II SA/Po 416/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi T. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 marca 2022 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z dnia 14 stycznia 2021 r. T. K. zwrócił się do Prezydenta Miasta P. o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej na okres od 1 stycznia 2021 r. nie krócej niż na czas trwania stanu epidemiologicznego na obszarze Rzeczypospolitej i w wysokości większej niż [...] zł oraz przyznania środków ochrony osobistej. Decyzją z dnia 13 października 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta P. odmówił T. K. przyznania wnioskowanej pomocy. Decyzję doręczono Stronie w dniu 25 października 2021 r. W dniu 9 listopada 2021 r. T. K. wniósł odwołanie od powyżej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W piśmie z dnia 25 listopada 2021 r. Prezydent Miasta P. przekazując odwołanie wraz z aktami sprawy wskazał, iż odwołanie zostało wniesione po terminie. W piśmie z dnia 12 grudnia 2021 r. Skarżący wskazał, iż braki odwołania uzupełnił w dniu 15 listopada 2021 r. zaznaczając przy tym, że "składając Odwołanie w tej sprawie pośrednictwem E-Mail omyłkowo wskazałem numer sprawy, w której uprzednio wysłałem odwołanie gdyż z zapomnienia nie zmieniłem tego numeru, dlatego ponownie wysłane odwołanie o tym samym numerze lecz o późniejszym czasie dotyczy niniejszej sprawy – co też zaznaczyłem zakreśleniem zmienionego numeru na druku następnie przesłanym do MOPR pocztą w dniu 15 listopada 2021 roku (...)". Postanowieniem z dnia 31 marca 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "Samorządowe Kolegium Odwoławcze" lub "organ"), po rozpatrzeniu odwołania T. K. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 13 października 2021 r., nr [...], stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż z akt przedmiotowej sprawy wynika, że decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia 13 października 2021 r. nr [...] została doręczona T. K. w dniu 25 października 2021 r., odwołanie natomiast T. K. złożył elektronicznie w dniu 9 listopada 2021 r. - dowód druk odwołania. Organ zaznaczył, iż czternastodniowy termin do wniesienia odwołania upływał z dniem 8 listopada 2021 r. Tak więc, należy stwierdzić 1 - dniowe uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 13 października 2021 r.. Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu stanowiłoby rażące naruszenie prawa i godziło w jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego - zasadę trwałości ostatecznych rozstrzygnięć. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł T. K. podnosząc, iż odwołanie zostało dostarczone wcześniej niż w dniu 9 listopada 2021 r. i to w tym samym dniu w jakim doręczył odwołania w sprawie [...] i [...] Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SPP/Po [...] w pkt. 1 umorzono postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz w pkt 2 odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 6 października 2022 r., sygn. akt II SPP/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu utrzymał w mocy postanowienie referendarza z dnia 18 sierpnia 2022 r. Postanowieniem z dnia 20 października 2022 r., sygn. akt II SPP/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił sprzeciw od postanowienia Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 października 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaznaczenia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 zwanej dalej: "P.p.s.a.".) Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, a z takim mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem tak rozumianej kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania ma charakter wyłącznie procesowy i nie rozstrzyga merytorycznie sprawy. Tym samym zakres kontroli sądowej mającej za przedmiot takie postanowienie ogranicza się do analizy prawidłowości zastosowania przez organ odwoławczy art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej jako: "K.p.a."), który stanowił podstawę prawną zaskarżonego postanowienia. Przechodząc do meritum niniejszej sprawy wskazać należy, iż zgodnie z art. 134 K.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Cytowany wyżej przepis nakłada na organy administracji obowiązek przeprowadzenia kontroli danego środka odwoławczego pod względem formalnym. Inaczej mówiąc pierwszą czynnością jaką winien podjąć organ po otrzymaniu odwołania jest sprawdzenie, czy wniesiony środek zaskarżenia jest dopuszczalny i czy został wniesiony w przepisanym terminie. Stwierdzenie przez organ odwoławczy, że przysługujący stronie środek zaskarżenia został wniesiony z uchybieniem terminu, powoduje bezskuteczność odwołania czego następstwem jest ostateczność decyzji wykluczająca merytoryczną kognicję organu odwoławczego. Wskazać również należy, że kategoryczne określenie "organ odwoławczy stwierdza" oznacza obowiązek organu odwoławczego stwierdzenia uchybienia terminu w sytuacji, gdy odwołanie zostało wniesione po jego upływie. Nie jest to zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 maja 2008 r. sygn. akt VII SA/Wa 333/08; z 31 października 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 492/08; https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA"). Pamiętać jednak należy, że stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 134 K.p.a. winno być poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego, co do tego, czy strona odwołująca się z całą pewnością przekroczyła termin określony w art. 129 § 2 K.p.a., zgodnie