II SA/Po 402/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi Spółki A z siedzibą we W. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nakazu z zakresu inspekcji pracy; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy na rzecz strony skarżącej kwotę 457,- (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Syg. akt II SA/ Po 402/13 Uzasadnienie Państwowa Inspekcja Pracy - Inspektor Pracy Okręgowej Inspekcji Pracy Oddział w K. decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r podając w podstawie prawnej art.11 pkt1,2,3,6,6a w zw. z art. 33 ust.1 pkt 1 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz .U. z 2012 r. poz. 404) wydał nakaz dokonania przez A S.A. oceny ryzyka zawodowego przy ręcznych pracach transportowych w wskazanym Oddziale w K. na stanowiskach doradcy klienta - kasy oraz doradcy klienta - skarbie, w szczególności biorąc pod uwagę: masę przemieszczanego przedmiotu, jego rodzaj i położenie środka ciężkości; organizację pracy, w tym stosowane sposoby wykonywania pracy; indywidualne predyspozycje pracownika, takie jak sprawność fizyczna, wiek i stan zdrowia. Od tej decyzji A S.A. złożył odwołanie do Okręgowego Inspektora Pracy domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji zasadniczo podnosząc, iż dokumentacja zawierająca ocenę ryzyka została opracowana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa w tym zgodnie z wymogami PN-N/18002:2000. Przede wszystkim skarżący zidentyfikował i wskazał zagrożenia związane z ręcznym transportowaniem rożnych towarów. Odwołujący argumentował, że dokonując oceny wziął pod uwagę wytyczne z § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i polityki Socjalnej z dnia 14.03.200r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych (Dz. U. nr 2, poz.313 z póź. zm.) Co za tym idzie w ocenie A S.A. nakaz z dnia [...].12.2012r. był bezprzedmiotowy. W dniu [...].01.2013r. Okręgowy Inspektor Pracy w P. na podstawie art.138 § 1 pkt 1 kpa i art. 19 ust.1 pkt 5 ustawy z 13.4.2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł, że nakazuje uwzględnić w ocenie ryzyka zawodowego na stanowisku dysponenta, kasjera, kasjera- dysponenta, ryzyko zawodowe przy ręcznych pracach transportowych związanych z transportem pieniędzy. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że z protokołu z kontroli przeprowadzonej przez inspektora pracy w dniach 16.26.11 i 3.12.2012 r. w A SA Oddziale w K. wynika iż przedstawiono dokumentację oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach: doradcy klienta - kasy, doradcy biznesowego, asystenta bankowego, osobistego doradcy klienta, doradcy VIP, kierownika obsługi klienta instytucjonalnego, dyrektora oddziału, kierownika obsługi klienta indywidualnego, kierownika obsługi transakcji, zastępcy kierownika obsługi klienta indywidualnego, doradcy klienta - skarbiec. Dokumentacja obejmuje: zakres wykonywanych zadań i czynności, stosowane maszyny, narzędzia i materiały, występujące czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe, stosowane środki ochrony indywidualnej i zbiorowej. Oceny dokonał H. Z. specjalista ds. bezpieczeństwa i higieny pracy. Zagrożenie związane z przeciążeniem układu ruchowego (mięśniowo-szkieletowego) uwzględniono w dokumentacji oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach: doradcy klienta - kasy- dźwiganie materiałów jak worków z bilonem, kartonów z papierem, kaset kasjerskich i kaset wkładanych do bankomatu. Jako możliwe skutki wymieniono: długotrwałe i nawracające dolegliwości układu mięsniowo-szkieletowego oraz żylaki. Ryzyko oszacowano na poziomie małym. W stosowanych maszynach i narzędziach uwzględniono wózek do przewozu gotówki, doradcy klienta - skarbiec- dźwiganie materiałów jak worków z bilonem, kartonów z papierem, kaset