II SA/Po 400/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2015 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku szkolnego; I. uchyla zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dniu [...] września 2014 r. B. M. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku szkolnego swojemu dziecku I. M. ze względu na trudną sytuację rodzinną i materialną w związku z chorobą córki K. M., twierdząc, że pobyt w szpitalu K. M. przyczynił się do pogorszenia sytuacji materialnej ucznia związanej z wypełnianiem obowiązku edukacyjnego. Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. Nr [...] Burmistrz P., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: "K.p.a."), art. 90e, art. 90f, art. 90m ust. 1, art. 90n ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (dalej: "ustawa o systemie oświaty"), w oparciu o Regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy P. (Uchwała nr XVIII/156/12 Rady Miejskiej w P. z dnia 26 listopada 2012 r.) – odmówił przyznania zasiłku szkolnego dla ucznia I. M. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji podniósł, że zasiłek szkolny może otrzymać uczeń znajdujący się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej wynikającej ze zdarzenia losowego. Jednakże z dokumentów, jakie dostarczono do organu wynika, że córka wnioskodawczyni – K. M. – przebywała na oddziale szpitalnym od [...] do [...] września 2014 r. Pobyt dziecka w szpitalu w istocie może być uznany, w pewnych okolicznościach, za zdarzenie losowe, jednakże ze zdarzeniami tymi nie były związane dodatkowe wydatki rodziny o charakterze edukacyjnym. Zdaniem organu pierwszej instancji, pobyt ten nie miał charakteru zdarzenia losowego, lecz był następstwem istniejącej choroby od jej urodzenia. Okoliczność ta nie stanowi więc podstawy do przyznania zasiłku szkolnego, mającego poprawić sytuację materialną ucznia związaną z wypełnianiem obowiązku edukacyjnego. B. M. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji i wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. Odwołująca podniosła, że jej córka K. M. przebywała w dniach [...]-[...] września 2014 r. w szpitalu w związku z zabiegiem ratującym życie. K. M. ma Zespół G., niedorozwój lewej strony twarzoczaszki, wadę serca i bardzo dużo wad wrodzonych. W związku z tym K. M. jest przejęta swoim wyglądem zewnętrznym i bardzo zamknięta w sobie. Zdaniem odwołującej, organ dbający o wykształcenie dzieci i młodzieży powinien pomóc jej córce pokonać bariery związane z dobrym samopoczuciem w szkole tak, aby rówieśnicy mogli ją zaakceptować. Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P, działając na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że opisane przez odwołującą trudności nie noszą znamion zdarzenia losowego. Przez indywidualne "zdarzenie losowe" należy rozumieć nagłe, niespodziewane, pojedyncze i niezależne od człowieka zdarzenie wywołane przyczynami zewnętrznymi, których nie można było przewidzieć. Zdarzenia losowe mogą być spowodowane przez siły przyrody i przez działania ludzi. Przykładowo za takie zdarzenia uważa się, np. kradzieże, włamania, zniszczenie domu wskutek pożaru czy zalanie wodą, nieszczęśliwe wypadki powodujące uszczerbek na zdrowiu. Pojęcie zdarzenia losowego, które podaje "Słownik języka polskiego" (PWN 1994, t. II) nie ograniczają się tylko do przypadków siły wyższej oraz do klęsk spowodowanych działaniem żywiołów lub sił przyrody. Działania człowieka mogą być również uznane za zdarzenia losowe innego człowieka. Kolegium podniosło następnie, że w przedmiotowej sprawie pobytu w szpitalu nie można uznać za zdarzenie losowe, bowiem pobyt ten związany był z chorobą córki, która trwa od jej urodzenia. Również nie można stwierdzić, że z tym pobytem związane były dodatkowe wydatki rodziny o charakterze edukacyjnym. Kolegium wskazało także, że organy orzekające w sprawie nie negują trudnej sytuacji materialnej rodziny, jednakże te argumenty nie stanowią podstawy do przyznania zasiłku szkolnego, a B. M. powinna skorzystać z innej formy pomocy socjalnej przewidzianej w ustawie o pomocy społecznej. B. M. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem organu odwoławczego i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła nierozpatrzenie wszystkich argumentów przemawiających za przyznaniem zasiłku szkolnego, tj. długotrwałej choroby, która utrudnia pokonywanie barier w dostępie do edukacji, wynikającej z trudnej sytuacji materialnej ucznia. Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji. Skarżąca podniosła, że organ pierwszej instancji przyznał już wcześniej jej dzieciom zasiłek szkolny, stwierdzając potrzebę udzielenia pomocy materialnej w związku z ciężkim stanem zdrowia ich siostry (K.). Stało się to poprzez decyzje Burmistrza P. z dnia [...] sierpnia 2012 r. Podobnie w decyzji z dnia [...] czerwca 2014 organ pierwszej instancji przyznał uczniom zasiłek szkolny. W odpowiedzi na powyższą skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 90e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.) zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Zasiłek szkolny może być przyznany w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, raz lub kilka razy w roku, niezależnie od otrzymywanego stypendium szkolnego. Przesłankami przyznania zasiłku szkolnego są zatem trudna sytuacja materialna i zdarzenie losowe. Szczegółowe zasady przyznawania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego reguluje Uchwała nr XVIII/156/12 Rady Miejskiej w P. z dnia 26 listopada 2012 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy P. (Dz. U Województwa Wielkopolskiego z 2012 r., poz. 6088). Przewiduje ona w § 2 pkt 2 i 3, że pomoc materialna w formie stypendium szkolnego może być udzielona uczniom, którzy znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje niepełnosprawność lub ciężka lub długotrwała choroba. W sprawie poddanej sądowej kontroli, wnioskowany zasiłek dotyczył ucznia I. M., którego siostrą jest chorująca K. M. Organy obu instancji, odmawiając przyznania wnioskowanego zasiłku szkolnego wskazały, że pobytu K. M. w szpitalu nie można uznać za zdarzenie losowe, bowiem pobyt ten związany był z jej chorobą, która trwa od jej urodzenia. W ocenie Sądu, nie można zgodzić się z takim jednoznacznym stwierdzeniem organów orzekających w sprawie. Wskazać przede wszystkim należy, że pojęcie "zdarzenia losowego" nie zostało uregulowane w ustawie o systemie oświaty dla potrzeb przyznania zasiłku szkolnego. Jak wskazał WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 15 października 2009 r. o sygn. akt IV SA/Po 660/09, "w ustawie o systemie oświaty wyraźnie uzależniono uprawnienie do zasiłku szkolnego od każdej sytuacji mieszczącej się w zakresie pojęcia ‘zdarzenie losowe’. Stąd gmina nie może definiować tego pojęcia, jak też nie może kształtować trybu i sposobu udzielania zasiłku w sposób, który by ograniczał możliwość pozyskania pomocy przez jakiegokolwiek ucznia dotkniętego zdarzeniem losowym w znaczeniu ustawowym" (wyrok publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Z uwagi na powyższe, należy sięgnąć do potocznego rozumienia powyższego pojęcia (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 434/14 – publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W orzecznictwie wskazuje się, że zdarzeniem losowym jest zaistniałe, niespodziewane zdarzenie, niezależne od woli ucznia, czy jego rodziców (opiekunów), które spowodowało, iż uczeń ten przejściowo znalazł się w trudnej, czy trudniejszej niż zwykle, sytuacji materialnej. Takim zdarzeniem będzie między innymi choroba ucznia, czy też członka jego najbliższej rodziny, pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Lu 448/06 – publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Wskazuje się przy tym, że choroba nie musi być sama w sobie tym zdarzeniem losowym, ale może być przyczyną takiego zdarzenia, w wyniku którego uległa pogorszeniu sytuacja materialna ucznia. W sprawie poddanej sądowej kontroli, konieczność operacji i pobytu szpitalnego K. M. wynikała z jej choroby. Z bezspornie ustalonego stanu faktycznego wynika, że K. M. choruje na Zespół G., który objawia się wrodzonymi wadami rozwojowymi kości czaszki i twarzy. Jak wynika z dokumentacji lekarskiej znajdującej się w aktach sądowych sprawy, dziewczynka jest w trakcie etapowej, chirurgicznej korekcji niedorozwoju lewej połowy twarzoczaszki (por. k. 20, 24-36, 30, 33). Ponadto znajduje się pod opieką okulistyczną z powodu niedowidzenia oka lewego. Chociaż przyjęcie pacjentki do szpitala w dniach od [...] do [...] września 2014 r. miało charakter planowy, należy zwrócić uwagę na rozległy charakter operacji, podczas której wykonano u pacjentki cewnikowanie serca i implantowano stent do zwężenia łuku aorty. Ponadto należy zwrócić uwagę na fakt, że była to już ponad dziesiąta planowa operacja pacjentki, której wcześniejsze pobyty szpitalne wiązały się m. in. z operacją pierścienia naczyniowego, implantacją stentu w miejscu zwężenia aorty, operacją ubytku międzykomorowego, przewodu tętniczego oraz koarktacji aorty, czy też stanem po przebytej reakcji anafilaktycznej. Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu, konieczność pobytu K. M. w szpitalu w dniach od [...] do [...] września 2014 r., wiążącego się z przeprowadzeniem planowego zabiegu, nie powinna stanowić negatywnej przesłanki dla oceny, czy mamy do czynienia ze zdarzeniem losowym, czy też nie. W opinii składu orzekającego w niniejszej sprawie, K. M. nie ma żadnego wpływu na planowanie zabiegów operacyjnych, którym jest poddawana, co wiąże się z nadzwyczajnie uciążliwym Zespołem G., na który choruje pacjentka. Ponieważ nie ma ona żadnego wpływu na rozwój choroby, w istocie, jej pobyty szpitalne można zakwalifikować jako zdarzenia losowe (pomimo faktu, że są one planowane z wyprzedzeniem). Należy następnie zwrócić uwagę na fakt, że szczegółowe zasady przyznawania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego reguluje Uchwała nr XVIII/156/12 Rady Miejskiej w P. z dnia 26 listopada 2012 r., która przewiduje w § 2 pkt 2 i 3, że pomoc materialna w formie stypendium szkolnego może być udzielona uczniom, którzy znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje niepełnosprawność lub ciężka lub długotrwała choroba. Sąd nie miał żadnych wątpliwości, że w rodzinie skarżącej występuje ciężka i długotrwała choroba (Zespół G.). Przyjąć zatem należało, że w realiach niniejszej sprawy organy dokonały błędnej wykładni pojęcia "zdarzenia losowego" w rozumieniu art. 90e ust. 1 ustawy o systemie oświaty, co z kolei doprowadziło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), gdyż w nieprawidłowy sposób został oceniony zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię obowiązujących przepisów. W ocenie Sądu, konieczność pobytów szpitalnych i leczeń operacyjnych u K. M., związanych z Zespołem G. i powikłaniami, mieści się w pojęciu "zdarzenia losowego" w rozumieniu art. 90e ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Nadto Sąd zauważa, że Kolegium zasadnie w zaskarżonej decyzji przywołało pojęcie "zdarzenia losowego", które znajduje się w Słowniku Języka Polskiego PWN. Wykładnia językowa przepisów prawnych ma bowiem elementarne znaczenie w procesie odtwarzania norm prawnych. Tym niemniej, mając na uwadze powyższe wątpliwości związane z interpretacją pojęcia "zdarzenia losowego" w niniejszej sprawie, a także mając na uwadze szerszy kontekst wszystkich okoliczności związanych z chorobą K. M. – Sąd uznał, że wszelkie wątpliwości interpretacyjne, przy zachowaniu zasad zdrowego rozsądku, powinny zostać w sprawie poddanej sądowej kontroli rozstrzygnięte na korzyść skarżącej. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję, a także poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z dnia [...] listopada 2014 r. Nr [...]. W oparciu o art. 152 cyt. ustawy orzeczono, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.