z którym odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Z powyższej regulacji jednoznacznie wynika, iż dla stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia konieczna jest znajomość dwóch dat tj. daty doręczenia decyzji jak i daty wniesienia odwołania. W niniejszej sprawie co do pierwszej daty strony są zgodne, co zresztą w sposób bezsporny wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. Tym samym prawidłowo organ odwoławczy uznał, iż decyzja organu I instancji została doręczona Skarżącemu w dniu 25 października 2021 r. Tym samym termin do wniesienia odwołania upływał z dniem 8 listopada 2021 r. Natomiast okolicznością wątpliwą, a którą organ nie wyjaśnił w szczególności w świetle składanych w toku postępowania przed organem II instancji wyjaśnień Skarżącego, jest kwestia daty wniesienia odwołania. Jak wynika z akt sprawy w toku postępowania Skarżący przesłał do organu wyjaśnienia (pismo z dnia 12 grudnia 2021 r. - k. [...] akt administracyjnych) wskazując w nich, iż braki odwołania uzupełnił w dniu 15 listopada 2021 r. zaznaczając przy tym, iż "składając Odwołanie w tej sprawie pośrednictwem E-Mail omyłkowo wskazałem numer sprawy, w której uprzednio wysłałem odwołanie gdyż z zapomnienia nie zmieniłem tego numeru, dlatego ponownie wysłane odwołanie o tym samym numerze lecz o późniejszym czasie dotyczy niniejszej sprawy – co też zaznaczyłem zakreśleniem zmienionego numeru na druku następnie przesłanym do MOPR pocztą w dniu 15 listopada 2021 roku (...)". Do pisma tego Skarżący załączył również kopię odwołania z naniesioną ręcznie zmianą numeru decyzji. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze, pomimo iż dysponowało powyższymi wyjaśnieniami, całkowicie je zignorowało co stanowi naruszenie art. 8, art. 11 i 107 § 3 K.p.a. Wobec powyższego wskazać należy, iż w orzecznictwie podnosi się, że z zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa, wyrażonej w art. 8 k.p.a., wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności (art. 6 k.p.a.). Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak przeprowadzonego postępowania, mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. W celu realizacji tej zasady, konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron ( zob. wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GSK 740/18, LEX nr 3162620). Obowiązek odniesienia się do twierdzeń strony jest również ściśle powiązane z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 K.p.a., który to przepis stanowi, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zasada ta sprowadza się do wyjaśnienia stronie, że adresowana do niej decyzja wynika z racjonalnych przesłanek i jest oparta o przepisy obowiązującego prawa; to znaczy, że w istniejącym stanie prawnym i faktycznym sprawy wydanie innej decyzji było niemożliwe. Organ odpowiada za naruszenie tej zasady, jeżeli odstąpi od czynności mających przekonać stronę o zasadności decyzji. Ponadto należy mieć na uwadze, iż stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. który na mocy art. 126 K.p.a. ma również zastosowanie do uzasadnień postanowień, uzasadnienie faktyczne decyzji (postanowienia) powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wobec powyższego skoro przed wydaniem postanowienia o stwierdzeniu uchybieniu terminu do wniesienia odwołania Skarżący złożył wyjaśnienia, iż wbrew twierdzeniom organu I instancji zawartymi w piśmie z dnia 15 listopada 2021 r. odwołanie zostało wniesione w terminie, to obowiązkiem organu odwoławczego było wyjaśnienie powyższej kwestii i odniesienie się do niej w wydanym orzeczeniu. Tym samym powtórzyć należy, iż brak odniesienia się do twierdzeń strony o terminowym wniesieniu odwołania stanowi naruszenie art. 8, art. 11 i 107 § 3 K.p.a. w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Ponadto w niniejszej sprawie, w razie ponownego ustalenia przez organ, iż doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania, należy zwrócić uwagę na treść art. 15zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., dalej: ustawa COVID-19). Zgodnie z tym przepisem w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, o czym mowa już w ust. 2 cytowanego artykułu, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Stosownie zaś do ust. 3 w przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 K.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienie terminu. Powyższa regulacja obejmuje zdarzenia, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii został ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020, poz. 491 ze zm.) i trwał do 16 maja 2022 r. w związku z jego odwołaniem na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2022 r., poz. 1027). Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, iż w momencie upływu terminu do wniesienia odwołania jak i w dniu wydawania zaskarżonego postanowienia obowiązywał stan epidemii, a więc zastosowanie znajdował również ww. przepis. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Rozpoznając sprawę ponownie organ w pierwszej kolejności podejmie działania celem ustalenia czy wcześniejsze pismo Skarżącego wskazujące inny numer decyzji faktycznie stanowić mogło odwołanie od decyzji z dnia 13 października 2021 r. o odmowie przyznania zasiłku okresowego wyższego niż [...] zł, Następnie w zależności od dokonanych ustaleń organ wyda stosowne orzeczenie pamiętając również o treści art. 15zzzzzn2 ustawy [...] oraz obowiązku wskazania motywów rozstrzygnięcia z odniesieniem się także do twierdzeń Skarżącego.