II SA/Po 484/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...]czerwca 2009r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Cz. z dnia [...] kwietnia 2009r. nr [...] , II. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ E.Podrazik /-/ A.Łaskarzewska Burmistrz Miasta i Gminy C. decyzją z dnia [...].04.2009 r. nr [...] działając na podstawie art. 104§ 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa) oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2002 r. nr 78, poz. 716 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu H. B. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego nr [...] w [...]. Uzasadniając wydaną decyzję organ wskazał, iż postępowanie w sprawie wymeldowania H. B. wszczęte zostało na wniosek D. B., która jest właścicielką mieszkania. Wnioskodawczyni poinformowała, że skarżący zabrał swoje rzeczy osobiste z mieszkania i choć przez jakiś czas odwiedzał dzieci to aktualnie rodzina nie ma z nim żadnego kontaktu. Fakt, iż skarżący nie przebywa pod wskazanym adresem znalazło potwierdzenie w piśmie Komisariatu Policji w C. z 11.01.2009 r., w którym stwierdzono, że H. B. nie przebywa pod adresem w [...]1 sierpnia 2008 r. Również skarżący przyznał w toku postępowania administracyjnego, że zamieszkuje u siostry, ale wyjaśnił, że mieszkania w C. nie opuścił dobrowolnie, a nadal pozostają w nim jego rzeczy i meble. Jak wskazał organ I instancji, twierdzenia skarżącego nie znalazły potwierdzenia w ustaleniach poczynionych w toku wizji lokalnej, którą przeprowadzono 17.02.2009r. W wyniku oględzin stwierdzono, bowiem, że w przedmiotowym lokalu nie ma żadnych rzeczy osobistych H. B . W przewidzianym ustawą terminie H. B. wniósł odwołanie, w którym podniósł, iż jest współwłaścicielem mieszkania w C. nr [...].Skarżący podkreślił również, że swojego mieszkania nie opuścił dobrowolnie, ale został z niego usunięty, bowiem po pobycie w Wojewódzkim Szpitalu [...]w G., obawiając się żony udał się do swojej siostry. Skarżący poinformował o tym fakcie żonę, która chce się go pozbyć z uwagi na jego trwałe kalectwo, które jest następstwem wypadku w pracy. Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia[...].06.2009 r. nr [...]utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając wydaną decyzję Wojewoda podzielił ustalenia wynikające z postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ I instancji oraz wyrażone w uzasadnieniu pierwszoinstancyjnym wnioski prawne. Wojewoda wyjaśnił nadto, że wyłączną przesłanką wydania decyzji w sprawie wymeldowania jest fakt opuszczenia przez daną osobę bez wymeldowania się dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Dlatego też, organ prowadzący postępowanie administracyjne zobowiązany był wyłącznie do ustalenia czy H. B. faktycznie opuścił lokal nr [...] w miejscowości C., bez dopełnienia obowiązku wymeldowania z pobytu stałego w tym lokalu. Wojewoda podzielił przy tym stanowisko organu I instancji, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal i nie zamieszkuje w nim. Fakt ten potwierdza sam skarżący. Zebrane w sprawie dowody wzajemnie się pokrywają i potwierdzają stan faktyczny sprawy. Jeżeli nawet opuszczenie przez H. B. mieszkania nie było dobrowolne, to o zgodności stwierdzonego stanu rzeczy z wolą skarżącego przemawia brak z jego strony podjęcia skutecznych środków prawnych, o których mowa w art. 344 § 1 i 2 kodeksu cywilnego. Wojewoda wskazał też, że organy ewidencyjne nie są uprawnione do badania tytułów prawnych do zamieszkiwania w określonym miejscu. Przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mają charakter porządkowy i służą temu aby rejestracja miejsca pobytu była zgodna ze stanem faktycznym. Jeżeli więc skarżący powróci do przedmiotowego lokalu i w nim ponownie zamieszka w sposób stały, będzie miał wówczas możliwość dopełnienia obowiązku meldunku pod tym adresem. W przewidzianym ustawą terminie skargę do sądu administracyjnego wniósł H. B. wyjaśniając, że decyzję Wojewody uważa on za krzywdzącą i niesprawiedliwą z uwagi na jego stan zdrowia. Skarżący wyjaśnił, że w dniu wyjścia ze szpitala w sierpniu 2008 r. w obecności policji udał się o swojego miejsca zamieszkania, jednak żona odmówiła mu prawa wstępu do mieszkania. Ze względu na groźby ze strony rodziny skarżący został zmuszony do opuszczenia mieszkania, stając się w ten sposób osobą bezdomną. W obecności policji żona wydała skarżącemu jedynie część jego rzeczy i dokumentów, nie jest więc prawdą, że skarżący nie pozostawił przedmiotowym lokalu żadnych swoich rzeczy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Wyjaśniając przesłanki podjętego rozstrzygnięcia wskazać przede wszystkim należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procedurą administracyjną według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd przy tym rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną bądź poprawnością w przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U Nr 156 1270 ze zm. - dalej ppsa). Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego - w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ppsa), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w myśl którego osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego jest obowiązana wymeldować się, a w razie niedopełnienienia przez nią tego obowiązku, na wniosek strony lub z urzędu organ gminy wydaje decyzję w sprawie wymeldowania takiej osoby. Choć w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ustawodawca nie sprecyzował, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu, to w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, utrwalił się pogląd, zgodnie z którym spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono trwałe, dobrowolne i wynika z jej własnej woli, przy czym jednocześnie wypracowane zostało stanowisko, zgodnie z którym o opuszczeniu lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych można mówić także wówczas, gdy dana osoba, która opuściła lokal wbrew własnej woli nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do tego lokalu (por. wyrok NSA z 09.07.2009 r., sygn. akt II OSK 1113/08). Rozpoznając przedmiotową sprawę, organy kierowały się właśnie zaprezentowaną powyżej wykładnią przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jednak ich uwadze umknęło, że rozpoznając sprawę organy obowiązane są również do uwzględnienia wszystkich okoliczności tej konkretnej sprawy. W przedmiotowej sprawie bezspornym pozostaje, że skarżący nie przebywa aktualnie w lokalu nr [...] w miejscowości C. Kwestią sporną pozostaje jednak ocena charakteru opuszczenia przez skarżącego miejsca stałego pobytu, ze szczególnym uwzględnieniem oceny faktu nieskorzystania z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do tego lokalu. W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych wątpliwości budzi, czy skarżący rzeczywiście opuścił mieszkanie w sposób trwały i czy uczynił to dobrowolnie. Takiego wniosku nie można z pewnością wyprowadzić z zeznań małżonki skarżącego – D. B.- zawartych w protokole przesłuchania z dnia 23.12. 2008 r., która podała, że H.B. nie przebywa mieszkaniu od lipca 2008 r. skąd wyprowadził się po przebytej hospitalizacji. Nie przemawia za tym także treść pisma z Komisariatu Policji w C.z dnia 11 stycznia 2009r. Powyżej przeprowadzone dowody potwierdzają jedynie fakt, iż skarżący nie przebywa w lokalu, nie wynika z nich charakter opuszczenia. Dokonana na gruncie rozpoznawanej sprawy ocena charakteru opuszczenia lokalu mieszkalnego przez H.B. winna była również uwzględniać, ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, winno być rozumiane jako dobrowolne wyprowadzenie się wynikające z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób, a także fakt że opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu pobytu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów (por. wyrok NSA z dnia 18.12.2002 r., sygn. akt V SA 935/02, wyrok NSA z dnia 17.03.2003 r. sygn. akt V SA 2323/02. Takich rozważań nie zawierają decyzje organów obu instancji Dokonując w tym kontekście oceny zaskarżonej decyzji nie można zgodzić się z orzekającymi w rozpoznawanej sprawie organami, iż zebrany w tej sprawie materiał dowodowy pozwalał na jednoznaczne stwierdzenie istnienia przesłanek uzasadniających orzeczenie o wymeldowaniu H. B . Niekwestionowaną okolicznością pozostaje fakt, iż skarżący zamieszkiwał w lokalu nr [...] w miejscowości C. z małżonką oraz dziećmi. Przedmiotowe mieszkanie skarżący opuścił w lipcu 2008 r., kiedy rozpoczął hospitalizację. Fakt pobytu H. B. w szpitalu psychiatrycznym w okresie od 13.07.2008 r. do 05.08.2008 r. potwierdza załączona do akt administracyjnych sprawy karta informacyjna leczenia szpitalnego. Jak wynika z załączonej do akt sprawy dokumentacji medycznej skarżący w 2002 r. przebył uraz czaszkowo-mózgowy, w związku z którym leczony był na oddziałach chirurgicznym, laryngologicznym i neurologicznym. Skarżący leczy się również psychiatrycznie. W toku konsultacji psychologicznej stwierdzono u skarżącego znaczne zaburzenia pracy mózgu o podłożu organicznym oraz obniżenie funkcji poznawczych (karta informacyjna leczenia szpitalnego z 2004 r.). Do szpitala w G., gdzie przebywał po raz kolejny na przełomie lipca i sierpnia 2008 r. przyjęto go z takim samym rozpoznaniem. Skarżący został z niego wypisany z zaleceniem dalszego leczenia. Po zakończeniu powyższej hospitalizacji H.B. był leczony operacyjnie w Klinice Chirurgii Ogólnej i Naczyń Szpitala Klinicznego [...]w P. (luty 2009 r.), a po 24 dniach leczenia w Klinice [...] (marzec 2009r) został przekazany do Kliniki Neurochirurgii i Naurotraumatologii Szpitala [...] w B. celem leczenia operacyjnego (dowód – karta informacyjna UP w P. z 17.03.2009 r. i Szpitala [...]w B. z 25.03.2009 r.). W świetle zgromadzonego do tej pory materiału dowodowego wątpliwości budzi przyjęcie, by nieskorzystanie – w tej konkretnej sytuacji - z przewidzianych przepisami środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, skutkowało koniecznością wydania decyzji w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W istocie za dowolne należało uznać ustalenie, że nawet przy przyjęciu braku dobrowolności w opuszczeniu miejsca stałego pobytu skarżący pogodził się z tym faktem ponieważ nie wniósł pozwu o przywrócenie utraconego posiadania. Zdaniem Sądu kwestia bierności skarżącego nie została zbadana z uwzględnieniem jego szczególnej sytuacji zdrowotnej i rozważeniem realnej możliwości podejmowania działań. Nie wzięto pod uwagę dokumentacji medycznej potwierdzającej kilkukrotną hospitalizację skarżącego w okresie od 13 lipca 2008r., tj. od czasu opuszczenia lokalu. Również sam fakt korzystania z gościny siostry w powyższej sytuacji (określane przez skarżącego jako tułanie się) nie może być utożsamiany ze zorganizowaniem sobie przez niego centrum życiowego w innym miejscu niż dotychczas tj. w miejscowości C. z małżonką oraz dziećmi, gdzie jak podnosi skarżący nadal znajduje się część jego odzieży i innych ruchomości. Zauważyć w niniejszej sprawie należy, że dowód z wizji lokalu, jaka miała miejsce w dniu 17.02.2009r. przeprowadzono z naruszeniem normy zawartej w art. 79§1 i 2 kpa. W istocie bowiem, gdy był on przeprowadzany skarżący pozostawał w Szpitalu Klinicznym [...] w P. ( karta informacyjna leczenia szpitalnego w dniach od 12-20 oraz od 21.02- 17.03. 2009r.). Skarżący nie miał zatem możliwości czynnego uczestniczenia w wizji, a przez to wykazania prawdziwości swych twierdzeń co do pozostawienia rzeczy w lokalu. Reasumując, organy administracji obu instancji nie uczyniły zadość ciążącym na nich obowiązkom. Nie zostały, bowiem wyjaśnione w sposób nie budzący wątpliwości okoliczności stanowiące ustawowe przesłanki wymeldowania osoby z pobytu stałego. Nie wyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności stanowi naruszenie art.7,77§1, 80 kpa. Uniemożliwienie skarżącemu uczestnictwa w wizji narusza przepis art. 10 kpa. W ocenie Sądu opisane uchybienia wyczerpują przesłanki z art. 145§1pkt.1lit.a) i c) ppsa. Koniecznym zatem stało się uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organów obu instancji. Stąd orzeczono jak w pkt.I sentencji wyroku, mając nadto na względzie art. 135 ppsa. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią poczynione w niniejszym uzasadnieniu rozważania. Rzeczą organów będzie m.in. zbadanie, czy skarżący po opuszczeniu Szpitala w dniu 5 sierpnia 2009r. ponawiał próby powrotu do lokalu mieszkalnego w C., wyjaśnienie przyczyny nieskorzystania ze środków prawnych celem przywrócenia utraconego posiadania, rozważenie zdolności skarżącego do ich podjęcia w świetle znajdującej się w aktach dokumentacji medycznej, także zważywszy na czas leczenia szpitalnego. Nie można, bowiem skutecznie stawiać zarzutu zaniechania podjęcia jakichś działań, w sytuacji, gdy możliwość ich realizacji była w rzeczywistości wykluczona np. z uwagi na chorobę, przedłużający się pobyt w szpitalu. Ponownego przeprowadzenia wymagał będzie dowód z wizji, który spełniać powinien uregulowania z art. 79§1 i 2 kpa. Rozważenia będzie wymagało również zbadanie przebiegu interwencji policji w spornym lokalu, w szczególności co do zachowań zarówno samego skarżącego jak i jego żony celem jednoznacznego ustalenia charakteru opuszczenia miejsca stałego pobytu przez H. B . O wizytach skarżącego w C. w obecności funkcjonariuszy policji wspominają oboje małżonkowie B . O zwrocie kosztów orzeczono w pkt. II wyroku na podstawie art. 200 ppsa. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w pkt III sentencji wyroku w oparciu o art. 152 ppsa. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ E. Podrazik /-/ A. Łaskarzewska br