II SA/Bd 501/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 lipca 2010 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. A. D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 19 kwietnia 2010 r. (Nr [...]) utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia 3 marca 2010 r. (Nr [...]). Wskazaną decyzją, wydaną na podstawie art. 10, art. 12, art. 19, art. 23, art. 24 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm., dalej jako: "ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów") oraz przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 136, poz. 855), a także uwzględniając art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), organ I instancji zmienił decyzję własną z dnia 4 lutego 2009 r. (Nr [...]) oraz decyzję zmieniającą z dnia 6 marca 2009 r. (Nr [...]) o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego w części dotyczącej okresu przysługiwania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – J. D., reprezentowanej przez matkę A. D., w ten sposób, że orzekł, iż świadczenie to nie przysługuje osobie uprawnionej w okresie od 1 marca 2009 r. do 31 marca 2009 r., zaś w okresie od 1 kwietnia 2009 r. do 30 kwietnia 2009 r. świadczenie przysługuje w wysokości 140 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 26 listopada 2009 r. wpłynęło zawiadomienie od komornika sądowego, z którego wynika, że w marcu 2009 r. A. D. otrzymała należności pieniężne na rzecz córki w wysokości 11 264, 74 zł, a nadto w dniu 6 kwietnia 2009 r. dodatkowo 260 zł. O otrzymaniu tych środków nie poinformowała jednak, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 19 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organu wypłacającego świadczenie. W ocenie organu otrzymane środki zostały przekazane na poczet świadczeń alimentacyjnych należnych córce A. D., zgodnie z wyrokami Sądu Rejonowego we W. (sygn. akt III RC 104/2003 oraz III RC 498/08). Uzyskanie powyższego dochodu spowodowało, że wypłacane z funduszu alimentacyjnego świadczenia za okres od 1 marca 2009 r. do 31 marca 2009 r. stały się świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zaś świadczenie pobrane w miesiącu kwietniu jest takim świadczeniem w części. W związku z odwołaniem A. D., Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu stwierdziło, że co prawda art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie precyzuje, o jakie alimenty chodzi, w szczególności czy o bieżące czy zaległe, to jednak jest to celowy zabieg ustawodawcy. W ocenie Kolegium, została dzięki temu wprowadzona zasada, że nie można w tym samym czasie pobierać zarówno alimentów od dłużnika jak i świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Prowadzi to do wniosku, że wówczas, gdy "dłużnik, poprzez komornika, sporadycznie przesyła kwoty na rzecz wierzyciela, to wypłacone w tym okresie świadczenie z funduszu alimentacyjnego, jest świadczeniem nienależnie pobranym, bez względu na to, czy mamy do czynienia z regulowaniem zaległości alimentacyjnych czy też alimentów bieżących". W uzasadnieniu skargi A. D. szczegółowo przedstawiła przebieg czynności egzekucyjnych prowadzonych wobec dłużnika alimentacyjnego i wyjaśniła, że świadczenia pieniężne otrzymała z tytułu długu zaległego. Nie zgodziła się z argumentacją prawną, dotyczącą wykładni pojęcia świadczenie nienależnie pobrane, prezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę - pod względem zgodności z prawem - zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracyjne w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponieważ badając przedmiotową sprawę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja poprzedzająca naruszają prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, skutkowało to ich uchyleniem. Jak wynika z treści rozstrzygnięcia i skargi, podstawową kwestią w niniejszej sprawie było ustalenie czy, w oparciu o art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organy prawidłowo dokonały zmiany wcześniejszej decyzji ustalającej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Przywołany przepis stanowi, że organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. W uzasadnieniu natomiast decyzji organ I instancji stwierdził, że skarżąca naruszyła również dyspozycję art. 