II SA/Po 496/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. D. i S. D. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2016r. Nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący B. D. i S. D. wnieśli o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sadowych. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF podali jedynie, że nie mają środków na koszty sądowe, są niepełnosprawni, mają niskie dochody z umów o pracę w wysokości [...] zł i [...] zł netto miesięcznie, które w całości przeznaczają na konieczne utrzymanie oraz zakup leków. We wniosku wskazali nadto, że posiadają budynek mieszkalny. Wyszczególnili, że miesięcznie ponoszą koszty kredytów [...] zł, ubezpieczenia [...] zł, prąd [...] zł, woda [...] zł, ogrzewanie [...] zł, gaz [...] zł, telefon [...] zł odzież obuwie [...] zł, leki [...] zł, chemia gospodarcza [...] zł, wyżywienie [...]zł. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej skarżący zostali wezwani, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wezwanie skierowane do skarżących odebrał dorosły domownik w dniu 22 sierpnia 2016r. Skarżący nie odpowiedzieli i nie dołączyli żadnej dokumentacji źródłowej. Skarżący zostali zobowiązani do podania wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych skarżących oraz osób, z którymi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe (dzieci, rodziców, innych domowników) wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu oraz potwierdzenie tej okoliczności rocznymi zeznaniami podatkowymi. Dla oceny zasadności wniosku o prawo pomocy istotne znaczenie mają bowiem pełne dochody wszystkich domowników, współkształtują bowiem one sytuację finansową wnioskodawców i w konsekwencji ich możliwości poniesienia kosztów sądowych niniejszego postępowania. Skarżący uchylili się od udzielenia odpowiedzi w tym zakresie. Nadto wezwano skarżących do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych, skarżący powoływali się bowiem na okoliczność, że spłacają kredyty. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, także wprost skalę środków jakimi wnioskodawcy realnie rozporządzają. Skarżący nie odpowiedzieli i nie przedłożyli wyciągów z rachunków, nie podali wysokości obrotów, ani aktualnych sald. Wymagane jest również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżących i rodziny, co również pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi rzeczywiście dysponują. W tym zakresie skarżący zostali wezwani do potwierdzenia podnoszonych twierdzeń poprzez przedłożenie dokumentacji źródłowej, czego również nie wykonali - skarżący nie przedłożyli żadnych rachunków, czy faktur. Podkreślić bowiem należy, że ustalenie wszystkich aktualnych i rzeczywistych przychodów, jakie uzyskują skarżący i ich domownicy oraz ponoszonych kosztów uzyskania tych przychodów w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe skarżących w zakresie przyznania prawa pomocy. Przepis art. 246 §1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a takimi osobami w niniejszej sprawie są skarżący). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania skarżących i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawcy powinni poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołują, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawców dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawcy winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawców. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżących, na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano ich oddzielnie do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów oraz stanu rodziny. Oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżących, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej braku zdolności do poniesienia kosztów postępowania sądowego chociażby w części. Nadto z akt sądowych sprawy wynika, że korespondencję kierowaną do skarżących odbiera osoba trzecia, jako dorosły domownik. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie udzielili żadnej odpowiedzi, nie złożyli żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i majątkowego oraz rodzinnego, a także nie przedłożyli żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy ich sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać ich chociażby na uiszczenie części kosztów sądowych. Nie wyjaśnili wątpliwości co do istotnych okoliczności stanu rodzinnego. Sytuację finansową skarżących współtworzy bowiem sytuacja finansowa wszystkich domowników, osób z którymi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe; dochody i koszty utrzymania wszystkich mieszkańców, chociażby poprzez partycypację w kosztach utrzymania domu. Wyszczególnienia wymagało zatem jakie skarżący i ich rodzina rzeczywiście uzyskują dochody, czy mają one charakter stały, a w szczególności jakie dokładnie (kwoty) oni sami ponoszą koszty swojego utrzymania, skoro mieszkają jeszcze z innymi osobami. Skarżący uchylili się także od przedstawienia jakiejkolwiek dokumentacji źródłowej na poparcie twierdzeń o sytuacji finansowej, w szczególności nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, które najpełniej obrazują wysokość środków jakimi skarżący dysponują i na co je przeznaczają. Struktura obrotów na rachunku bankowym pozwala na dość dokładną ocenę, jaka jest rzeczywista możliwość skarżących uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący uniemożliwili dokonanie takiej merytorycznej oceny. Wobec powyższego opierając się o treść formularza przyjąć należy, że złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżących. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegających się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej skarżących. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżących i rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska