II OSK 1113/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie sędzia del. WSA Grzegorz Saniewski (spr.) sędzia NSA Jan Paweł Tarno Protokolant Anna Połoczańska po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Spółki Akcyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SA/Wr 449/07 w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SA/Wr 449/07) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Wrocławia nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. w przedmiocie wymeldowania A. Z. z miejsca pobytu stałego. Sąd I instancji przedstawił następujący stan sprawy: Zaskarżoną decyzją Wojewoda Dolnośląski, po rozpatrzeniu odwołania A. Z., na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993; z późn. zm., zwanej w skrócie "u.e.l.d.o.") utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia [...] maja 2007r. orzekającą o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego z lokalu położonego we Wrocławiu przy ul. [...] we Wrocławiu. Wojewoda przypomniał, że Prezydent Wrocławia orzekł o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego, uznając, iż w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione przesłanki art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zakwestionowała rozstrzygnięcie stwierdzając, że nie opuściła dobrowolnie lokalu, a jej czasowa nieobecność była wymuszona koniecznością sprawowania opieki nad ciężko chorą krewną i postępowaniem uczestnika - Browarów [...] "[...]" które w zimie 2002 r. wyłączyły gaz, wodę i ogrzewanie w lokalu, co uniemożliwiło korzystanie z lokalu. Ponadto po 2002r. uniemożliwiono jej także fizyczny dostęp do lokalu. Odwołująca zarzuciła także, że nie brała udziału w prowadzonym postępowaniu (wizja lokalna). Organ odwoławczy podkreślił, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone na wniosek Browarów [...] "[...]". Według Wojewody, akta organu pierwszej instancji wskazują, że J. Z. (ojciec skarżącej, który zmarł w 2005r. i postępowanie w stosunku do niego zostało umorzone), który był głównym najemcą przedmiotowego lokalu, opuścił lokal, co było podstawą wypowiedzenia mu stosunku najmu przez uczestnika postępowania. W lokalu nie zamieszkiwała również skarżąca, której nie wiązał z uczestnikiem stosunek najmu. W dniu 7 czerwca 2004r. organ przesłuchał skarżącą, która zeznała, że w spornym lokalu ma swoje rzeczy, których nie może wziąć, gdyż najemca utrudnia jej dostęp do mieszkania. Do 2002r. zamieszkiwała przy ul. [...], ale z uwagi na konieczność otoczenia opieką krewnej (ur. 1919) wraz z ojcem (ur. 1912) czasowo opuściła mieszkanie i zamieszkała w L. Z.. Skarżąca wystąpiła do sądu o ochronę naruszonego posiadania, lecz pozew został jej zwrócony. Organ ustalił również, że w lokalu została przeprowadzona kontrola meldunkowa, która wykazała, że teren Browaru został sprzedany, a pod wskazanym adresem nikt nie zamieszkuje. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie jest bezsporne, że skarżąca od wielu lat nie zamieszkuje w lokalu. Faktycznie skoncentrowała swój pobyt stały poza Wrocławiem, w O., gmina L. Z.. Wbrew twierdzeniom skarżącej nie zachodzą w sprawie okoliczności dające podstawę do uznania, że opuszczenie przez nią spornego lokalu miało charakter przymusowy i było następstwem bezprawnych działań uczestnika postępowania. Organ podkreślił, że w orzecznictwie za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. uznaje się sytuację, w której osoba wbrew własnej woli została usunięta z lokalu, jeżeli nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do mieszkania. Skarżąca wniosła wprawdzie o ochronę naruszonego posiadania, jednakże pozew został jej zwrócony. Samo werbalne deklarowanie woli zamieszkiwania w lokalu nie daje podstawy do uznania, iż faktycznie lokal ten stanowi miejsce pobytu stałego skarżącej. Wolę taką określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności faktycznych, te zaś w przypadku skarżącej wykazały, że jej wolą jest skoncentrowanie spraw życiowych poza lokalem przy ul. [...]. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia są kwestie otrzymania przez skarżącą lokalu równoważnego bądź ekwiwalentu finansowego. Nie ma też znaczenia, zdaniem organu odwoławczego, okoliczność, że w 2002r. uczestnik postępowania wyłączył w mieszkaniu wszystkie media. W skardze do Sądu Wojewódzkiego skarżąca powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu. Dodatkowo podniosła, że 6 lutego 2007r. próbowała dostać się do mieszkania, w którym pozostawały jej meble i rzeczy osobiste, lecz została zatrzymana na portierni, nie pomógł również wezwany patrol policji, który sporządził stosowną notatkę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2008 r. uchylił decyzję Wojewody oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji. Zdaniem Sądu I instancji zaskarżona decyzja Wojewody została wydana co najmniej przedwcześnie, a przy tym bez dokładnego ustalenia, wyjaśnienia i oceny stanu faktycznego, co uchybia regule proceduralnej wynikającej z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a jak również art. 107 § 3 tejże ustawy. Sąd, biorąc pod uwagę ustalony stan faktyczny nie zgodził się z zapatrywaniem Wojewody, że opuszczenie przez skarżącą i jej ojca lokalu w 2002r. podjęte zostało z zamiarem stałej zmiany miejsca zamieszkania. Taka konstatacja jest co najmniej przedwczesna. Organ odwoławczy pominął bowiem zupełnie przywoływane przez skarżącą dowody i okoliczności faktyczne (zaświadczenie o chorobie ciotki, bardzo podeszły wiek ojca skarżącej), którymi wykazywała ona swój zamiar jedynie tymczasowego opuszczenia lokalu. Za argument przemawiający o wymeldowaniu skarżącej uznał natomiast fakt niepodjęcia przez skarżącą skutecznych działań prawnych zmierzających do przywrócenia prawa do zamieszkiwania w miejscu zameldowania na pobyt stały, co przesądza - według Wojewody - o spełnieniu przesłanki opuszczenia spornego lokalu. Sąd zauważył, że opuszczenie stałego miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. występuje tylko wówczas, gdy jest ono dobrowolne i ma charakter trwały (zob. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., II OSK 302/05, Lex 190969). Powołując się z kolei na inny wyrok WSA we Wrocławiu (sygn. akt III SA/Wr 65/07) Sąd pokreślił, że "ocena dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego jak też zamiaru stałego pobytu, zamieszkiwania w danej miejscowości czy nawet w oznaczonym lokalu, powinna być zobiektyzowana w tym sensie, że musi on wynikać z takiego zachowania się osoby fizycznej, które wskazuje na rzeczywiste powiązanie jej działalności życiowej z określonym miejscem (zob. J. Strzebińczyk, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. prof. dr hab. E. Gniewek, Warszawa 2006, s. 65). Dobrowolność i trwałość opuszczenia stałego miejsca zamieszkania manifestuje się zazwyczaj zamierzonym, celowym wyprowadzeniem się z dotychczasowego lokalu i skoncentrowaniem swoich interesów rodzinnych, zawodowych, majątkowych w innym miejscu. O takim opuszczeniu można więc mówić dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, że lokal, w którym był na stałe zameldowany, przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 września 2005 r., IV SA/Wa 600/05, Lex Nr 192912)". Sąd I instancji wskazał, że w kontrolowanej sprawie występują istotne wątpliwości co do charakteru opuszczenia miejsca stałego zameldowania przez skarżącą. Trudno bowiem zgodzić się z tezą Wojewody o dobrowolnym opuszczeniu lokalu przez skarżącą, skoro nie ma wątpliwości, że w spornym lokalu skarżąca pozostawiła meble i jego wyposażenie oraz część rzeczy osobistych, gdy w 2002r. wyjeżdżała wraz z ojcem do L. Z., a w okresie późniejszym nie mogła ona powrócić do mieszkania, w którym była zameldowana, jako że lokal ten znajdował się na terenie zakładu pracy (Browary [...]) i na teren ten nie była wpuszczana przez portierów. Takiej oceny stanowiska organu drugiej instancji nie zmienia twierdzenie Wojewody decyzji o niepodjęciu przez skarżącą środków prawnych zmierzających do przywrócenia prawa do zamieszkiwania w miejscu zameldowania. Ten fakt jest bezsporny, jednakże w okolicznościach sprawy nie może być uznany za przesądzający o rozstrzygnięciu. Organ odwoławczy zupełnie pominął bowiem w swoich rozważaniach okoliczność, którą przyjął za udowodnioną, że już w 2002r. uczestnik postępowania wyłączył wszystkie media w spornym lokalu, a także nie odniósł się do twierdzeń skarżącej, że od momentu, gdy czasowo wyjechała opiekować się chorą ciotką nie miała dostępu do lokalu. Nie wziął również pod uwagę, że opuszczenie lokalu także przez ojca skarżącej spowodowane było jego podeszłym wiekiem i koniecznością korzystania z pomocy osób trzecich. W tych okolicznościach wątpliwym dowodem są przeprowadzone kontrole meldunkowe czy wywiady policji, gdy informacji udzielały osoby zatrudnione przez uczestnika wnioskującego w wymeldowanie skarżącej i jej ojca. W takiej sytuacji co najmniej przedwczesny był wniosek organu odwoławczego o braku po stronie skarżącej zamiaru stałego przebywania w spornym lokalu, czego konsekwencją stało się także przedwczesne wydanie decyzji o wymeldowaniu skarżącej. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego oceniając postępowanie skarżącej po opuszczeniu lokalu w 2002r. nie można wyprowadzać negatywnych dla niej wniosków jedynie z faktu nieskutecznego podjęcia działań zmierzających do uzyskania ochrony prawnej i sugerować, że okoliczność ta jest w istocie przejawem rezygnacji skarżącej z zamieszkiwania w spornym lokalu. Ponadto skoro dobrowolność i trwałość opuszczenia stałego miejsca zamieszkania manifestuje się zazwyczaj zamierzonym, celowym wyprowadzeniem się z dotychczasowego lokalu i skoncentrowaniem swoich interesów rodzinnych, zawodowych, majątkowych w innym miejscu, przeto niewystarczające do wymeldowania jest poprzestanie jedynie na samym fakcie niezamieszkiwania w danym miejscu bez jednoczesnego wskazania, gdzie aktualnie znajduje się centrum życiowe osoby objętej postępowaniem. Z akt administracyjnych przekazanych Sądowi nie wynika, by organ dokonujący wymeldowania skarżącej poczynił w tym zakresie stosowne ustalenia. Wobec tego Sąd I instancji uznał, że organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., przez nieustalenie i niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, a także art. 107 § 3 k.p.a. przez niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co uzasadnia uchylenie decyzji obu instancji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł uczestnik postępowania – Browary [...] [...] S.A. Zaskarżając wyrok w całości kasator wniósł o jego zmianę i orzeczenie o uwzględnieniu skargi i utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody Dolnośląskiego oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Wrocławia względnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Skarżąca Spółka zarzuciła wyrokowi: – naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. poprzez uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że opuszczenie przez A. Z. i jej ojca J. Z. lokalu w 2002 r. nie zostało podjęte z zamiarem stałej zmiany miejsca zamieszkania, – naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.; zwanej w skrócie "p.p.s.a.") poprzez przedstawienie stanu faktycznego niezgodnie z rzeczywistością, podczas gdy ustalenie stanu faktycznego poprzez wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego i właściwą jego ocenę prowadzi do ustaleń odmiennych. W uzasadnieniu kasator podkreślił, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego o opuszczeniu stałego miejsca zamieszkania można mówić tylko wówczas, gdy jest ono dobrowolne i ma charakter trwały. Orzekające w sprawie organy prawidłowo zastosowały do ustalonego stanu faktycznego art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. Zdaniem kasatora nie ulega wątpliwości, iż opuszczenie przez J. i A. Z. lokalu mieszkalnego miało charakter dobrowolny. Świadczą o tym m.in. pisma J. Z., w szczególności skierowane do skarżącego pismo z dnia 17 marca 2003 r., w którym jako przyczynę nie zamieszkiwania w lokalu podał brak zgody skarżącego na przebywanie w lokalu jego krewnych oraz wypadek, któremu uległ w roku 2001 r. i który wymagał leczenia i rehabilitacji. Przyznał również w piśmie, że przyczyną tego, iż jego córka A. Z. stale nie zamieszkuje w lokalu, jest charakter wykonywanego przez nią zawodu (architekt) oraz konieczność osobistego sprawowania nadzoru nad realizacją projektów. Okoliczności te pozostają w oczywistej sprzeczności z ustaleniami Sądu I instancji, który przyjął, iż opuszczenie przez J. i A. Z. lokalu nie miało dobrowolnego charakteru. Ponadto, w opinii skarżącego, gdyby nawet przyjąć, że J. i A. Z. nie opuścili dobrowolnie lokalu, a zostali z niego usunięci, to okoliczność ta nie powinna mieć dla sprawy większego znaczenia. Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy bowiem uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Bezsporne jest tymczasem, że A. Z. nie podjęła skutecznych działań prawnych zmierzających do przywrócenia jej prawa do zamieszkiwania w miejscu zameldowania na pobyt stały, ponieważ wniesiony przez nią do sądu pozew o ochronę naruszonego posiadania został zwrócony i nie wywołał żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu (art. 187 § 1 w zw. z art. 130 § 2 k.p.c.). Nie ma przy tym znaczenia dla sprawy wskazana przez Sąd I instancji okoliczność, iż skarżący wyłączył wszystkie media w spornym lokalu, bowiem uzasadnione to było wcześniejszym dobrowolnym opuszczeniem lokalu, które zostało