II SA/Po 503/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze do wydania decyzji uchylającej decyzję Burmistrza z dnia [...] lutego 2016 r. Nr [...] i orzeczenia o przyznaniu świadczenia rodzicielskiego w związku z urodzeniem dziecka B. M., w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi. Burmistrz decyzją z [...] lutego 2016r. działając przez upoważnionego Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania Pani J. M. prawa do żądanego świadczenia rodzicielskiego na syna B. M. urodzonego w dniu [...]02.2016 r. W uzasadnieniu decyzji organ jako przyczynę odmowy wskazał na art. 17c ust. 9 pkt 4 oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ I instancji motywował, że Pani J. M. otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad córką M., co uniemożliwia przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego na syna. Od powyższej decyzji z zachowaniem ustawowego terminu odwołanie złożyła Pani J. M. nie godząc się z takim rozstrzygnięciem. Wskazała, że świadczenie pielęgnacyjne otrzymuje na córkę M. M., zaś wniosek o przyznanie świadczenia rodzicielskiego dotyczy syna B. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] marca 2016r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 17 c i w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2015. poz. 114 ze zm.) utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło dotychczasowy stan faktyczny sprawy oraz przywołało treść przepisów art. 17c ust. 1 i 3, art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (zwanej dalej u.ś.r.). Kolegium wskazało, że w dniu 02 lutego 2016r. Pani J. M. urodziła syna B.M. Następnie wnioskiem z dnia 22 lutego 2016. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego. Na mocy decyzji Burmistrza z dnia [...]10.2015 r. przyznano odwołującej się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną córkę M.M., z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad tym dzieckiem. W tym stanie faktycznym i prawnym sprawy Kolegium uznało, iż wnioskująca nie jest uprawniona do świadczenia rodzicielskiego, ponieważ ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na córkę M. M. Od 1 stycznia 2016 r. wprowadzone zostało świadczenie rodzicielskie, również od 1 stycznia 2016 r. obowiązuje przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulujący sytuację zbiegu uprawnień. Zgodnie z tym drugim przepisem w razie zbiegu prawa do świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, zasiłku dla opiekuna - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Stwierdzona okoliczność stała się bezpośrednią przyczyną negatywnego rozstrzygnięcia sprawy przez organ I instancji. Bezsporne jest, że wnioskująca składając wniosek o świadczenie rodzicielskie na syna B. uprawniona była do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad córką M. M. i z tego świadczenia nie zrezygnowała. Kolegium wyjaśniło, że co prawda świadczenie rodzicielskie dotyczy jej córki, zaś prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane zostało z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad synem, to jednak nie można zgodzić się z wnioskującą, iż powinny jej przysługiwać oba te świadczenia. W uwarunkowaniach niniejszej sprawy występuje zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia rodzicielskiego, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że nie można łączyć prawa do świadczeń w nich wymienionych, a w przypadku zbiegu prawa, przysługuje jedno świadczenie wybrane przez osobę uprawnioną. Z woli ustawodawcy w przypadku zbiegu uprawnień do tych świadczeń, to strona ma prawo dokonać wyboru, które świadczenie ma jej przysługiwać. Jakkolwiek organ orzekający nie zwrócił się w tym względzie do strony postępowania o dokonanie takiego wyboru, lecz już sam fakt pobierania korzystniejszego pod względem finansowym świadczenia pielęgnacyjnego (1.300 zł) na córkę M. M., stawiałoby w wątpliwość chęć dokonania wyboru przez stronę niższego wartościowo świadczenia rodzicielskiego (1.000 zł). W ocenie Kolegium podjęta decyzja jest racjonalna, nie wpływa na przedłużanie postępowania, pozostając w zgodzie z zamysłem ustawodawcy wyrażonym we wskazanych przepisach prawa. W tych okolicznościach Kolegium uznało, że odwołująca się, nie jest uprawniona do świadczenia rodzicielskiego, gdyż mimo spełnienia przesłanek pozytywnych z art. 17c u.ś.r. dotyczących żądanego świadczenia, zachodzi w sprawie zbieg prawa do świadczeń określony w art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 u.