II SA/Po 474/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2025 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 maja 2024 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 17 kwietnia 2024 r. nr [...] Decyzją z dnia 29 maja 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: organ, SKO, Kolegium) w wyniku rozpatrzenia odwołania strony – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] (dalej: organ I instancji) z dnia 17 kwietnia 2024 r., wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy. W dniu 7 marca 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką - E. S.. Decyzją z dnia 17 kwietnia 2024 r. organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką. Odwołanie od decyzji organu I instancji zostało uznane za bezzasadne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, motywując swoje rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu decyzji z dnia 29 maja 2024 r. przywołało art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323, dalej: u.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. oraz od 1 stycznia 2024 r. Kolegium wyjaśniło, że od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, dalej: u.ś.w.). Organ odwoławczy wyjaśnił, że do dnia 31 grudnia 2023 r. skarżąca nie spełniała warunków do otrzymania świadczenia albowiem córka - E. S. w tym czasie pozostawała w związku małżeńskim. Mąż nie posiadał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mąż córki zmarł [...] 2024 r. Świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach mogą bowiem otrzymać osoby, które sprawują opiekę nad osobami niepełnosprawnymi w wieku do ukończenia 18 roku życia. W takiej sytuacji organ odwoławczy postanowił odmówić skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na to, że negatywną przesłanką niepozwalającą na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że wnioskodawczyni nie spełnia obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. warunków do przyznania świadczenia wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż nie sprawuje opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia. Córka strony ma bowiem ukończone 18 lat. Od powyższej decyzji SKO została złożona skarga do WSA w Poznaniu. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu pierwszej instancji wskazując, że stronie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką - E. S.. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: - art. 7, 77 § 1 w związku z 80 k.p.a.; - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; - art. 17 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 63 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniu wspierającym. Kolegium w odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad córką. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie obydwu tych decyzji z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę decyzji organu pierwszej instancji, jak i organu odwoławczego stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ odwoławczy wskazał treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. przed nowelizacją oraz po dokonaniu przez ustawodawcę nowelizacji tego aktu normatywnego. I tak zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy tym według art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei w czasie rozstrzygania sprawy przez organ pierwszej instancji, jak i przez organ odwoławczy przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. – patrz: art. 43 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r.) stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego – jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Dodać należy, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został z dniem 1 stycznia 2024 r. uchylony (patrz: art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r.). W niniejszej sprawie niewątpliwie skarżąca złożyła formalny wniosek o przyznanie świadczenia w 2024 r., a organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy rozpoznały sprawę merytorycznie po dniu 1 stycznia 2024 r. [wskazując m. in. na niespełnienie warunków z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. ustawy w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.]. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, od 1 stycznia 2024 r. obowiązują przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym [z wyjątkiem przepisów wyraźnie wskazanych w art. 71 tej ustawy]. Organ odwoławczy trafnie wskazał także m.in. na brzmienie przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmieniającej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe. Kolegium uznało, że na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje na osobę powyżej 18 roku życia. W ocenie Sądu przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy interpretować w ten sposób, że jeżeli na skutek przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ którejkolwiek instancji ustali, że zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę i powstrzymanie się od zarobkowania spełniało przesłanki rezygnacji (lub niepodejmowania) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również – co do zasady – do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie inne przesłanki warunkujące powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących do tej daty, to przyjąć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. Ponadto, na możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.", a zatem – przyjmując, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według dotychczasowego brzmienia art. 17 u.ś.r., powstało przed 1 stycznia 2024 r. – na konieczność rozstrzygania sprawy na podstawie dotychczasowych przepisów, wprost wskazuje treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w. Ten ostatni przepis stanowi bowiem, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Poza tym wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, w którym wskazano na to, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego. Podkreślić należy, że organy obu instancji nie objęły zakresem swoich rozważań sytuacji strony skarżącej w aspekcie art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Rozwiązanie przewidziane w art. 24 ust. 2a u.ś.r. umożliwia nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny związany z procedowaniem przez właściwe do tego organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności mającym charakter prejudycjalny dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy, że przepis ten wyznacza zakres materialnego prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności. Ponownie rozpoznając sprawę organy powinny przeanalizować materiał dowodowy, uwzględnić okoliczność, że - jak wynika z treści orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 18 stycznia 2024r., wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. – E. S. zaliczona została do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Podkreślić należy, że ustalony stopień o niepełnosprawności datuje się na dzień 15 grudnia 2023r., natomiast wniosek skarżącej o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego został złożony do organu pierwszej instancji dnia 7 marca 2024 r., a więc w okresie trzech miesięcy od ustalenia daty stopnia niepełnosprawności. Następnie organ wskaże, czy istnieje normatywna możliwość ustalenia świadczenia od dnia 15 grudnia 2023 r. jako dnia wskazanego w orzeczeniu o stopniu o niepełnosprawności przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. na podstawie którego córka skarżącej została uznana za osobę posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności, a niepełnosprawność ta istnieje od 33 roku życia. Podkreślić należy, że powyższe orzeczenie zostało wydane dnia 18 stycznia 2024r., jednakże potwierdza stan zdrowia córki skarżącej na dzień 15 grudnia 2023r. Z powyższych względów uznając, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przywołanych przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., Sąd uznał za zasadne uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, jak i decyzji organu odwoławczego. Organy w ponownie prowadzonym postępowaniu zobowiązane będą przeanalizować także okoliczności podniesione przez stronę skarżącą w zakresie powołanego zarówno na etapie postępowania administracyjnego (por. załączony do akt sprawy administracyjnej pozew o rozwód), jak i w skardze argumentu wskazującego, że dnia 20 lutego 2023r. wobec męża E. S. wydany został nakaz opuszczenia lokalu i zakaz zbliżania się do lokalu w którym mieszka córka skarżącej. Powyższe ustalenia będą konieczne dla rozstrzygnięcia, czy w niniejszej sprawie zachodzą normatywne podstawy do przyznania przedmiotowego świadczenia, jak i prawidłowego zastosowania przepisów art. 17 ust. 1 oraz art. 24 ust. 2, 2a i 4 u.ś.r. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.