przeznaczone do sprzedaży, a nie uniemożliwieniem korzystania przez A. Z. z lokalu, z którego, na skutek złożonego przez skarżącego oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku najmu, i tak nie miałaby prawa korzystać. Kasator podniósł, że Sąd I instancji nie odniósł się w uzasadnieniu orzeczenia do istotnej dla sprawy okoliczności, tj. dokonanego przez Spółkę wypowiedzenia J. Z. (pismem z dnia 2 października 2002 r.) umowy odpłatnego korzystania z lokalu. J. Z. wniósł powództwo o uznanie bezskuteczności tegoż wypowiedzenia, jednakże Sąd Rejonowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 31 marca 2004 r. (sygn. akt I C 562/03) orzekł, iż wypowiedzenie umowy jest skuteczne. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 1 grudnia 2004 r.(sygn. akt II Ca 714/04). Kasator wskazał, że wprawdzie zgodnie z art. 9 ust. 2b u.e.l.d.o. zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu, jednakże okoliczność wydania prawomocnego wyroku orzekającego o skuteczności złożonego przez skarżącego oświadczenia o wypowiedzeniu umowy odpłatnego korzystania lokalu dowodzi o utracie przez J. Z. tytułu prawnego do zajmowania lokalu, a w konsekwencji oznacza brak tytułu prawnego do zajmowania lokalu przez A. Z., której uprawnienia mają w stosunku do zmarłego J. Z. charakter pochodny. Wyrok ten wiąże na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. nie tylko sąd, które go wydał, ale także inne sądy i organy państwowe. Odnosząc się do wskazania Sądu I instancji, iż organ administracji nie wziął pod uwagę, że opuszczenie lokalu także przez ojca skarżącej spowodowane było jego podeszłym wiekiem i koniecznością korzystania z pomocy osoby trzeciej, kasator powołał się na wyrok z dnia 6 grudnia 2006 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1677/06), w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż "to, że osoba wymaga stałej opieki i z tego względu przeprowadziła się do córki, nie przesądza automatycznie, że takiej przeprowadzki nie można uznać za dobrowolną." Skarżący podkreślił, że w aktualnym stanie faktycznym i prawnym utrzymanie w mocy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego doprowadzi do powstania fikcji meldunkowej, gdyż A. Z. od kilku lat nie przebywa w lokalu, .dobrowolnie go opuściła, nie posiada tytułu prawnego do jego zajmowania, zaś budynek, w którym przedmiotowy lokal się znajduje, został przez skarżącego sprzedany. W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. Z. wniosła o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazała, że w roku 1999 r. skarżąca Spółka przystąpiła do wykwaterowania i likwidacji lokali mieszkalnych znajdujących się na terenie nieruchomości produkcyjnych przy ul. [...] we Wrocławiu, przy czym jak wynika z treści skargi kasacyjnej – Spółka czyniła to z zamiarem sprzedaży całej nieruchomości, w tym także budynku, w którym znajduje się lokal zajmowany przez J. Z. wraz z rodziną od 1962 r. A. Z. podniosła, że w ramach rekompensaty Spółka powinna zaproponować byłemu pracownikowi - najemcy lokalu równoważne mieszkanie lub ekwiwalent finansowy. Ponieważ nie było takiej propozycji, J. Z. 10 października 2001 r. wystąpił do Spółki o przeniesienie na niego własności wynajmowanego lokalu w trybie art. 3 ustawy z dnia 14 kwietnia 2000 r. o zmianie ustawy o zasadach przekazywania zakładowych budynków mieszkalnych przez przedsiębiorstwa państwowe. Zamiar zakupu mieszkania świadczy o tym, że rodzina nie miała zamiaru dobrowolnie i trwale tegoż lokalu opuścić. Zdaniem A. Z. wypowiedzenie najmu było bezprawne. Wskazała, że w Sądzie Okręgowym we Wrocławiu została złożona skarga o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Okręgowego II Wydziału Cywilnego Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] grudnia 2004 r. (sygn. akt [...]). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. W skardze kasacyjnej kasator wskazał na obie podstawy kasacyjne wymienione w art. 174 p.p.s.a. W takim przypadku w pierwszej kolejności rozważenia wymagał zarzut naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzut ten jest zasadny. Sąd I instancji stwierdził, iż zaskarżona decyzja została wydana bez dokładnego ustalenia, wyjaśnienia i oceny stanu faktycznego, nie zostały bowiem wzięte pod uwagę dowody i okoliczności faktyczne, którymi skarżąca wykazywała zamiar jedynie tymczasowego opuszczenia lokalu. Jednocześnie wg Sądu Wojewódzkiego organ nie wziął pod uwagę okoliczności świadczących o braku dobrowolności opuszczenia lokalu tj. faktu, iż uczestnik postępowania (spółka Browary [...]) w 2002 r. wyłączył wszystkie media w spornym lokalu, a ponadto organ nie odniósł się do twierdzeń skarżącej, że od momentu, gdy czasowo wyjechała opiekować się ciotką, nie miała dostępu do lokalu. Słusznie kasator podnosi, że istotnymi okolicznościami, których Sąd I instancji nie wziął pod uwagę przy ocenie ustalonego stanu faktycznego sprawy, jest wypowiedzenie J. Z. w dniu 2 października 2002 r. umowy najmu, w związku z wcześniejszym opuszczeniem przez niego i przez skarżącą A. Z. przedmiotowego lokalu, oraz wyłączenia mediów jako konsekwencji wypowiedzenia umowy najmu. Brak uwzględnienia tych okoliczności w przedstawionym stanie faktycznym sprawy mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jako że decydowały o ocenie, czy zasadnie organy ustalony stan faktyczny uznały za odpowiadający przesłankom dobrowolnego i trwałego opuszczenia lokalu. Zarzut naruszenia przepisów postępowania jest ściśle związany z zarzutem naruszenia prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. Także ten zarzut jest uzasadniony. We wskazanym art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. ustawodawca nie sprecyzował, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, utrwalił się wprawdzie pogląd, zgodnie z którym spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono trwałe, dobrowolne i wynika z jej własnej woli, lecz wypracowane zostało jednocześnie stanowisko, zgodnie z którym o opuszczeniu lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. można mówić także wówczas, gdy dana osoba, która opuściła lokal wskutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (tj. wbrew własnej woli), nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99, z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00, z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt II OSK 127/05, z dnia 13 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1069/05), a także kiedy opuszczenie lokalu jest konsekwencją wykonania wyroku orzekającego eksmisję (wyrok NSA z dnia 6 października 2006 r., sygn. akt II OSK 65/05), bądź też samego wyroku orzekającego eksmisję (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2009r., sygn. akt II OSK 1895/07). Zdaniem Sądu z sytuacją, kiedy opuszczenie lokalu jest konsekwencją wyroku eksmisyjnego należy zrównać sytuację, kiedy dana osoba opuszcza lokal, a następnie nie może do niego powrócić wskutek przeszkód stawianych przez właściciela, który jednakowoż uzyskał prawomocny wyrok stwierdzający, iż po opuszczeniu lokalu w sposób zgodny z prawem doszło do utraty prawa do lokalu przez osobę, która lokal opuściła. W takim bowiem przypadku trudno wymagać od właściciela, aby występował z powództwem o eksmisję osoby, która w lokalu nie przebywa. Tym bardziej nie można w opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjąć, że powyższe zachowanie właściciela powoduje, iż nie ma znaczenia dla oceny "dobrowolności opuszczenia" lokalu przez daną osobę podjęcie przez nią nieskutecznych działań prawnych umożliwiających powrót do lokalu (która to nieskuteczność przejawia się zwrotem pozwu o przywrócenie posiadania). Z uwagi na zasadność wskazanego zarzutu skargi kasacyjnej należy zwrócić uwagę, iż w przedmiotowej sprawie Sąd I instancji nie zbadał, czy doszło do prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii zgodnego z prawem rozwiązania umowy najmu, co wymagałoby jedynie uzupełniającego dowodu z dokumentu (odpisu wyroku Sądu Okręgowego, który zapadł w sprawie). Celowym jest też podkreślenie, iż przebywanie w innym lokalu (w innej miejscowości) nie stanowi przesłanki wymeldowania z lokalu w oparciu o art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. (por. wyroki NSA z dnia 7 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 697/08 oraz z dnia 25 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 824/08). Fakt przebywania w innej miejscowości (innym lokalu) i przeniesienia tam swojego centrum życiowego ma tylko pośrednie znaczenie dla sprawy o wymeldowanie. W ustawie o ewidencji ludności nie przewidziano możliwości zameldowania na pobyt stały w dwóch różnych miejscach. Jeżeli zatem w postępowaniu o wymeldowanie okaże się, że dana osoba spełniła wszystkie przesłanki do zameldowania w innym miejscu – nie można uznać, że powinna być także zameldowana w miejscu, które opuściła. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna wniesiona w sprawie zawiera uzasadnione podstawy i na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.