kasjerskich i kaset wkładanych do bankomatu. Jako możliwe skutki wymieniono: długotrwałe i nawracające dolegliwości układu mięsniowo-szkieletowego oraz żylaki. Ryzyko oszacowano na poziomie małym. Przedstawiona dokumentacja oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach doradcy klienta -kasy oraz doradcy klienta- skarbiec nie obejmuje: masy przemieszczanego przedmiotu (częstotliwości podnoszenia), jego rodzaj i położenie środka ciężkości (odległości rąk od dolnego odcinka kręgosłupa, przestrzeni podnoszenia w pionie, skręcania/przechyłu bocznego tułowia), warunki środowiska pracy (stan nawierzchni), w tym w szczególności temperaturę i wilgotność powietrza oraz poziom czynników szkodliwych dla zdrowia, organizację pracy, w tym stosowanych sposobów wykonywania pracy (pochwycenie ładunku, ograniczenie postaw), indywidualnych predyspozycji pracownika, takich jak sprawność fizyczna, wiek i stan zdrowia (prace wzbronione kobietom). W ocenie organu odwoławczego dokonana ocena ryzyka zawodowego na ww. stanowiskach nie zawiera wszystkich niezbędnych elementów, o których mowa w § 4 ust.1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych (Dz. U. Nr 26, poz. 313 ze zmianami oraz z 2009 r. Nr 56, poz. 462). Odnosząc się do wyjaśnień pracodawcy, że jego zdaniem ocenę ryzyka zawodowego przeprowadzono zgodnie z Polska Normą PN-N/18002/2000 i uwzględniono zagrożenia na tych stanowiskach, o których mowa w rozporządzeniu w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych to organ odwoławczy uznał, że stoi to w sprzeczności z ustaleniami poczynionymi przez inspektora pracy podczas kontroli co zostało potwierdzone w protokole przyjętym przez kontrolowany podmiot bez zastrzeżeń. Niewątpliwie zatem ocena ryzyka została przeprowadzona w sposób niepełny. Organ odwoławczy uznał, że decyzję inspektora należało zmienić bowiem w swoim rozstrzygnięciu nakazywała dokonanie oceny ryzyka zawodowego, co wobec istnienia tej oceny (choć w świetle powyższych rozważań niekompletnej) nie powinna się ostać. Właściwym rozstrzygnięciem w niniejszej sprawie winno być zatem nakazanie uwzględnienie w już dokonanej ocenie elementów wymaganych przez przepisy rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych . Powyższa decyzja została zaskarżona przez profesjonalnego pełnomocnika A SA do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z wnioskiem o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania. Autor skargi zarzucił naruszenie art. 6kpa poprzez zobowiązanie skarżącego do przygotowania dokumentacji opisującej ryzyko dla danego stanowiska w zakresie nie wymaganym przez przepisy prawa, art. 7 kpa poprzez bezpodstawne przyjęcie, że zespół dokonujący oceny ryzyk dla danych stanowisk pracy nie wziął pod uwagę wskazanych w § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 14.03.2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych (Dz. U nr 2 poz.313 ze zm.) oraz naruszenie wskazanego § 4 cyt rozporządzenia poprzez jego niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie i przyjęcie, że przepis ten zawiera wytyczne dla przygotowania dokumentacji opisującej ryzyka na danym stanowisku. W uzasadnieniu autorka skargi argumentowała, że ocena ryzyka zawodowego jest dokonywana zgodnie z wymaganiami przepisów prawa, tj. art. 226 kodeksu pracy stanowiącym, iż pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą co jest jednym z obowiązków pracodawcy. Głównym celem jest zapewnienie poprawy warunków pracy oraz ochrona życia i zdrowia pracowników. Od sposobu przeprowadzenia tej oceny zależy w dużej mierze skuteczność funkcjonującego w organizacji systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Dla oceny ryzyka w przedmiotowej sytuacji odpowiednie zastosowanie mają norma/ PN-N/18002:2000, która zawiera