II SA/Po 445/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak po rozpoznaniu w dniu 29 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. M. od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II SA/Po 445/16 w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2016 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak Skarżąca A. M. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, iż obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci. W części wniosku dotyczącej stanu majątkowego oświadczyła natomiast, że posiada dom o powierzchni 100 m,˛ o wartości 70 tys. zł., nieruchomość rolną o powierzchni 34 ha o wartości około [...] zł i 750 szt. warchlaków. Nadto ma oszczędności w wysokości [...] zł. oraz kredyty inwestycyjne na zakup ziemi w wysokości [...] zł i kredyty obrotowe na kwotę około [...] zł. Skarżąca podała, że nie posiada żadnych wartościowych ruchomości o wartości powyżej [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że utrzymuje się wraz z dziećmi z zasiłku macierzyńskiego w wysokości [...] zł oraz dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie, co łącznie daje kwotę [...]zł. miesięcznie. Skarżąca podała, że z tytułu stałych zobowiązań spłaca raty pożyczek w wysokości [...] zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2016 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy wskazując, iż przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny. Ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. Zaznaczono, iż uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni wynika, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Tymczasem z oświadczeń strony wynika, iż posiada ona oszczędności w wysokości [...] zł., co oznacza, iż jest w stanie zaspokajać wszystkie swoje potrzeby, stałe zobowiązania i wydatki, nawet te przekraczające niezbędne koszty bieżącego utrzymania. Ponadto dysponuje środkami do bieżącej obsługi zaciągniętych kredytów, nie podała bowiem, że ma jakieś zaległości w bieżącym regulowaniu tych zobowiązań. Referendarz uznał, iż prowadzona przez skarżącą działalność jest dochodowa, skoro skarżąca deklaruje, że uzyskuje z niej dochód miesięczny netto w wysokości [...] zł. W tej sytuacji nie ma powodów do uprzywilejowanego taktowania skarżącej i zwolnienia jej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, zwłaszcza, że ich wysokość nie jest wygórowana. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniosła A. M. zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych skutkujący uznaniem, iż jej sytuacja nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Podniosła, iż cały dochód uzyskiwany z prowadzonego gospodarstwa rolnego przeznaczony jest na obsługę zaciągniętych kredytów. Działalność ta nie jest zatem na tyle dochodowa, aby mogła z niej pokryć koszty sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.- dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sprzeciw A. M. nie zasługiwał na uwzględnienie. W zaskarżonym postanowieniu Referendarz sądowy słusznie zauważył, iż co do zasady strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie – art. 199 p.p.s.a. Niemniej w sytuacji gdy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania może być jej przyznane prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 245 § 1 p.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje w myśl art. 245 § 2 p.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawne, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowych wedle art. 245 § 3 p.p.s.a. – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodzić się należy także ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, iż instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2015 r. o sygn. akt II OZ 11/15 – dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Innymi słowy, instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są tak bardzo ograniczone, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, istotna jest nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również jej stan majątkowy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 marca 2013 r. o sygn. I OZ 171/13 – dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pomoc państwa w tym zakresie może być uzasadniona dopiero wówczas gdy strona nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy nie można podzielić stanowiska A. M., iż Referendarz sądowy błędnie ustalił stan faktyczny dotyczący jej sytuacji finansowej i możliwości ponoszenia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania konicznego siebie i rodziny. Wnioskodawczyni opisując swoją sytuację majątkową wskazała, m.in. że posiada oszczędności pieniężne w wysokości [...] zł, co oznacza, iż dysponuje aktualnie środkami, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Ponadto, możliwość gromadzenia oszczędności oznacza także, iż mimo stosunkowo wysokich miesięcznych kosztów obsługi zaciągniętych kredytów, A. M. jest w stanie z uzyskiwanego dochodu zapewnić utrzymanie dla siebie i swojej najbliższej rodziny. Zaznaczyć należy, iż ewentualny zamiar przeznaczenia zgromadzonych oszczędności na innych cel, aniżeli uiszczenie kosztów sądowych, nie może wpływać na przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2015 r. o sygn. akt I OZ 1499/15 – dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podzielić należy także wniosek zawarty w zaskarżonym postanowieniu dotyczący rozmiarów prowadzonej przez skarżąca działalności rolniczej i jej zamiarów inwestycyjnych. Działania zmierzające do rozwoju prowadzonej działalności wskazują, iż jest ona opłacalna, przynosi dochód, co umożliwia jej dalszą eskalację. Wielkość posiadanego majątku, rozmiar prowadzonej działalności, jak również wysokość dochodów skarżącej oraz zgromadzone przez nią oszczędności pieniężne , nie pozwala przyjąć, aby skarżąca nie była w stawnie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie ma zatem powodów do uprzywilejowanego traktowania skarżącej i zwolnienia jej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, zwłaszcza, że ich wysokość nie jest wygórowana. Skarżąca uiściła już bowiem wpis od skargi w kwocie 200,- zł , a koszty sądowe związane z ewentualnym zaskarżeniem przyszłego orzeczenia Sądu również będą stanowić powlokę wysokości tego wpisu. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak