II SA/Po 450/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 października 2010r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ T.Świstak /-/ B.Drzazga /-/ E.Podrazik Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 roku Prezydent Miasta P., na podstawie art. 12 ust. 1, art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. a, art. 25 ust. 7 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192 poz. 1378) ustalił, że kwota 1750 zł pobrana przez R. K. tytułem świadczenia pieniężnego z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. K. w okresie od dnia [...] lutego 2009 roku do dnia [...] lipca 2009 roku jest świadczeniem nienależnym. Organ uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, iż w dniu [...] września 2008 roku skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do stosownych świadczeń na rzecz swojego syna K. W rezultacie, decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2008 roku przyznano jej świadczenie w wysokości 250 zł miesięcznie na okres od dnia [...] października 2008 roku do dnia [...] września 2009 roku. Następnie pismem z dnia [...] czerwca 2009 roku organ został poinformowany przez Komornika Sądowego o tym, iż egzekucja przeciwko dłużnikowi W. K. okazała się skuteczna od miesiąca lutego 2009 roku. W tej sytuacji świadczenie wypłacone skarżącej należało zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. a cytowanej ustawy uznać za świadczenie nienależnie pobrane, gdyż wypłacono je mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub wstrzymanie wypłat w całości lub w części. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że od dnia [...] lutego 2009 roku R. K. utraciła prawo do pobierania przedmiotowego świadczenia. W konsekwencji łączna kwota nienależnie pobranych świadczeń za okres od [...] lutego 2009 roku do [...] lipca 21009 roku wynosi 1750 zł. Jednocześnie organ zauważył, iż złożony i podpisany własnoręcznie przez skarżącą wniosek z dnia [...] września 2008 roku zawierał pouczenie co do przesłanek udzielenia pomocy, jak i co do obowiązku powiadomienia właściwego o zmianach, mających wpływ na prawo do jego otrzymania. R. K. odwołała się od powyższej decyzji, podnosząc, że w okresie od [...] lutego 2009 roku do [...] lipca 2009 roku nie otrzymywała ona żadnych pieniędzy od Komornika. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [...] maja 2010 roku utrzymywało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 powoływanej ustawy, świadczenie pieniężne z funduszu alimentacyjnego wypłaca się w przypadku bezskuteczności egzekucji. Z kolei art. 2 pkt 2 tejże ustawy wskazuje, iż egzekucja jest bezskuteczna wtedy, gdy w okresie dwóch ostatnich miesięcy nie udało uzyskać pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Jak wynika jednakże z akt sprawy, w okresie od [...] lutego do dnia [...] maja 2009 roku egzekucja omawianych zobowiązań okazała się skuteczna, wobec czego Prezydent Miasta P. trafnie uznał, że pobrane przez skarżącą świadczenia należy uznać za nienależne. Wbrew jednak stanowisku organu I instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż w sprawie niekoniecznie doszło do pełnego zaspokojenia zobowiązań alimentacyjnych, a zatem podstawą wydania decyzji powinien być nie art. 2 pkt 7 lit. a, lecz art. 2 pkt 7 lit. d ustawy. Zdaniem Kolegium nie ulega jednak wątpliwości, iż od dnia [...] lutego 2009 roku skarżąca nienależnie pobierała świadczenia pieniężne z funduszu alimentacyjnego, gdyż jednocześnie otrzymywała kwoty uzyskane przez Komornika Sądowego. Pismem z dnia [...] czerwca 2010 roku R. K. wniosła skargę na wyżej wymienioną decyzję kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, raz jeszcze podnosząc, iż pieniędzy od Komornika nie otrzymywała. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192 poz. 1378). Zgodnie z art. 9 ust. 1 powołanej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 lat, albo w przypadku kontynuacji nauki – do ukończenia 25 lat, a w przypadku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. W świetle art. 2 pkt 11 tejże ustawy, przesłanką uzyskania rozważanej pomocy finansowej jest bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko rodzicowi, przy czym ustawodawca wyjaśnia w art. 2 pkt 2 ustawy, iż wspomniana bezskuteczność zachodzi co do zasady wtedy, gdy w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie udało się uzyskać pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Kluczowe znaczenie w omawianej sprawie ma również art. 2 pkt 7 cytowanej ustawy, który wskazuje, iż przez nienależnie pobrane świadczenie należy rozumieć świadczenie: (a) wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, (b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, (c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie lub w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, (d) wypłacone w przypadku, gdy osoby uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, (e) niewłaściwie wypłacone w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W toku postępowania organy administracji publicznej zgodnie twierdziły, że w przedmiotowej sprawie R. K. pobierała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wobec czego należało zastosować art. 23 ust. 1 powyższej ustawy, nakazujący w takich przypadkach orzeczenie zwrotu pobranych środków pieniężnych wraz z ustawowymi odsetkami. Podstawę faktyczną wydania decyzji miało stanowić prowadzenie skutecznej egzekucji przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu. Niemniej, zdaniem organ I instancji, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wyczerpywał znamiona art. 2 pkt 7 lit. a podczas, gdy organ II instancji sądził, iż właściwe było zastosowanie art. 2 pkt 7 lit. d. W ocenie