ogólne wytyczne do postępowania przy przeprowadzaniu oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy, § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i polityki Socjalnej z dnia 14.03.200r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych (Dz. U. nr 2, poz.313 z póź. zm.). Są to ogólne zasady postępowania w każdym etapie oceny ryzyka zawodowego oraz ogólne zasady przygotowania oceny i wytyczne, które winny być brane pod uwagę jako kryteria oceny. Jednakże norma ta nie jest adresowana jako wytyczna dla sporządzenia dokumentacji przedstawiającej ryzyka związane z danym stanowiskiem jest ona instruktażem dla postępowania podmiotów dokonujących oceny ryzyka i nie zawiera wskazań co do zakresu i treści dokumentacji opisującej ryzyko związane z danym stanowiskiem. Podobnie § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 14.03.2000 r stanowi, iż pracodawca jest obowiązany oceniać ryzyko zawodowe występujące przy ręcznych pracach transportowych, w szczególności biorąc pod uwagę: masę przemieszczanego przedmiotu, jego rodzaj i położenie środka ciężkości, warunki środowiska pracy, w tym w szczególności temperaturę i wilgotność powietrza oraz poziom czynników szkodliwych dla zdrowia, organizację pracy, w tym stosowane sposoby wykonywania pracy, indywidualne predyspozycje pracownika, takie jak sprawność fizyczna, wiek i stan zdrowia. Jednakże przepis ten również nie konstytuuje obowiązku pracodawcy do zawarcia w dokumentacji zwierającej ocenę ryzyka elementów, które pracodawca uwzględnił dokonując tej oceny. Dalej autorka skargi wywodzi, że wytyczne zawarte w powyżej przywołanych uregulowaniach nie są wytycznymi dla sporządzenia dokumentacji opisującej ryzyko danego stanowiska pracy i co wymaga podkreślenia wytyczne w/w normy i rozporządzenia nie są wytycznymi dla sporządzenia dokumentacji. Wobec czego bez podstawny prawnej Okręgowy Inspektor Pracy w P. nakazał uwzględnić w opisie oceny ryzyka zawodowego na stanowisku dysponenta, kasjera, kasjera dysponenta ryzyko zawodowe przy ręcznych pracach transportowych, albowiem "Przedstawiona dokumentacja oceny ryzyka zawodowego na wskazanych stanowiskach nie obejmuje wytycznych z w/w rozporządzenia" co za tym idzie działanie organu wskazuje na obowiązek nie znajdujący oparcia w przepisach prawa tj. obowiązek pracodawcy do zawarcia tych danych w dokumentacji. Dalej wskazano, ze przepisy stanowią, że pracodawca ma obowiązek dokonując oceny ryzyka wziąć pod uwagę określone w tych przepisach warunki, dlatego też przed zarzuceniem pracodawcy braku oceny w zakresie ryzyk wskazanych w/w rozporządzeniu, organ winien poczynić ustalenia czy pracodawca dokonał oceny ryzyka z uwzględnieniem wskazań w/w rozporządzenia. W tym celu winien dokonać przesłuchania zespołu powołanego do oceny ryzyka zawodowego w Oddziale A SA w K. Wówczas powziął by wiedzę, iż zespół oceniając ryzyko uwzględnił wszystkie wskazane w/w rozporządzeniu aspekty. W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor w P. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów, odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. W myśl zaś art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 nr 270 ), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zasadność skargi w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, iż skarga A S.A. zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w P. wydane zostały zarówno z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia jak i z naruszeniem przepisów postępowania w szczególności polegających na braku prawidłowego i kompletnego ustalenia stanu faktycznego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589), Państwowa Inspekcja Pracy jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Rozdział 4 