegoż pisma Wojewoda zwraca się do organu I instancji o nieuchylanie decyzji przyznających świadczenia rodzinne na dziecko – G. S. wobec tej córki. Podkreślić w tym miejscu należy, iż skarżąca pobiera zarówno świadczenie wychowawcze (przyznawane na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci) jak i świadczenia rodzinne (przyznawane na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych). Dalej wskazać należy, iż przepisy obu ww. ustaw posiadają tożsamo brzmiące przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – art. 16 u.p.p.w.d. oraz art. 23a u.ś.r. Obydwa wspomniane przepisy traktują o pobycie rodzica dziecka w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. To zagadnienie z kolei jest uregulowane w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE L. z 2004 r. Nr 166, poz. 1). Nie sposób zatem przyjąć, że koordynacja może zachodzić na gruncie świadczenia wychowawczego i jednocześnie nie zachodzi w odniesieniu do świadczeń rodzinnych przysługujących na to samo dziecko. Dalej wskazać należy, iż dwie córki skarżącej noszą różne nazwiska, co uprawdopodobniało hipotezę, że mają one różnych ojców. Ze znanych sądowi z urzędu akt spraw administracyjnych dotyczących zasiłków rodzinnych przyznanych na G. S. (np. dołączonych do akt sądowych II SA/Po 394/95, II SA/Po 395/25, II SA/Po 408/25, II SA/Po 409/25, II SA/Po 410/25) wynika przy tym, iż tak jest w istocie, a która to okoliczność faktyczna była znana organowi I instancji rozpoznającemu przecież zarówno sprawy o świadczenie wychowawcze, jak i o świadczenia rodzinne należne na rzecz tej małoletniej. Z akt tychże, prowadzonych przed tym samym organem I instancji spraw wynika nadto, że oboje rodziców G. S. przebywają i pracują na terenie [...]. Dalej wskazać należy, iż skarżąca pobiera rentę z zagranicznego systemu rentowego, jak twierdzi z tytułu śmierci męża, a już z pisma z 5 grudnia 2024 r. Wojewody inicjującego postępowanie wynikało, że skarżąca uprawniona jest do renty na terytorium [...] od dnia 1 sierpnia 2014 r., zaś z wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego wynika, ze G. S. urodziła się 5 lipca 2020 r. Powyższe, w szczególności w kontekście pisma Wojewody z 10 kwietnia 2025 r., wskazuje, iż w sprawie istniały od początku wątpliwości co do tego czy ewentualna koordynacja zachodzi w odniesieniu do obu córek skarżącej, czy też tylko w stosunku do starszej z nich – E. B. B. – gdyż to jej ojciec przebywał w [...], a to pobyt w państwie członkowskim Unii Europejskiej rodzi stosunek koordynacyjny. Co za tym idzie obowiązkiem organów było wyjaśnić, wobec nieprecyzyjnego pisma Wojewody z 5 grudnia 2024 r., wobec kogo ostatecznie zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Inaczej rzecz ujmując wyjaśnienia wymagało, czy pobyt w [...] zmarłego męża skarżącej, po którym skarżąca pobiera świadczenie rentowe, mógł mieć jakikolwiek wpływ na kwestię pobierania świadczenia wychowawczego względem G. S.. Podkreślić przy tym trzeba, że dokonanie przez Wójta odpowiednich ustaleń faktycznych co do zakresu ewentualnie zachodzącej w sprawie koordynacji, biorąc pod uwagę, że organ przyznający świadczenie wychowawcze jest związany ustaleniami wojewody i nie ma możliwości podważania takich ustaleń nie powinno przybierać formy czynienia w tym zakresie samodzielnych ustaleń, a jedynie wystąpienia do Wojewody o doprecyzowanie, w kontekście znanej organowi I instancji z urzędu, sytuacji rodzinnej skarżącej, czy pismo Wojewody z 5 grudnia 2024 r. dotyczyło świadczeń rodzinnych i wychowawczych pobieranych przez K. B. na wszystkie dzieci, czy też jedynie na jedną z córek. Wymogom tym tak organ I instancji jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie sprostały dopuszczając się w ten sposób naruszenia art. 7 i 77 § 1 K.p.a. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi per se. Doszło bowiem do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 135 P.p.s.a, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I sentencji wyroku). O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.). Sąd zasądził zwrot kosztów w wysokości 480 zł, na które złożyła się opłata za czynności radcy prawnego reprezentującego skarżącą w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II sentencji wyroku). Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim Wójt zwróci się do Wojewody z zapytaniem, jak ostatecznie wygląda zagadnienie koordynacji w stosunku do córek skarżącej, w tym w szczególności w odniesieniu do G. S..