19 ustawy, który stanowi, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Organ przytoczył także definicję ustawową nienależnie pobranego świadczenia zawartą w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, zgodnie z którą jest to świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie jego pobierania otrzymała alimenty. Zdaniem organu I instancji, z uwagi na przekazanie wierzycielowi w miesiącu marcu 2009 r. należności egzekwowanych na rzecz córki w wysokości 11 264,74 zł oraz w dniu 6 kwietnia 2009 r. w wysokości 260 zł. Doszło do tego, że kwota alimentów wyegzekwowanych przez komornika sądowego w tym okresie jest większa niż wysokość alimentów zasądzonych wyrokiem przez Sąd Rejonowy we W. z dnia 20 lutego 2009 r. (sygn. akt III RC 498/08). Sąd nie podziela stanowiska organu w powyższym zakresie. Z informacji o stanie egzekucji zawartej w piśmie komornika sądowego z dnia 20 listopada 2009 r. (wpływ do organu w dniu 26 listopada 2009 r.) wynika jedynie to, że podczas trwania egzekucji (w okresie od stycznia 2009 r. do października 2009 r.) wyegzekwowane zostały kwoty w wysokości określonej potrąceniami dokonanymi w określonych datach z czego część została przekazana wierzycielowi, a część na FAL. Przychód dłużnika wyniósł 14 007,64 zł, wierzyciel otrzymał z tego 11 524,74 zł, a FAL 1 283, 25 zł. Z informacji przedstawionej przez komornika nie wynika, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych stała się skuteczna. Z zaświadczenia wydanego przez komornika sądowego w dniu 19 sierpnia 2009 r. (k. 33 akt administracyjnych organu I instancji) wynika, że egzekucja alimentów od dłużnika alimentacyjnego okazała się bezskuteczna. Dokument ten wskazuje w części II pkt 2, że kwota zobowiązań dłużnika alimentacyjnego na dzień wystawienia zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyniosła 1973,15 zł, należności wierzyciela alimentacyjnego 255,93 zł. Bezskuteczność egzekucji potwierdza również wcześniejsze zaświadczenie komornika sądowego z dnia 28 stycznia 2009 r. (k. 47 akt administracyjnych organu I instancji), które wskazuje, że kwota zobowiązań dłużnika alimentacyjnego na dzień wystawienia zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji z tytułu należności wierzyciela alimentacyjnego wynosi 11 060,67 zł, a nie występuje zobowiązanie z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem Sądu organ nieprawidłowo poczynił ustalenia w zakresie skuteczności egzekucji. Zaświadczenia komornika sądowego są dokumentami urzędowymi. Nie można zatem przyjąć, tak jak uczynił to organ, że doszło do całkowitego pokrycia zadłużenia z tytułu zaległych alimentów. Przyjmując tok rozumowania organu należałoby uznać, że zaświadczenia komornika poświadczają nieprawdę. W ocenie Sądu organ powinien przed dokonaniem zmiany decyzji w trybie art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dokładnie ustalić, czego dotyczyły przekazywane na rzecz wierzyciela wpłaty należności pieniężnych wyszczególnionych w informacji uzyskanej od komornika sądowego. Należy mieć na uwadze, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma na celu wsparcie osób, które z niezależnych od nich przyczyn nie są w stanie wyegzekwować należnych im świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego. W preambule do ustawy prawodawca wyraźnie określił ten cel, wskazując jednocześnie na subsydiarny charakter pomocy Państwa w tym zakresie, akcentując obowiązki rodziny, wynikające z kodeksu rodzinnego. Stosownie do art. 133 k.r.o. obowiązek zaspokajania potrzeb małoletnich, czy uczących się pełnoletnich dzieci obciąża przede wszystkim rodziców. Alimenty ze swej istoty służą utrzymaniu uprawnionego, gdyż są świadczeniami ukierunkowanymi na zaspokojenie bieżących potrzeb. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wkracza wówczas, gdy uprawniony tych środków na bieżące utrzymanie nie uzyskuje od zobowiązanego. Uprawniony do alimentów w sytuacji dwumiesięcznej bezskutecznej egzekucji alimentów ma prawo złożyć wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Ustawodawca nałożył w ustawie obowiązek współdziałania z właściwymi organami zarówno ze strony dłużnika alimentacyjnego, jak i wierzyciela. Wśród tych obowiązków zawarty jest między innymi nakaz informowania organu wypłacającego świadczenia przez wierzyciela o zmianie sytuacji rodzinnej czy dochodowej, mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Poza sporem jest, że skarżąca zaniechała tego obowiązku, co jednak nie ma bezpośredniego wpływu na wynik sprawy. W ocenie Sądu, organy orzekające dokonały niewłaściwej wykładni art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stanowi on, że ilekroć w ustawie mowa jest o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Sąd w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie w całości podziela tok rozumowania i wykładnię prawa dokonaną w wyroku WSA w Łodzi z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 325/10 (Wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym w świetle powyższego przepisu uprawniony musi jednocześnie pobierać świadczenia z dwóch źródeł: z instytucji wypłacającej świadczenie w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz od dłużnika (komornika, innego organu egzekwującego alimenty). Jednoczesność, o której stanowi art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, skutkująca zbiegiem świadczeń, ma miejsce wówczas, gdy uprawniony otrzyma równocześnie obydwa świadczenia. Przy tym, w ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że jednoczesność oznacza również tożsamość okresu, za który obydwa świadczenia wypłacono. Jeżeli pamiętamy o istocie i celu alimentów, jakim jest dostarczanie środków na bieżące utrzymanie, to również taki cel należy przypisać świadczeniu z funduszu – ma ono zapewniać środki na bieżące utrzymanie uprawnionemu do alimentów. Tym samym i świadczenie wypłacane w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów może być uznane za świadczenie jednocześnie wypłacane, gdy opiewa na ten sam okres, co otrzymane alimenty. W przeciwnym razie łatwo doszłoby do sytuacji, w której pomoc Państwa w postaci świadczenia z funduszu alimentacyjnego stawałaby się iluzoryczną. Tak byłoby na przykład w przypadku, gdy uprawniony po dłuższym czasie bezskutecznej egzekucji otrzymał zaległości alimentacyjne już w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ale zaległości alimentacyjne nie dotyczyłyby okresu, na który przyznano świadczenie. Uprawniony, zgodnie z ogólnymi regułami ma bowiem prawo zaliczyć otrzymaną kwotę na poczet zaległości. Zaliczenie jej na poczet zaległości powoduje zaś, że w wielu przypadkach nie można jej chociażby w części przeznaczyć na bieżące zaspokojenie potrzeb, a więc na poczet (bieżących) alimentów. W takiej sytuacji nie sposób uznać, że doszło do jednoczesnego otrzymania świadczeń. Gdyby bowiem zaakceptować interpretację pojęcia świadczenia nienależnie pobranego, jaką prezentują w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji organy orzekające, mogłoby dojść do sytuacji, gdy uprawniony w istocie zawsze byłby narażony na pozbawienie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przy najmniejszej choćby spłacie zaległości alimentacyjnych. Nieprawidłowa wykładnia pojęcia świadczenia nienależnie pobranego miała bez wątpienia wpływ na wynik sprawy. Organy, nieprawidłowo interpretując art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie odniosły się w ogóle do twierdzeń skarżącej, przedstawianych w odwołaniu. Dokładnie wskazała ona, że w marcu i kwietniu 2009 r. komornik przekazał jej zaległe świadczenie alimentacyjne za lata 2002 - 2008, a kwota którą otrzymała w postępowaniu egzekucyjnym (tj. 11 524,74 zł) nie pokrywa w całości kwoty zaległości wobec dziecka, które opiewają jeszcze na 255,93 zł. W stosunku do tych okoliczności organy orzekające nie poczyniły jednak żadnych ustaleń. Ze sformułowania art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że w razie zaistnienia którejkolwiek z wymienionych w nim przesłanek, organy mogą zmienić decyzję przyznającą świadczenie, co jednak nie oznacza, że tak się stać musi. Organ za każdym razem winien rozważyć, czy z punktu widzenia celów ustawy byłoby to uzasadnione w konkretnym przypadku i wskazać w uzasadnieniu przesłanki, jakimi się kierował przy podejmowaniu decyzji. Z uwagi na powyższe motywy, na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. a oraz c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję organu I instancji.