ś.r. Pani J. M. zaskarżyła powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżąca podnosiła, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje w związku z wychowaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest przyznane prawo do świadczenia rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku dla opiekuna lub opiekuńczego. W ocenie skarżącej pobieranie świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego na to samo dziecko jest niemożliwe, w takiej sytuacji dokonuje się wyboru świadczenia korzystniejszego. Organy naruszyły zatem prawa skarżącej i konstytucyjne zasady równości podmiotów wobec prawa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w sprawie odmowy przyznania skarżącej J. M. świadczenia rodzicielskiego w związku z urodzeniem w dniu [...] lutego 2016r. syna. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego orzeczenia stanowił art. 17c ust. 9 pkt 4 oraz art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016r., poz. 1518 ze zm.), zwanej dalej: "u.ś.r.". W badanej sprawie pozostaje bowiem poza sporem fakt, że skarżąca jest matką niepełnosprawnej córki M., na którą otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne. Niesporna w tej sprawie jest również okoliczność, że skarżąca urodziła w dniu [...] lutego 2016r. drugie dziecko – syna B. Istotą sporu między stronami jest interpretacja przepisu art. 27 ust. 5 pkt 1, 2 u.ś.r. Ocena zasadności skargi wymaga ustalenia, czy w rozpatrywanej sprawie doszło, tak jak przyjęły organy obu instancji, do zbiegu uprawnień do świadczeń, a mianowicie świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, w rozumieniu art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 u.ś.r. i tym samym zaistnienia negatywnej przesłanki wyłączającej możliwość przyznania świadczenia rodzicielskiego na drugie dziecko. Przechodząc zatem do oceny kwestii spornej w punkcie wyjścia przytoczyć należy przepisy regulujące świadczenie rodzicielskie, które jest nowym rodzajem świadczenia, wprowadzonym do katalogu świadczeń rodzinnych w Rozdziale 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodanym przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015r., poz. 1217), zmieniającej m. in. ustawę o świadczeniach rodzinnych od dnia 1 stycznia 2016 r. Jak wynika z uzasadnienia do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i innych ustaw świadczenie to będzie przysługiwać osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia są więc bezrobotni, studenci, a także wykonujący prace na podstawie umów cywilnoprawnych. Przepis art. 17c ust.1 u.ś.r. określa krąg podmiotów, którym przysługuje świadczenie rodzicielskie. W przypadku gdy mamy do czynienia z matką dziecka, będzie ono przysługiwać na podstawie pkt 1 ust.1 art. 17c u.ś.r. matce dziecka, z uwzględnieniem ust. 2, który enumeratywnie wymienia przypadki, w których świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka, a mianowicie będą to przypadki: 1) skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka; 2) śmierci matki dziecka; 3) porzucenia dziecka przez matkę. W przepisie ust. 3 art. 17 c u.ś.r. ustawodawca określił okresy przysługiwania świadczenia rodzicielskiego, które w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, wynosi 52 tygodnie. Przy czym w przypadku matki dziecka świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu, o czym stanowi art.17c ust. 4 pkt 1 u.ś.r. W przepisie art. 17c ust. 8 u.ś.r. ustawodawca ustanowił zasady przyznawania osobie uprawnionej omawianego świadczenia wskazując, że: po pierwsze, przysługuje w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci, po drugie, przysługuje jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. Z powyższego unormowania wynika zatem, że w sytuacji opieki nad więcej niż jednym urodzonym dzieckiem, nawet gdy w trakcie jednego porodu urodzono dwoje i więcej dzieci, osobie uprawnionej przysługuje wyłącznie jedno świadczenie rodzicielskie w tym samym czasie. Ponadto ustawodawca ustanowił niepodzielność uprawnienia z uwagi na przypisanie jednego świadczenia do tego samego dziecka. Jednocześnie w przepisie art. 17c ust 9 u.ś.r. ustawodawca przewidział sytuacje w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, a mianowicie jeżeli: 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego; 2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4; 3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki; 4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W przytoczonym przepisie ustawodawca wskazał zamknięty katalog negatywnych przesłanek, których zaistnienie wyklucza przyznanie świadczenia rodzicielskiego, przy czym mogą to być okoliczności związane z sytuacją prawną i faktyczną, zarówno osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki. Ze świadczenia rodzicielskiego nie będą mogły skorzystać osoby uprawnione do zasiłku macierzyńskiego, a także osoby, które mają prawo skorzystania z tego typu świadczeń z tytułu urodzenia dziecka w innych systemach niż powszechny system ubezpieczeniowy (m.in. funkcjonariusze tzw. służb mundurowych). Jeżeli jeden z rodziców będzie uprawniony do zasiłku macierzyńskiego, drugiemu z rodziców nie będzie przysługiwało świadczenie rodzicielskie (art.17c ust. 9 pkt 1 u.