Sądu oba stanowiska okazały się jednakże nietrafne. Odnosząc się do argumentacji Prezydenta Miasta P., trzeba zauważyć, iż sam fakt prowadzenia skutecznej egzekucji z majątku dłużnika alimentacyjnego nie uprawnia jeszcze do stwierdzenia, iż odpadła podstawa do kontynuowania wypłat z rozważanego funduszu. Analizując bowiem art. 2 pkt 7 lit. a powołanej ustawy trzeba mieć także na uwadze art. 27 i art. 28. Pierwszy z cytowanych przepisów nakłada na dłużnika alimentacyjnego obowiązek zwrotu właściwemu organowi należności, jakie ten wypłacił wierzycielowi. W kontekście rozważanej sprawy uwagę zwraca przede wszystkim treść art. 27 ust. 9 ustawy, nakazująca by w okresie, w którym uprawniony otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, Komornik Sądowy przekazywał uzyskane kwoty, zaliczone na poczet alimentów, właściwemu organowi do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu wraz z odsetkami. Ponadto, art. 28 ust. 1 ustawy wprost wskazuje kolejność określonych grup zobowiązań dłużnika, które powinny być zaspokojone w razie prowadzenia egzekucji w trakcie otrzymywania przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zatem już w świetle powołanych norm prawnych ustawodawca dopuszcza expressis verbis prowadzenie egzekucji w czasie wypłacania odpowiednich świadczeń. W tym kontekście należy też odczytać pismo Komornika Sądowego z dnia [...] lutego 2010 roku, informujące o przekazaniu organowi kwot uzyskanych z egzekucji tytułem spłaty zadłużenia zobowiązanego do alimentacji. Wydaje się przy tym, że zakres zastosowania art. 2 pkt 7 lit. a cytowanej ustawy powinien objąć przede wszystkim sytuacje opisane w art. 9, art. 10 i art. 21 ustawy. Nietrafne okazało się również stanowisko organu II instancji, w świetle którego w rozważanej sprawie ziściły się przesłanki opisane w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, tj. świadczenie zostało wypłacone w przypadku, gdy osoby uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Skuteczne powoływanie się na tę podstawę wymaga jednak łącznego zaistnienia trzech przesłanek: skarżąca powinna (1) otrzymywać do swoich rąk alimenty, (2) zaliczyć je na poczet należności bieżących oraz (3) w tym samym czasie (jednocześnie) pobierać świadczenie z funduszu alimentacyjnego. W pełni stanowisko to podziela judykatura (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2010 roku, sygn. I OSK 597/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 27 lipca 2010 roku, sygn. II SA/Bd 501/10, tamże). Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze ograniczyło się jedynie do stwierdzenia, iż R. K. od dnia [...] lutego 2009 roku miała otrzymywać alimenty wypłacane przez Komornika Sądowego. W tej mierze trzeba zauważyć, że organ II instancji bynajmniej nie wskazał na jakikolwiek dowód potwierdzający tę tezę, choćby w postaci potwierdzenia odbioru przekazu czy przelewu. Organ nie wyjaśnił również, na poczet których – zaległych czy bieżących – alimentów w jego ocenie miały być zaliczone środki uzyskane z egzekucji. Trzeba mieć bowiem na uwadze, iż art. 2 pkt 7 lit. d znajduje zastosowanie jedynie w odniesieniu do zaległych należności, a nie zobowiązań wciąż aktualnych. Wreszcie, podobnie jak Prezydent Miasta P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze zupełnie nie uwzględniło w swoich wywodach pisma Komornika Sądowego z dnia [...] lutego 2010 roku, w którym wyraźnie mowa o tym, że R. K. w rozważanym okresie w ogóle nie otrzymywała od Komornika wyegzekwowanych kwot. Stanowisko organu II instancji nie może się zatem również ostać. Trudno zgodzić z argumentacją organów administracji publicznej również na płaszczyźnie praktycznej, pozadogmatycznej. W istocie bowiem wydane w sprawie decyzje zmierzają do uzyskania dwukrotnie tego samego świadczenia: raz w postaci zwrotu kwot, jakie wyegzekwował Komornik Sądowy, dwa – nałożenia na skarżącą kwestionowanego przez nią obowiązku. Taki skutek wydaje się jednak sprzeczny nie tylko z literą prawa, ale i założeniem o racjonalności ustawodawcy. Nie powinno przy tym ulegać wątpliwości, iż organy administracji publicznej nie rozważyły zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, co z kolei doprowadziło dodatkowo do naruszenia przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30 poz. 168). Zgodnie z art. 7 cytowanej ustawy, statuującym zasadę prawdy materialnej, to na organach administracji publicznej ciąży obowiązek podejmowania wszystkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jak wynika ponadto z art. 77 § 1 powoływanej ustawy, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, przy czym – według art. 80 tejże ustawy – dopiero w oparciu o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego możliwa jest ocena tego, czy dana okoliczność została udowodniona. Pominięcie natomiast ustalonych okoliczności faktycznych może stanowić uchybienie mające istotny wpływ na wynik sprawy (zob. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 kwietnia 2001 roku, sygn. V SA 1611/00, LEX nr 80635). W tej sytuacji Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zmuszony był na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. Organy administracji publicznej zastosowały bowiem wadliwie przepisy art. 2 pkt 7 lit. a i d w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a przy tym nie rozpatrzyły w całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Rozpoznając ponownie sprawę, organy te powinny uwzględnić powyższe uwagi Sądu, a w szczególności potrzebę uwzględnienia w toku prowadzonego postępowania pisma Komornika Sądowego z dnia [...] lutego 2010 roku. Sąd orzekł o wykonalności na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ E. Podrazik /-/ B. Drzazga /-/ T. Świstak