II SA/Po 393/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Jan Szuma po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2019 r. w sprawie ze skargi Stowarzyszenia S. na postanowienie Wojewody z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy /-/ J. Szuma Pismem z dnia 6 kwietnia 2017 r. Stowarzyszenie S. (dalej "Stowarzyszenie") wniosło skargę na postanowienie Wojewody z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania (k. 4 akt sądowych). Od skargi nie uiszczono wpisu sądowego. W tym miejscu nadmienić należy, że zarządzeniem z dnia 25 kwietnia 2017 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej zwany "Przewodniczącym Wydziału") wezwał Stowarzyszenie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł (k. 9 akt sądowych). Na skutek zażalenia skarżącego (k. 14 akt sądowych) zarządzenie to zostało jednak uchylone w trybie autokontroli, gdyż ustalono, że w skardze znajdował się wniosek o zwolnienie z wpisu od skargi (zob. postanowienie Przewodniczącego Wydziału z dnia 5 czerwca 2017 r., k. 16 akt sądowych). Zarządzeniem z dnia 5 czerwca 2017 r. Przewodniczący Wydziału polecił wezwać Stowarzyszenie do złożenia wniosku na urzędowym formularzu (k. 18, 20 i 21 akt sądowych). Formularz złożono dnia 6 lipca 2017 r. (k. 23 akt sądowych). Zarządzeniem z dnia 12 lipca 2017 r. ponownie polecono wezwać Stowarzyszenie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPPr – po rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wyjaśniono, że wcześniej omyłkowo wysłano do skarżącego formularz PPF (k. 29, 30 i 31 akt sądowych). Zarządzeniem z dnia 29 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania wobec nie przedstawienia urzędowego formularza PPPr (k. 34 akt sądowych). Od zarządzenia tego wniesiono sprzeciw (zatytułowany "zażaleniem" i datowany na 2 października 2017 r. – zob. k. 40 akt sądowych), a postanowieniem z dnia 30 października 2017 r. sąd utrzymał zaskarżone zarządzenie w mocy (k. 43-47 akt sądowych). We wskazanym piśmie Stowarzyszenia datowanym na 2 października 2017 r. (k. 40 akt sądowych), będącym sprzeciwem, zawarto kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając to na uwadze referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 7 listopada 2017 r. polecił wezwać Stowarzyszenie do złożenia wniosku na formularzu PPPr (k. 53-55 akt sądowych). Dnia 7 grudnia 2017 r. wpłynął do akt sądowych formularz PPPr zawierający żądanie zwolnienia z kosztów sądowych oraz przyznania adwokata (k. 57-58 akt sądowych, zob. s. 2 formularza). Zarządzeniem z dnia 12 grudnia 2017 r. referendarz sądowy polecił wezwać Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku (k. 61-63 akt sądowych). Pismem z dnia 8 stycznia 2018 r. Stowarzyszenie odpowiedziało na wniosek (k. 64 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2018 r. (k. 69-74 akt sądowych) referendarz sądowy odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy. Od powyższego postanowienia wniesiono datowany na 13 lutego 2018 r. sprzeciw (k. 79 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 27 lutego 2018 r. Sąd utrzymał mocy postanowienie referendarza z dnia 15 stycznia 2018 r. (k. 90-96 akt sądowych). Doszło tym samym do prawomocnej odmowy przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 28 lutego 2018 r. Przewodniczący Wydziału, działając na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej "P.p.s.a.") w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wezwał Stowarzyszenie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł – w terminie 7 do od daty doręczenia odpisu wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi (k. 99 akt sądowych). Odpis doręczono do rąk przedstawiciela Stowarzyszenia 19 marca 2018 r. (k. 101 i 102 akt sądowych). Zarządzenie Przewodniczącego Wydziału zostało zaskarżone przez Stowarzyszenie zażaleniem (k. 105 akt sądowych). Równolegle, to jest tego samego dnia, wpłynęło do akt sądowych również zażalenie na prawomocne postanowienie Sądu z dnia 27 lutego 2018 r. w sprawie prawa pomocy (k. 103 akt sądowych). W obu wyżej wymienionych zażaleniach zawarto kolejne żądanie przyznania prawa pomocy. Zażalenia na k. 105 i 103 akt sądowych spowodowały, że toczyły się równolegle dwa postępowania z tych środków odwoławczych. Zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 28 lutego 2018 r. zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 maja 2018 r., II OZ 462/18 (k. 120-121 akt sądowych). Z kolei zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 27 lutego 2018 r. (dotyczące odmowy przyznania prawa pomocy) zostało odrzucone jako niedopuszczalne postanowieniem Sądu z dnia 30 marca 2018 r. (k. 112-114 akt sądowych). To ostatnie objęte zostało kolejnym zażaleniem datowanym na 24 kwietnia 2018 r. (k. 131 akt sądowych), które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 29 grudnia 2018 r., II OZ 1242/18 (k. 157-160 akt sądowych). W międzyczasie wpłynął do akt datowany na 24 kwietnia 2018 r. kolejny wniosek o przyznanie Stowarzyszeniu prawa pomocy – w tym przypadku złożony na urzędowym formularzu i dotyczący częściowego zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego (k. 128-130 akt sądowych). Wobec faktu, że kolejne wystąpienie o przyznanie prawa pomocy, którego prawomocnie skarżącemu odmówiono, zarządzeniem z dnia 31 października 2018 r. Przewodniczący Wydziału polecił wezwać Stowarzyszenie do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego z dnia 28 lutego 2018 r., to jest dotyczącego uiszczenia wpisu od skargi w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania – pod rygorem odrzucenia skargi (k. 152 akt sądowych). Wezwanie dotyczące obowiązku uiszczenia wpisu wysłano w piśmie datowanym na 2 listopada 2018 r. i doręczono je bezpośrednio przedstawicielowi Stowarzyszenia 19 listopada 2018 r. (k. 164 i 166 verte akt sądowych). Pismem z dnia 26 listopada 2018 r. Stowarzyszenie wyjaśniło, cyt.: "wpłaciliśmy w dniu 26 listopada 2018 r. 50 zł. W związku z trudną sytuacją finansową naszego Stowarzyszenia drugą część wpłacimy w późniejszym terminie. Wysoki Sąd prosimy o zaakceptowanie naszej decyzji" (k. 166 akt sądowych). Dnia 27 listopada 2018 r. Oddział Finansowo-Budżetowy Sądu potwierdził wpływ 50 złotych tytułem "1 rata wpłaty wpisu od skargi II SA/Po 393/17" (k. 167 akt sądowych). Dnia 7 grudnia 2018 r. dokonano ponownego sprawdzenia stanu rachunku Sądu. Oddział Finansowo-Budżetowy Sądu potwierdził, że wpis od skargi w sprawie II SA/Po 393/17 nie został uiszczony (k. 171 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2019 r. Sąd odrzucił skargę Stowarzyszenia (k. 177-183 akt sądowych). Postanowienia tego nie zaskarżono i stało się ono prawomocne 5 marca 2019 r. (zob. k. 177 verte akt sądowych). Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2019 r. (k. 197-200 akt sądowych) referendarz sądowy rozpoznał drugi ze złożonych, datowany na 24 kwietnia 2018 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy (k. 128-130 akt sądowych). Referendarz sądowy przypomniał, że żądając przyznania prawa pomocy przedstawiciel Stowarzyszenia argumentowała, iż podmiot ten nie posiada żadnego majątku, nieruchomości i ruchomości, jak również nie posiada żadnych akcji, udziałów, obligacji i żadnych oszczędności. Stowarzyszenie nie ma żadnych kont bankowych, zaś swoją działalność opiera na składkach członkowskich. Przedstawicielka Stowarzyszenia działa społecznie i nie pobiera żadnego wynagrodzenia za pełnioną funkcję. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie ma żadnych zysków ze swojej działalności o charakterze non profit. Nie czerpie żadnych dotacji od Skarbu Państwa i instytucji Samorządowych jak również od Unii Europejskiej. Przekreślono rubryki wniosku dotyczące majątku, posiadanych środków trwałych i dochodów Stowarzyszenia oraz posiadanych rachunków bankowych (k. 129 akt sądowych). Referendarz sądowy zwrócił dalej uwagę, że w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym zapadły już rozstrzygnięcia w przedmiocie żądań Stowarzyszenia, którymi domagało się ono przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W kwestii przyznania prawa pomocy wypowiadał się referendarz sądowy oraz Sąd w drodze postanowienia. Przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu wpadkowym był brak wykazania rzeczywistej niezdolności ponoszenia kosztów postępowania przez Stowarzyszenie. Uznano, że samo oświadczenie strony o trudnej sytuacji finansowej nie stanowi wystarczającego wykazania, że zasadne jest żądanie przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy wyjaśnił, że niezbędnym elementem ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie zmiany okoliczności sprawy, aby możliwa była zmiana wcześniejszego postanowienia ma podstawie art. 165 P.p.s.a. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają korektę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Natomiast z konstrukcji przepisu art. 246 P.