ś.r.). Wątpliwości nie budzi również wyłączenie, o którym mowa w art.17c ust. 9 pkt 2-3 u.ś.r. związane z nie sprawowaniem lub zaprzestaniem sprawowania opieki nad dzieckiem. Podobnie wątpliwości interpretacyjnych nie nasuwa również negatywna przesłanka wymieniona w art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r., w której jest mowa o już ustalonym prawie do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub opieką nad tym samym dzieckiem . W ocenie Sądu w stanie faktycznym analizowanej sprawy nie mamy do czynienia z żadną z okoliczności wskazanych w cytowanym wyżej przepisie art. 17 c ust. 9 pkt 1-5 u.ś.r., wyłączających uprawnienia do wnioskowanego świadczenia. W szczególności takiej przesłanki nie może stanowić pkt 4 ust. 9 art. 17c u.ś.r. Nie zaistniała bowiem w realiach niniejszej sprawie sytuacja wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem, tak jak wymaga tego powyższy przepis. Przedmiotowy wniosek inicjujący postępowanie administracyjne dotyczy ubiegania się o świadczenie rodzicielskie w związku z urodzeniem drugiego dziecka - syna, natomiast skarżącej przyznano wcześniej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad jej pierwszym dzieckiem - niepełnosprawną córką. W przypadku córki, skarżąca ma przyznane uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przesłanki wynikającej z art. 17 u.ś.r., którego przepis ust. 5 enumeratywnie wymienia sytuacje, związane z osobą sprawującą opiekę i osobą wymagająca opieki, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Żadna z określonych w tym przepisie negatywnych przesłanek nie wskazuje na brak uprawnień w przypadku zbiegu ze świadczeniem rodzicielskim. Gdyby istotnie było to zamiarem ustawodawcy, to uczyniłby to, wprowadzając do ustawy odpowiednie unormowanie, tak jak uczynił to w przypadku dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, który przysługuje matce lub ojcu. Zgodnie z art. 10 ust. 5 pkt 5 - 6 u.ś.r. wspomniany dodatek nie przysługuje osobie uprawnionej, jeżeli w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego (pkt 5), ze świadczenia rodzicielskiego (pkt 5). Nie ma również podstaw, aby z innych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzić wniosek o ograniczeniu prawa do świadczenia rodzicielskiego w związku ze zbiegiem uprawnień do innych świadczeń przysługujących na podstawie tej ustawy w przypadku różnych dzieci osoby uprawnionej. Takiej podstawy, wbrew stanowisku organów orzekających w sprawie, nie można upatrywać w przepisie art. 27 u.ś.r. regulującym zbieg praw do świadczeń rodzinnych, a w szczególności jego ust. 5 stanowiącym, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Zdaniem Sądu wskazany w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie jak i osoby wymagającej opieki. Innymi słowy przytoczony wyżej przepis art. 27 ust.5 u.ś.r. dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi dziećmi. Nie można bowiem przyjąć, że z punktu widzenia normy zawartej w art. 27 ust.5 u.ś.r., istotne jest wyłącznie to, czy osoba uprawniona pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, a bez znaczenia pozostaje okoliczność nad kim sprawowana jest opieka lub wychowanie. Komentowany przepis stanowi bowiem o zbiegu uprawnień, które nie mogą być rozpatrywane bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, które są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem. W okolicznościach niniejszej sprawy skarżącej przysługują dwa odrębne uprawnienia w stosunku do każdego z dwojga dziecka z innego tytułu i na innej podstawie prawnej. Konkludując powyższe rozważania stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego, mianowicie art. 17 c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. i art. 27 ust. 5 u.ś.r. Stwierdzenie powyższego obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", albowiem naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy, jak Sąd orzekł w punkcie I wyroku. Organ powinien uwzględnić wskazaną wyżej wykładnię przepisu art. 17 c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. i art. 27 ust. 5 u.ś.r. W istocie bowiem okoliczność wystąpienia zbiegu uprawnień o jakich mowa w powyższych przepisach oceniać należy w odniesieniu do wychowywania tego samego dziecka lub opieki nad tym samym dzieckiem. Jednocześnie na podstawie art. 145a §1 P.p.s.a. Sąd uznał, że zaistniały uzasadnione okoliczności skutkujące zobowiązaniem Kolegium do orzeczenia o uchyleniu decyzji organu I instancji i przyznaniu przedmiotowego świadczenia rodzicielskiego skarżącej w związku z urodzeniem syna w dniu [...] lutego 2016r. Od urodzenia dziecka upłynęło bowiem 10 i pół miesiąca. Zobowiązanie to organ odwoławczy winien wykonać w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego orzeczenia wraz z aktami administracyjnymi sprawy, jak Sąd orzekł w punkcie II wyroku.