II SA/Po 472/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 października 2010 r. wniosku L. U. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. I. i W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ W.Batorowicz L. U., po zakończeniu postępowania przed sądem pierwszej instancji wyrokiem z dnia 7 maja 2010 r., zgłosił swój udział w postępowaniu sądowym i wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą schorowaną, w trudnej sytuacji materialnej, która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, wobec tego nie powinien ponosić kosztów błędów popełnionych przez organy administracji publicznej oraz sąd. Wskazał przy tym, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z którą zamieszkuje w budynku o pow. [...]m². Posiadają nieruchomości rolne o powierzchni [...] ha, sprzęt rolniczy oraz [...] budynki gospodarcze, pow. [...] m². Wnioskodawca posiada także oszczędności ([...] tys. zł). Oświadczył przy tym, że jedynym dochodem rodziny jest jego renta chorobowa w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca został zobowiązany do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, poprzez: przedłożenie kserokopii zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata dotyczących Wnioskodawcy i jego domowników; przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 stycznia 2010 r.; udokumentowania rodzaju i wysokości miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego rodziny; określenia wysokości przychodów, jakie przynoszą posiadane nieruchomości. Wnioskodawca nie wykonał nałożonych na niego w tym zakresie obowiązków, a w piśmie z dnia 16 sierpnia 2010 r. oświadczył, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i zastrzegł, że wyjawił wszystkie posiadane składniki majątkowe oraz stwierdził, że nie rozumie, dlaczego oczekuje się od niego bardziej szczegółowych wyjaśnień. W piśmie z dnia 23 sierpnia 2010 r. wyjaśniono wnioskodawcy, że jego oświadczenie majątkowe jest niewystarczające do określenia zdolności płatniczych oraz budzi wątpliwości, przy tym ponownie wezwano go do uzupełnienia oświadczenia majątkowego. Pomimo upływu zakreślonego terminu wnioskodawca nie wykonał nałożonych na niego obowiązków. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu z dnia 27 września 2010 r. odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W złożonym w terminie sprzeciwie od powyższego postanowienia wnioskodawca domagał się przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie. Jego zdaniem rozstrzygnięcie referendarza jest krzywdzące, bowiem przedstawił Sądowi wszystkie informacje niezbędne do przyznania mu pomocy. Podniósł, iż jest osobą schorowaną, która na skutek błędu wymiaru sprawiedliwości nie brała udziału we wcześniejszym postępowaniu i dlatego błędy władzy nie powinny go obciążać, a prawo pomocy powinno zostać przyznane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, zaś ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, str. 534; post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). W konsekwencji należy merytorycznie rozpoznać cały (również uzupełniony sprzeciwem) wniosek o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do dyspozycji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w całkowitym zakresie następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (§ 1 pkt 1). Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście pozbawione są środków umożliwiających chociażby częściowe pokrycie tych kosztów. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Z przedłożonego oświadczenia wnioskodawcy o stanie majątkowym, finansowym i dochodach (na urzędowym formularzu) wynika, że nie została przez niego należycie wyjaśniona jego aktualna sytuacja materialna. Dane te w istocie nie pozwalały na ocenę, czy zasoby materialne wnioskodawcy wystarczają tylko na zaspokojenie bieżących potrzeb koniecznego utrzymania siebie i rodziny, czy też dysponuje on zasobami w rozmiarze pozwalającym na pokrycie kosztów sądowych. Utrzymanie [...]osobowej rodziny, w której jedna osoba jest schorowana, wyłącznie z miesięcznej kwoty [...] zł (brutto) jest co najmniej poważnie utrudnione. W takiej sytuacji należy spodziewać się, że rodzina wnioskodawcy, o ile nie czerpie dochodów z innych źródeł, to korzysta chociażby z jakichś form pomocy rodzinnej lub socjalnej (np. świadczenia z pomocy społecznej, wparcie materialne ze strony krewnych). Warto zauważyć, iż pomimo tak niewielkich dochodów miesięcznych wnioskodawca zdołał poczynić oszczędności w kwocie [...] tys. zł. Oświadczenie majątkowe wnioskodawcy zawarte w formularzu nie odpowiadało wymogom przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym. Wniosek skarżącego nie zawierał pełnej informacji umożliwiającej ocenę jego zdolności do poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Dodać należy, iż skarżący podał, że dysponuje majątkiem nieruchomym (domem, nieruchomością rolną). Posiadanie takiego majątku, mogącego realnie stanowić źródło dodatkowego dochodu, wyłącza co do zasady możliwość przyznania prawa pomocy. Z tych też powodów wnioskodawca został wezwany o uzupełnienie danych zwartych w formularzu poprzez podanie szczegółowych informacji i udokumentowanie swojej sytuacji materialnej, a sposób uzupełnienia wniosku został wyczerpująco określony w przedmiotowym wezwaniu. Uzupełnienia takiego jednak nie uczynił w wyznaczonym terminie ani też w złożonym sprzeciwie. Samo tylko oświadczenie strony o trudnej sytuacji finansowej oraz co do tego, że wnioskodawca utrzymuje rodzinę jedynie z miesięcznej kwoty [...] zł z tytułu renty chorobowej, nie stanowi wystarczającego wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w tym opłat sądowych w całości ani w części. Jak już wspomniano, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek uzasadnienia podnoszonych twierdzeń konkretnymi okolicznościami, oświadczeniami, a także poparcie ich w miarę możliwości dokumentami źródłowymi. Twierdzenie zawarte w sprzeciwie, iż wnioskodawca przedstawił Sądowi wszystkie informacje niezbędne do przyznania mu prawa pomocy jest wyrazem jego własnego przekonania. Oświadczenie takie nie zwalnia jednak Sądu z obowiązku wnikliwego rozważenia, czy podane przez wnioskodawcę okoliczności stanowią podstawę do udzielenia wnioskodawcy pomocy publicznej, czy po prostu wnioskodawca wykazał zaistnienie przesłanek koniecznych dla przyznania mu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. /-/ W.Batorowicz