II SA/Po 438/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich; oddala skargę. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 5 i art. 22 § 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371) odmówił Z. K. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż Z. K. ubiega się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w "Organizacji Niepodległościowej Armia Krajowa" w okresie od dnia [...] kwietnia 1954 r. do dnia [...] sierpnia 1954 r. Do wniosku załączono ponadto: rekomendację wystawioną przez Związek Kombatantów RP i Osób Represjonowanych i Ich Rodzin, życiorys podpisany przez skarżącego, oświadczenia świadków S. I. i W. M., kopie oświadczeń S. S. i Z. C., kopię fragmentu wykazu organizacji konspiracyjnych działających na terenie środkowego Nadodrza w latach 1945-56 pod red. B. Biegalskiego z 1994 r., dotyczącego działalności na terenie K. Z. tajnego związku "Armia Krajowa" i kserokopie akt sądowych. W toku postępowania administracyjnego organ zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej, który w wyniku kwerendy przeprowadzonej w dniu [...] kwietnia 2010 r., [...] sierpnia 2010 r. oraz w dniu [...] grudnia 2010 r. przekazał ponad 2000 stron dokumentów o działalności tzw. "nielegalnej organizacji" na terenie G. W., K., Z. oraz P. w 1949 r. i w latach 50. Kierując się art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) organ uznał, iż oświadczenia świadków nie są przekonujące z uwagi na znaczny upływ czasu od opisywanych zdarzeń. Ponadto nazwisko skarżącego nie pojawia się na żadnej z ponadto 2000 kart dokumentów, dotyczących "nielegalnej organizacji", otrzymanych z Instytutu Pamięci Narodowej. Pismem z dnia [...] lutego 2011 r. Z. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż zaskarżona decyzja jest krzywdząca i niesprawiedliwa. Podniósł, że lata młodości i działalności na rzecz niepodległości kraju przypadły na okres represji stalinowskich, skarżący narażał swoje życie i zdrowie. Z tego powodu aktualnie cierpi i pozostaje na starsze lata z utratą zdrowia. Nie należy pozostawiać go samemu z piętnem cierpień oraz kalectwem. Z. K. wyjaśnił następnie, iż wraz z kolegami fascynował się przeżyciami wojennymi osób walczących z wrogiem. W tych okolicznościach brat jego kolegi – B. T. – wraz z kolegami założył partyzantkę, której celem było uderzanie i rozbijanie posterunków Milicji. Pewnego razu skarżący z kolegami wszedł na strych w świetlicy i podglądali co robią konspiratorzy, słuchając Londynu i Radia Wolna Europa. Przywódcy tej grupy zostali jednak aresztowani. Dlatego wśród skarżącego i jego kolegów zapanowała chęć utworzenia lub wstąpienia do istniejącej organizacji. To z kolei mobilizowało go do zrywania afiszy znieważających rolników, których nazywano kułakami, buntownikami i zdrajcami wobec władzy ludowej oraz socjalizmu. Po namowach W. M. i S. I. skarżący wstąpił do organizacji podziemnej "Niepodległościowa Armia Krajowa" na początku 1954 r. Czuł się wtedy zaszczycony, gdyż stał się prawdziwym działaczem, któremu powierzano różne polecenia, wykonywane do czasu rozbicia grupy. Brak jego nazwiska pośród dokumentów przesłanych przez Instytut Pamięci Narodowej wynika zapewne z tego, iż nie wszystkie dokumenty zostały zapewne przesłane lub zbadane albo też wynika z zatarcia dowodów przez służby komunistyczne, torturujące go w wieku 10 lat. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2011 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż w dniu [...] grudnia 1999 r. skarżący wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o nadanie mu uprawnień kombatanckich z tytułu represji, jakich doznał w latach 50. od Milicji i Służby Bezpieczeństwa, zakończonych trwałym kalectwem. Wskazał, iż jako 10-letni chłopiec we września 1953 r. często zrywał ogłoszenia oraz zarządzenia władz lokalnych, w wyniku czego został aresztowany, przesłuchany i dotkliwie pobity. Na okoliczność osadzenia w areszcie we wrześniu 1953 r. przedłożył oświadczenie Z. C. oraz S. S. Skarżący, jak i wymienieni świadkowie nie wskazali jednak na jego przynależność do organizacji niepodległościowej. W dniu [...] września 2009 r. skarżący złożył kolejny wniosek, podnosząc fakt przynależności do organizacji Niepodległościowej Armii Krajowej w okresie od dnia [...] kwietnia 1954 r. do dnia [...] sierpnia 1954 r. Do wniosku załączył rekomendację Związku Kombatantów RP Osób Represjonowanych i Ich Rodzin, życiorys oraz oświadczenie świadków W. M. M. i S. I. Dodał przy tym, iż podczas zrywania plakatów zauważył go S. I., proponując wstąpienie do opisanej organizacji niepodległościowej. Skarżący złożył następnie przysięgę w dniu [...] lutego 1954 r. przed S. I. i W. M. Organ podkreślił, iż Z. K. podał w życiorysie, iż do jego działań w organizacji należało zrywanie komunistycznej propagandy, roznoszenie ulotek i rozlepianie antykomunistycznych aż do momentu aresztowania. W oświadczeniu z dnia [...] grudnia 2005 r. S. I. podał, iż mimo młodego wieku skarżącego był on wykorzystywany do coraz poważniejszych spraw, dlatego w lutym 1954 r. przyjęto go do organizacji i odebrano od niego przysięgę. Świadek dodał, iż skarżący był kilkakrotnie aresztowany przez Milicję. Podczas jednego z aresztowań wskutek pobicia został kaleką. Oświadczenie identycznej treści, wypełnione tym samym charakterem pisma i z tą samą datą złożył również W. M. W tej sytuacji organ uznał, że skarżący nie przedstawił wiarygodnych dowodów potwierdzających, iż w latach 1954-56 prowadził działalność kombatancką. Z uwagi na znaczny upływ czasu oświadczenia świadków mają niską wartość dowodową. Nie można również pominąć faktu, iż zainteresowany ubiegając się o przyznanie uprawnień kombatanckich w 1999 r. nie wspomniał o prowadzonej działalności konspiracyjnej. Organ dokonał poza tym przeglądu akt administracyjnych S. I., z których wynika, iż wstąpił on do organizacji konspiracyjnej w kwietniu 1954 r. Tymczasem skarżący wskazał, iż przysięgę złożył w dniu [...] lutego 1954 r. m.in. przed S. I. i W. M. W konsekwencji za niewiarygodne należy uznać oświadczenie S. I. o wciągnięciu do organizacji niepodległościowej skarżącego w lutym 1954 r. Podobnie należy ocenić oświadczenie W. M. Co więcej, działania wykonywane przez skarżącego miały charakter czynności usługowych (np. zrywanie afiszy). W pierwotnym wniosku wskazał zresztą on, iż jako dziesięcioletni chłopiec często zrywał plakaty, ogłoszenia i zarządzenia władz lokalnych, w wyniku czego we wrześniu 1953 r. był aresztowany, przesłuchiwany i dotkliwie pobity. Wówczas nie wspomniał on jednak, iż działalność ta miała związek z przynależnością do jakiejkolwiek organizacji niepodległościowej. Poza tym w pierwotnym wniosku wskazał on, że aresztowanie oraz dotkliwe pobicie przez funkcjonariusza MO nastąpiło we wrześniu 1953 r. Obecnie natomiast podaje on, iż miało to miejsce już po złożeniu przysięgi w lutym 1954 r. i po tym zdarzeniu jego działalność nie był kontynuowana. Pismem z dnia [...] kwietnia 2011 r. Z. K. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż w pierwotnych pismach kierowanych do organu nie wspominał o swojej przynależności organizacji niepodległościowej, gdyż był skłócony z prezesem Związku Kombatantów RP, Osób Represjonowanych i Ich Rodzin oraz sądził, że uda mu się załatwić sprawę samemu. Nadto, w pismach tych nie omówił on wszystkich okoliczności szczegółowo, unosząc się honorem i ambicją, uznając, że uszczerbek na zdrowiu i kalectwo powinny być wystarczające by spełnić warunki do uzyskania uprawnień kombatanckich. Składając wniosek skarżący był też przekonany, iż pokrzywdzonemu przez reżim komunistyczny, Polska powinna pomóc w szczególny sposób. Ponadto wskazał, że uznaje decyzję za krzywdzącą i nie zgadza się, że czynności wykonywane przez niego miały charakter tylko usługowy. Za ich podjęcie doświadczył bowiem okaleczenia ciała, tortur, bicia i maltretowania jako dziesięcio- lub jedenastoletni chłopiec. Podał, iż we wrześniu 1953 r. nie należał jeszcze do organizacji konspiracyjnej. Wstąpił do niej dopiero w 1954 r. za namową S. I. i W. M. Od momentu wstąpienia do Podziemnej Organizacji Armii Krajowej wykonywał zadania powierzane przez starszych kolegów. Z. K. podniósł przy tym, iż oświadczenia świadków zostały sporządzone przez zatrudnioną osobę, wykonującą dorywczo usługi w zakresie opracowywania pism na potrzeby Związku Kombatantów RP, Osób Represjonowanych i Ich Rodzin. Świadkowie podyktowali te oświadczenia osobiście i podpisali je. Skarżący dodał, iż nigdy nie twierdził, że funkcjonariusz MO pobił go, lecz jedynie wskazywał, że milicjant zakuł go w kajdany i aresztował. Maltretowanie, bicie oraz tortury dokonywali funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa, których on nie znał, ponieważ pochodzili prawdopodobnie z K. Skarżący był aresztowany kilka razy w 1954 r. po wstąpieniu do organizacji konspiracyjnej. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się bezzasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 2002 poz. 371 z późn. zm.). Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, będąc częścią formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość państwa. Jak wynika ponadto z art. 21 ust. 1 cytowanej ustawy, uprawnienia kombatanckie nabywa co do zasady osoba, która uzyskała decyzję potwierdzającą prowadzenie przez nią działalności kombatanckiej i posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w czasie prowadzenia tej działalności bądź też w okresie podlegania represjom. Ustawodawca precyzuje poza tym w art. 1 ust. 2 i art. 2-4 wymienionej ustawy rodzaje aktywności, jakie należy uznawać za działalność kombatancką. Trzeba zarazem wskazać, iż takie wyliczenie ma charakter enumeratywny, co znaczy, iż organy administracji publicznej są związane opisanymi tam typami działalności kombatanckiej i nie mogą rozszerzać ustawowego katalogu tych czynności. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż skarżący ubiegał się o nadanie mu uprawnień kombatanckich w związku z udziałem w latach 50. w organizacji niepodległościowej. Wobec tego zastosowanie mógł znaleźć ewentualnie art. 1 ust. 2 pkt 5 powoływanej ustawy, w świetle którego za działalność kombatancką uważa się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacji niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich do końca 1956 r., jeżeli te formacje lub organizacje stawiały sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej. Należy jednak podkreślić, że ustawodawca wyraźnie odróżnia na gruncie omawianej ustawy pełnienie służby od innych czynności, w szczególności od uczestniczenia w działaniach zbrojnych, pełnienia funkcji w organach państwa podziemnego czy też prowadzenia tajnego nauczania. W orzecznictwie ukształtował się wobec tego pogląd, wedle którego pełnienie służby polega na systematycznym działaniu w ramach określonej formacji wojskowej ze wszelkimi tego konsekwencjami co do dyscypliny i podporządkowania dowódcom. Działalność ta jest związana ze złożeniem przysięgi oraz otrzymaniem konkretnego przydziału organizacyjnego i zadań do wykonania. Dlatego też pełnienie służby przez dzieci i młodzież zdarzało znacznie rzadziej niż w przypadku osób dorosłych. Należy przy tym odróżnić od omawianego pojęcia świadczenie czynności pomocniczych, które często miały także istotne znaczenie dla bytu organizacji niepodległościowych. Niemniej, taka działalność nie spełnia opisanych wyżej wymogów i w konsekwencji nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich (zob. wyrok NSA z dnia 29 grudnia 2010 r., II OSK 1877/09, niepubl., Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., II OSK 1135/08, niepubl., tamże; wyrok NSA z dnia 4 października 2005 r., II OSK 55/05, niepubl., tamże; wyrok NSA oz. w Szczecinie z dnia 2003 lutego 2005 r., SZ/Sz 1008/01, niepubl., tamże; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 23 listopada 2004 r., II SA/Bk 636/04, niepubl., tamże). Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, Sąd stwierdził, iż decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych była prawidłowa, a przyznanie skarżącemu omawianych uprawnień może budzić zasadne wątpliwości w świetle zgromadzonego materiału dowodowego. Z. K. nie powołał się bowiem w ogóle w treści swojego pierwotnego wniosku z dnia [...] grudnia 1999 r. na fakt przynależności do organizacji niepodległościowej, eksponując przede wszystkim krzywdy doznane ze strony aparatu bezpieczeństwa w lata 50. ubiegłego stulecia (k. 1-2 akt administracyjnych). Okoliczność ta została natomiast podniesiona dopiero we wniosku z dnia [...] października 2004 r., który z kolei wpłynął do organu w dniu [...] września 2009 r. (k. 65 akt administracyjnych). Nie wspominają o niej także w swoich oświadczeniach z dnia [...] marca 1999 r. świadkowie S. S. i Z. C. (k. 21-22 akt administracyjnych), którzy potwierdzają treść wniosku skarżącego z dnia [...] grudnia 1999 r. Zapytany w trakcie rozprawy sądowej o przyczynę tak późnego ujawnienia przynależności do organizacji niepodległościowej, skarżący oświadczył, iż wcześniej nie pozwalał mu na to honor: był skłócony z J. B., prezesem Związku Kombatantów RP, Osób Represjonowanych i Ich Rodzin o kobietę (k. 79 akt sądowych). Taką argumentację trudno jednak uznać w ocenie Sądu za przekonującą. Niemniej, przyznanie uprawnień kombatanckich zależy przede wszystkim od faktycznego wykazania prowadzenia działalności kombatanckiej – w przypadku skarżącego było to pełnienie służby w organizacji niepodległościowej. Spełnienie tej przesłanki nie zostało jednak wykazane w przedmiotowej sprawie. Z treści życiorysu Z. K., załączonego do wniosku z dnia [...] października 2004 r., wynika bowiem, iż w dniu [...] lutego 1954 r. złożył przysięgę przed S. I. i W. M. (k. 63 akt administracyjnych). Osoby te następnie potwierdziły tę okoliczność w swoich oświadczeniach z dnia [...] grudnia 2005 r. (k. 59 i 62 akt administracyjnych). Trzeba jednak podkreślić, że S. I. został członkiem organizacji niepodległościowej dopiero w kwietniu 1954 r., co odzwierciedla decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 1999 r., nr [...]. Podobnie W. M. został przyjęty do tej organizacji w kwietniu 1954 r., na co wskazuje z kolei decyzja tego organu z dnia [...] marca 2000 r., nr [...] (k. 105 i 112 akt administracyjnych). Dlatego żaden ze świadków nie mógł przyjąć od skarżącego przysięgi w lutym 1954 r., skoro sami jeszcze nie byli członkami organizacji podziemnej. Zeznań wymienionych świadków nie można więc uznać za wiarygodne. Ponadto, we wniosku z dnia [...] grudnia 1999 r. Z. K. wskazał, iż pod koniec września 1953 r. jako dziesięcioletni chłopiec czynnie występował przeciw szykanom i represjom, jakim władze poddawały indywidualnych rolników za co został zatrzymany przez funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa oraz poddany kilkudniowym przesłuchaniom, połączonym z biciem i wykręcaniem rąk. W efekcie doznanych tortur stał się osobą niepełnosprawną, poruszającą się o lasce. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w oświadczeniach S. S. i Z. C. z dnia [...] marca 1999 r. W życiorysie, załączonym do wniosku z dnia [...] października 2004 r., skarżący podał z kolei, że aresztowanie i okaleczenie miało miejsce już po zaprzysiężeniu, przy czym z dokumentu tego wynika, iż po zatrzymaniu skarżący nie kontynuował już działalności przeciw władzom lokalnym. Podobnie kwestia ta została też ujęta w oświadczeniach S. I. i W. M. z dnia [...] grudnia 2005 r. Widoczny staje się zatem brak konsekwencji nie tylko pomiędzy zeznaniami świadków, lecz nawet w ramach oświadczeń samego skarżącego. Na marginesie warto dodać, iż z rekomendacji Związku Kombatantów RP, Osób Represjonowanych i Ich Rodzin z dnia [...] grudnia 2005 r. wynika ponadto, że Z. K. działał w organizacji niepodległościowej od dnia [...] kwietnia 1954 r. do dnia [...] sierpnia 1954 r. (k. 64 akt administracyjnych). Dokument ten wyznacza zatem jeszcze inny przedział czasowy działalności konspiracyjnej skarżącego i to w oderwaniu od reszty materiału dowodowego. Niewątpliwie zatem szereg powyższych nieścisłości znacząco obniża wartość dowodową dokumentów, mających świadczyć na korzyść skarżącego.. Należy ponadto zauważyć, iż zgromadzony w aktach materiał dowodowy – abstrahując od jego wiarygodności – nie wskazuje by Z. K. pełnił służbę w organizacji niepodległościowej. Z pierwotnego wniosku z dnia [...] grudnia 1999 r. wynika bowiem, iż działalność skarżącego polegała na sabotażu władz lokalnych przez zrywanie ogłoszeń i zarządzeń. Okoliczność ta została także zgodnie potwierdzona zarówno w zeznaniach S. S. i Z. C. z dnia [...] marca 1999 r., jak i w zeznaniach S. I. i W. M. z dnia [...] grudnia 2005 r. Tak więc trzeba zauważyć, iż akcje podejmowane przez skarżącego, choć bez wątpienia były słusznie umotywowane i wspierały realizację celów organizacji niepodległościowej, to jednak nie mieściły się w ramach pełnienia służby. Z. K. nie tylko nie podejmował faktycznie walki zbrojnej, ale nawet nie był do niej przeznaczony. Nie podlegał także dyscyplinie właściwej formacjom wojskowym. Nie negując zatem wartości działań, jakie skarżący wykonywał, oraz krzywd, jakie z tego tytułu doświadczył od organów aparatu bezpieczeństwa, należy jednak akcje przez niego wykonywane uznać za czynności pomocnicze, a nie za pełnienie służby. Jak już tymczasem wskazano, tylko pełnienie służby otwiera w świetle art. 1 ust. 2 pkt 5 powołanej ustawy drogę do przyznania uprawnień kombatanckich. W konsekwencji należy uznać, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prawidłowo ocenił i rozważył zgromadzony materiał dowodowy, uznając go za niewystarczający do wykazania, iż wobec skarżącego spełniły się warunki z art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, do przyznania mu uprawnień kombatanckich. Zaskarżona decyzja odpowiada więc prawu. Wobec tego, rozpoznając sprawę w granicach skargi, Sąd nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia. Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm).