III SA/Wr 449/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Józef Kremis Asesor WSA Magdalena Jankowska - Szostak Protokolant Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi A Z na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W.nr [...] z dnia .[...] II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę 100 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. określa, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane. U Z A S A D N I N I E Zaskarżoną decyzją W, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej – przywołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.e.l.d.o.") – utrzymał w mocy decyzję P W z dnia [...] . orzekającą o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego z lokalu położonego we Wrocławiu przy ul. [...][...] we W. W uzasadni/niu decyzji W. D. przypomniał, że P. W. orzekł o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego, uznając, iż w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione przesłanki art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zakwestionowała rozstrzygnięcie stwierdzając, że nie opuściła dobrowolnie lokalu, a jej czasowa nieobecność była wymuszona koniecznością sprawowania opieki nad ciężko chorą krewną i postępowaniem uczestnika – B D "..." które w zimie 2002 r. wyłączyły gaz, wodę i ogrzewanie w lokalu, co uniemożliwiło korzystanie z lokalu, że po 2002r. uniemożliwiono jej także fizyczny dostęp do lokalu, że nie brała udziału w prowadzonym postępowaniu (wizja lokalna). Organ odwoławczy podkreślił, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone na wniosek B. D. P.. Według W. D., akta organu pierwszej instancji wskazują, że J Z (ojciec skarżącej, który zmarł w [...] r. i postępowanie w stosunku do niego zostało umorzone) był głównym najemcą przedmiotowego lokalu opuścił ten lokal, co było podstawą wypowiedzenia mu stosunku najmu przez uczestnika postępowania. W lokalu tym nie zamieszkiwała również skarżąca, którą nie wiązał z uczestnikiem stosunek najmu. Te względy spowodowały, że uczestnik postępowania wystąpił o wymeldowanie zarówno skarżącej jak i J Z . W dniu [..]. organ przesłuchał skarżącą, która zeznała, że w spornym lokalu ma swoje rzeczy, których nie może wziąć, gdyż najemca utrudnia jej dostęp do mieszkania. Do 2002r. zamieszkiwała przy ul.[...] , ale z uwagi na konieczność otoczenia opieką krewnej (ur. ....) wraz z ojcem (ur....) czasowo opuściła mieszkanie i zamieszkała w L. Z. Skarżąca wystąpiła do sądu o ochronę naruszonego posiadania, lecz pozew został jej zwrócony. Organ ustalił również, że w lokalu tym została przeprowadzona kontrola meldunkowa, która wykazała, że teren B został sprzedany, a pod wskazanym adresem nikt nie zamieszkuje. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie jest bezsporne, że skarżąca od wielu lat nie zamieszkuje w spornym lokalu. Faktycznie skoncentrowała swój pobyt stały poza W , w O Gm L Z . Wbrew twierdzeniom skarżącej nie zachodzą w sprawie okoliczności dające podstawę do uznania, że opuszczenie przez skarżącą spornego lokalu miało charakter przymusowy i było następstwem bezprawnych działań uczestnika postępowania. Podkreślono, że w orzecznictwie za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cyt. ustawy uznaje się sytuację, w której osoba wbrew własnej woli została usunięta z lokalu, jeżeli nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do mieszkania. Jest poza sporem, że skarżąca, jakkolwiek wniosła o ochronę naruszonego posiadania, to pozew został jej zwrócony. Samo werbalne deklarowanie woli zamieszkiwania w lokalu nie daje podstawy do uznania, iż faktycznie lokal ten stanowi miejsce pobytu stałego skarżącej. Wolę taką określa się na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności faktycznych, te zaś w przypadku skarżącej wykazały, że jej wolą jest skoncentrowanie spraw życiowych poza lokalem przy ul. J N . Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia są kwestie otrzymania przez skarżącą lokalu równoważnego bądź ekwiwalentu finansowego. Nie ma też znaczenia, zdaniem organu odwoławczego, okoliczność, że w 2002r. uczestnik postępowania wyłączył w mieszkaniu wszystkie media. W skardze do Sądu skarżąca powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu. Dodatkowo podniosła, że [...] . próbowała dostać się do mieszkania, w którym pozostawały jej meble i rzeczy osobiste, lecz została zatrzymana na portierni, nie pomógł również wezwany patrol policji, który sporządził stosowną notatkę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze. zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a."), w tym także na rozstrzygnięcia podejmowane w sprawach ewidencji ludności. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) u.p.p.s.a.], jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Według Sądu zaskarżona decyzja nie może pozostać w zbiorze rozstrzygnięć zgodnych z prawem, gdyż została wydana co najmniej przedwcześnie, a przy tym bez dokładnego ustalenia, wyjaśnienia i oceny stanu faktycznego, co uchybia regule proceduralnej wynikającej z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a jak również art. 107 § 3 tejże ustawy. Oceniając objęte skargą rozstrzygnięcie W , nie sposób – w kontekście ustalonego w sprawie stanu faktycznego – zgodzić się z zapatrywaniem tego organu, że opuszczenie przez skarżącą i jej ojca lokalu w 2002r. podjęte zostało z zamiarem stałej zmiany miejsca zamieszkania. Taka konstatacja jest co najmniej przedwczesna. Organ odwoławczy pominął zupełnie przywoływane przez skarżącą dowody i okoliczności faktyczne (zaświadczenie o chorobie ciotki, bardzo podeszły wiek ojca skarżącej), którymi wykazywała ona swój zamiar jedynie tymczasowego opuszczenia lokalu. Za argument przemawiający o wymeldowaniu skarżącej uznał natomiast fakt niepodjęcia przez skarżącą skutecznych działań prawnych zmierzających do przywrócenia prawa do zamieszkiwania w miejscu zameldowania na pobyt stały, co przesądza – według..W...– o spełnieniu przesłanki opuszczenia spornego lokalu. Odnosząc się do podniesionych przez organ administracji publicznej kwestii, należy przede wszystkim zauważyć, że opuszczenie stałego miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. występuje tylko wówczas, gdy jest ono dobrowolne i ma charakter trwały (zob. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., II OSK 302/05, Lex 190969). Jak wskazano w wyroku tut. Sądu (sygn. akt III SA/Wr 65/07) "ocena dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego jak też zamiaru stałego pobytu, zamieszkiwania w danej miejscowości czy nawet w oznaczonym lokalu, powinna być zobiektyzowana w tym sensie, że musi on wynikać z takiego zachowania się osoby fizycznej, które wskazuje na rzeczywiste powiązanie jej działalności życiowej z określonym miejscem (zob. J. Strzebińczyk, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. prof. dr hab. E. Gniewek, Warszawa 2006, s. 65). Dobrowolność i trwałość opuszczenia stałego miejsca zamieszkania manifestuje się zazwyczaj zamierzonym, celowym wyprowadzeniem się z dotychczasowego lokalu i skoncentrowaniem swoich interesów rodzinnych, zawodowych, majątkowych w innym miejscu. O takim opuszczeniu można więc mówić dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, że lokal, w którym był na stałe zameldowany, przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 września 2005 r., IV SA/Wa 600/05, Lex Nr 192912)". Ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu przez skarżącą a także właściwa ocena dowodów co do istnienia lub nieistnienia przesłanek wymeldowania należy do obowiązków organu administracji publicznej orzekającego w sprawie meldunkowej (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2005 r., IV SA/Wa 506/05, Lex Nr 1920 04). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie występują istotne wątpliwości co do charakteru opuszczenia miejsca stałego zameldowania przez skarżącą. Trudno bowiem zgodzić się z tezą W... o dobrowolnym opuszczeniu lokalu przez skarżącą, skoro nie ma wątpliwości, że w spornym lokalu skarżąca pozostawiła meble i jego wyposażenie oraz część rzeczy osobistych, gdy w 2002r. wyjeżdżała wraz z ojcem do L. Z., a w okresie późniejszym nie mogła ona powrócić do mieszkania, w którym była zameldowana, jako że lokal ten znajdował się na terenie zakładu pracy (B. D. ) i na teren ten nie była wpuszczana przez portierów. Takiej oceny stanowiska organu drugiej instancji nie zmienia twierdzenie autora decyzji o niepodjęciu przez skarżącą środków prawnych zmierzających do przywrócenia prawa do zamieszkiwania w miejscu zameldowania. Ten fakt jest bezsporny, jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy nie może być uznany za przesądzający o rozstrzygnięciu. Organ odwoławczy zupełnie pominął bowiem w swoich rozważaniach okoliczność, którą przyjął za udowodnioną, że już w 2002r. uczestnik postępowania wyłączył wszystkie media w spornym lokalu, a także nie odniósł się do twierdzeń skarżącej, że od momentu, gdy czasowo wyjechała opiekować się chorą ciotką nie miała dostępu do lokalu. Nie wziął również pod uwagę, że opuszczenie lokalu także przez ojca skarżącej spowodowane było jego podeszłym wiekiem i koniecznością korzystania z pomocy osób trzecich. W tych okolicznościach wątpliwym dowodem są przeprowadzone kontrole meldunkowe czy wywiady policji, gdy informacji udzielały osoby zatrudnione przez uczestnika wnioskującego w wymeldowanie skarżącej i jej ojca. W takiej sytuacji co najmniej przedwczesny był wniosek organu odwoławczego o braku po stronie skarżącej zamiaru stałego przebywania w spornym lokalu, czego konsekwencją stało się także przedwczesne wydanie decyzji o wymeldowaniu skarżącej. Oceniając postępowanie skarżącej po opuszczeniu lokalu w 2002r. nie można wyprowadzać negatywnych dla strony wniosków jedynie z faktu nieskutecznego podjęcia przez skarżącą działań zmierzających do uzyskania ochrony prawnej i sugerować, że okoliczność ta jest w istocie przejawem rezygnacji skarżącej z zamieszkiwania w spornym lokalu. Należy wreszcie zauważyć, że skoro – jak powiedziano wcześniej – dobrowolność i trwałość opuszczenia stałego miejsca zamieszkania manifestuje się zazwyczaj zamierzonym, celowym wyprowadzeniem się z dotychczasowego lokalu i skoncentrowaniem swoich interesów rodzinnych, zawodowych, majątkowych w innym miejscu, przeto niewystarczające do wymeldowania jest poprzestanie jedynie na samym fakcie niezamieszkiwania w danym miejscu bez jednoczesnego wskazania, gdzie aktualnie znajduje się centrum życiowe osoby objętej postępowaniem. Z akt administracyjnych przekazanych Sądowi nie wynika tymczasem by organ dokonujący wymeldowania skarżącej poczynił w tym zakresie stosowne ustalenia. Ponieważ wszczęte skargą skarżącej postępowanie sądowe dało podstawy do postawienia organom administracji publicznej zarzutu naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., przez nieustalenie i niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, a także art. 107 § 3 k.p.a. przez niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, przeto – stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. – należało orzec, jak w punkcie I sentencji. Orzeczenie o kosztach wydano w oparciu o przepis art. 200 u.p.p.s.a, a zawarte w punkcie III sentencji znajduje umocowanie w art. 152 tejże ustawy.