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy, pomimo wcześniejszej negatywnej oceny zasadności wniosku. Podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien zatem wskazać nowe okoliczności, bądź podać fakty prowadzące do ocen odmiennych niż dotychczasowe. Referendarz sądowy stwierdził, że złożenie ponownego żądania przyznania prawa pomocy powoduje, że zbędne jest prowadzenie postępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W tym przypadku żądanie przyznania prawa pomocy nie aktualizuje obowiązku ponownego wzywania skarżącego do uzupełniania informacji dotyczących jego bieżącej sytuacji. Skoro strona postępowania, wbrew swoim obowiązkom prawnym, nie przedstawia informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej i osobistej, to należy przyjąć, że brak jest ustaleń faktycznych, które mogłyby stanowić tło dla weryfikacji twierdzeń o pogorszeniu się sytuacji majątkowej strony postępowania. Pismem z dnia 20 maja 2019 r. Stowarzyszenie złożyło sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wnosząc o jego uchylenie, sprostowanie i uzupełnienia. Zażądało zwolnienia go z kosztów sądowych w części i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Objęte sprzeciwem postanowienie referendarza podlega utrzymaniu w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Odnosząc się do meritum żądania Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy Sąd podkreśla, że w myśl art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od powyższej zasady. Zaskarżonym sprzeciwem postanowieniem rozpoznano żądanie Stowarzyszenia obejmujące żądanie częściowego zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.) uwarunkowanie jest wykazaniem przez zainteresowany podmiot, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyty przez ustawodawcę zwrot "gdy wykaże" (dotyczący ubiegającej się o prawo pomocy osoby prawnej) nie pozostawia wątpliwości, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego, albo chcąca brać udział w takim postępowaniu, powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe i majątkowe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2015 r., II GZ 886/14, orzeczenia,nsa.gov.pl, Lex 1634804). Rozpoznając sprzeciw Sąd w pełni podziela stanowisko referendarza sądowego, że Stowarzyszenie nie przedstawiło w klarownie swojej sytuacji finansowej w stopniu umożliwiającym stwierdzenie, że nie ma ono dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy podkreślić, że podjęcie starań w tym zakresie należało do wnioskodawcy. Z wymienionych wyżej przyczyn Sąd doszedł do wniosku, iż nie zachodzą podstawy, aby obecnie skarżącemu przyznać prawo pomocy. Nie ziściły się przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Mając na uwadze treść tych przepisów Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzekł o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2018 r. Uzupełniająco Sąd wskazuje też, że argumenty Stowarzyszenia dotyczące błędu formalnoprawnego zaskarżonego postanowienia polegające na braku wskazania, że postępowanie dotyczy budowy elektrowni wiatrowych oraz żądania skarżącego uzupełnienia i sprostowania tego postanowienia przez Sąd rozpoznający sprzeciw są całkowicie nietrafne i nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie oceny sytuacji finansowej skarżącego i przyznania mu prawa pomocy. Sąd wyjaśnia też, że w części wstępnej orzeczeń sądowych wskazuje się ostateczną decyzję organu drugiej instancji (nazwę organu, datę wydania, numer akt administracyjnych) objętą skargą, a następnie skrótowo przedstawia się przedmiot zaskarżenia. Wynika to z art. 138 P.p.s.a. (w zw. z art. 166 P.p.s.a.) oraz powszechnie przyjętej w sądownictwie praktyki. Podkreślić należy, że sposób określenia przedmiotu skargi ma charakter formalno-informacyjny (w niniejszej sprawie "w przedmiocie niedopuszczalności odwołania") i jakkolwiek byłby sformułowany, nie ogranicza Sądu merytorycznie w zakresie sprawowanej kontroli administracji publicznej. Końcowo Sąd zaznacza, że nie stwierdziwszy podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, nie mógł zmienić postanowienia w kierunku przyznania tego prawa we wnioskowanym zakresie (zob. tiret czwarte i piąte sprzeciwu). Niezależnie przypomnieć należy, że niniejsze postępowanie administracyjne, w ramach którego zgłoszono wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostało już prawomocnie zakończone. Budzi więc poważne wątpliwości więc sens żądania zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika, tym bardziej, że Stowarzyszenie nie wystąpiło równolegle, a nawet nie zasygnalizowało, że wystąpi z jakimikolwiek środkami prawnymi odnoszącymi się do sprawy. /-/ J. Szuma