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy poświęcony jest zasadom prowadzenia postępowania kontrolnego. Zgodnie z art. 21 cyt ustawy postępowanie kontrolne ma na celu ustalenie stanu faktycznego w zakresie przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia oraz udokumentowanie dokonanych ustaleń. W wyniku przeprowadzonego postępowania kontrolnego w Oddziale w K. sporządzono Protokół kontroli. Z dołączonego przy aktach administracyjnych protokołu kontroli wynika, że kontrolerom przedstawiono dokumentacje oceny ryzyka zawodowego na określonych stanowiskach. Dokumentacja obejmuje zakres wykonywanych zadań i czynności, stosowane maszyny, narzędzia i materiały, występujące czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe, stosowane środki ochrony indywidualnej i zbiorowej. Oprócz protokołu z kontroli w aktach znajdują się protokoły z ważenia worków z pieniędzmi, dane tabelaryczne obejmujące 4 lata obrazujące brak wypadków przy pracy, wykaz pracowników, którzy zapoznali się z instrukcją BHP przy ręcznych pracach transportowych, oraz oświadczenie o wykorzystaniu przez pracowników urlopów wypoczynkowych za rok 2011. Z przedłożonych akt nie wynika, aby kontrolerzy domagali się innych dokumentów obrazujących zasady przestrzegania bezpieczeństwa i higieny pracy, albo by żądał wyjaśnień w jaki sposób pracodawca dokonał oceny ryzyka dla określonych stanowisk w Oddziale A SA w K. Zgodnie z § 4.1. rozporządzenie Ministra Pracy I Polityki Społecznej z 14.3.2000 r. pracodawca jest obowiązany oceniać ryzyko zawodowe występujące przy ręcznych pracach transportowych, w szczególności biorąc pod uwagę: 1) masę przemieszczanego przedmiotu, jego rodzaj i położenie środka ciężkości, 2) warunki środowiska pracy, w tym w szczególności temperaturę i wilgotność powietrza oraz poziom czynników szkodliwych dla zdrowia, 3) organizację pracy, w tym stosowane sposoby wykonywania pracy, 4) indywidualne predyspozycje pracownika, takie jak sprawność fizyczna, wiek i stan zdrowia. Ust. 2.cyt rozporządzenia stanowi, że ocena ryzyka, o której mowa w ust. 1, powinna być dokonywana przy organizowaniu ręcznych prac transportowych, a także po każdej zmianie organizacji pracy. Na podstawie oceny ryzyka zawodowego pracodawca jest obowiązany podejmować działania mające na celu usunięcie stwierdzonych zagrożeń. Rację ma skarżący, że organ nie ustalił i nie udokumentował, czy w kontrolowanym podmiocie uprawnione do tego służby dokonały oceny ryzyka zawodowego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uzupełni w tym zakresie materiał dowodowy i wezwie Odział A w K. o wykazanie czy i w jakiej formie dokonał oceny ryzyka zawodowego na określonych stanowiskach pracy. Organ winien także wziąć pod uwagę dotychczasowe wyjaśnienia skarżącego iż dla oceny ryzyka stosuje normę PN-N/18002;2000 Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Ogólne wytyczne do oceny ryzyka zawodowego. Jeśli organ będzie podtrzymywał swoje stanowisko, że doszło do naruszenia przepisów prawa pracy to należy precyzyjnie wskazać jaki przepis prawa pracy został naruszony i stanowisko swoje umotywować zgodnie z regułami art. 107 §3 kodeksu postępowania administracyjnego. Dopiero wówczas któryś z punktów art. 11 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy może być podstawą prawną do sformułowania odpowiednich nakazów. Reasumując brak koniecznych ustaleń stanu faktycznego sprawił, że organ nieprawidłowo zastosował przepis § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 14.3.2000 r. co powoduje, że sąd w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c uchylił zaskarżoną decyzję. Kosztami postępowania sąd obciążył organ, który wydał zaskarżoną decyzję na zasadzie art. 200 p.p.s.a, a orzeczenie zawarte w pkt. III uzasadnia przepis art. 152 p.p.s.a.