II SA/Po 524/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Skomra Sędziowie Sędzia WSA Robert Talaga (sprawozdawca) Asesor WSA Jacek Rejman Protokolant: starszy sekretarz sądowy Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2026 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 2025 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 28 czerwca 2023 r. nr [...] Decyzją z dnia 30.07.2014 r. Kierownika Filii [...] MOPR w [...] skierowano J. B. do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w [...] z uwagi na potrzebę zapewnienia całodobowej opieki ze względu na stan zdrowia, tj. choroba nowotworowa, stan po leczeniu operacyjnym, cukrzyca, alergie, schorzenia kręgosłupa i kończyn dolnych. Jednocześnie J. B. posiadał orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym na stałe nie mógł liczyć na pomoc i wsparcie rodziny, a wymagał pomocy osób drugich w tj. codziennym funkcjonowaniu. Tymczasową pomoc otrzymywał ze strony znajomych, jednak nie chcąc być dla nich ciężarem wystąpił z wnioskiem o skierowanie do domu pomocy społecznej. W dniu 14.05.20218 r. J. B. został mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w [...] przy ul. [...]. Źródło utrzymania J. B. stanowiła emerytura, dodatek pielęgnacyjny i świadczenie uzupełniające w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. W dniu 29.11.2019 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] otrzymał dokumentację sporządzoną przez Dyrektora Domu Pomocy Społecznej w [...] dotyczącą podjęcia czynności przez Ośrodek w celu uchylenia decyzji kierującej do domu pomocy społecznej. Rada Mieszkańców wraz z personelem oraz dyrekcją alarmowali, że zachowanie J. B. w stosunku do innych mieszkańców było agresywne, niestosowne, rażąco naruszało regulamin Domu. Organ nie znalazł jednak podstaw do uchylenia przedmiotowej decyzji po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. W dniu 18.05.2021 r. J. B. złożył wniosek o przeniesienie do Domu Pomocy Społecznej dla osób w podeszłym wieku w [...] zaznaczając, iż interesuje go pokój jednoosobowy. Decyzją z dnia 14.06.2021 r. skierowano J. B. do wnioskowanego domu, ale z uwagi na brak wolnego miejsca został wpisany na listę mężczyzn oczekujących na umieszczenie w w/w Domu. W dniu 28.04.2023 r. przesłano dokumentację ponownie sporządzoną przez Dom Pomocy Społecznej w [...], który zwrócił uwagę na okoliczności dotyczące funkcjonowania J. B. i jego zachowanie w stosunku do mieszkańców i personelu Dom Pomocy Społecznej. Organ zwrócił się o aktualizację wywiadu środowiskowego i rozpoznanie sytuacji pod kątem zasadności dalszego pobytu w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. Dnia 05.05.2023 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie uchylenia decyzji kierującej J. B. do DPS w [...], ul. [...]. W toku postępowania organ stwierdził, że J. B. nie wymaga całodobowej opieki, gdyż wykonuje samodzielnie wszystkie czynności dnia codziennego, takie jak w pełnym zakresie czynności toaletowe i pielęgnacyjne, ubieranie, pranie, suszenie ubrań, przemieszczanie się po terenie DPS i poza terenem, korzystanie z transportu publicznego, realizacja zakupów, umawianie wizyt u lekarzy jak i organizowanie sobie dojazdu do tych lekarzy, realizacja recept, dawkowanie i przyjmowanie leków, nadzorowanie spraw urzędowo-prawnych, kontrola nad finansami - samodzielnie odbiera środki finansowe poza terenem DPS i terminowo opłaca sam pobyt w domu. Jedyne czynności, które pracownik domu pomocy społecznej świadczy zainteresowanemu to pomoc w ubieraniu skarpet i smarowaniu podudzi maścią. Pod dokumentem tym podpisało się 12 pracowników Domu, co zostało potwierdzone w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w Domu, przesłanym dnia 1.6.2023 r. do Sekcji ds. Domów Pomocy Społecznej MOPR w [...], z którego wynikało, że J. B. nie wymaga całodobowej opieki, gdyż jest samodzielny we wszystkich sferach funkcjonowania. Mianowicie samodzielnie wykonuje wszystkie czynności higieniczne i pielęgnacyjne, samodzielnie organizuje dojazd do lekarza, umawia wizyty u lekarzy specjalistów, samodzielnie sprawuje pieczę nad swoimi finansami, spędza dużo czasu poza terenem DPS i załatwia samodzielnie wszystkie sprawy związane ze swoją osobą, zatem dom pomocy społecznej stanowi dla niego jedynie miejsce zamieszkania i wyżywienia. Decyzją z dnia 28.06.2023 r., [...] Prezydent Miasta [...] Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...], na podstawie art. 104 i art. 163 k.p.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775) w związku z art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 2, art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023., poz. 901), uchylił decyzję Kierownika Sekcji ds. Domów Pomocy Społecznej MOPR w [...] z dnia 10.5.2018 r., nr [...] o umieszczeniu w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych, ul. [...] w P.. Według organu J. B. nie skorzystał z propozycji przeniesienia do mieszkania chronionego, a dom pomocy społecznej nie był w stanie zapewnić jednoosobowego pokoju. J. B. ma trudności z dostosowaniem się do zasad panujących w placówce i ich przestrzegania, co powoduje konflikty z personelem i mieszkańcami. Zdaniem zespołu terapeutyczno-opiekuńczego funkcjonującego na terenie Domu Pomocy Społecznej nie wymaga on całodobowej opieki i pielęgnacji i tym samym bezzasadne jest dalsze jego zamieszkiwanie w Domu Pomocy Społecznej, co podtrzymał pracownik socjalny, potwierdzając że J. B. może samodzielnie funkcjonować w środowisku przy pomocy usług opiekuńczych. Prezydent Miasta [...] uznał, że J. B. jest osobą samodzielną, sprawnie poruszającą się i nie wymagającą całodobowej opieki. Tym samym nie spełnia aktualnie kryteriów uprawniających do całodobowej opieki i pozostawania w domu pomocy społecznej wynikających z art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Według organu dalszy pobyt w domu pomocy społecznej mieszkańca, który jest samowystarczalny jest sprzeczny z zasadą pomocniczości, a organ musi kierować się dobrem społecznym innych obywateli wymagających pomocy ze strony samorządu. Z uwagi na powyższe została wydana decyzja uchylająca decyzję Kierownika Filii [...] MOPR w [...] z dnia 30.07.2014 r., nr [...] Tym samym zasadne było uchylenie decyzji o umieszczeniu w Domu Pomocy Społecznej w P., ul. [...]. W odwołaniu J. B. podał, że decyzja jest ona dla niego krzywdząca i oparta na niewiarygodnych przesłankach. Podkreśli, że posiada on orzeczenie z dnia 14.12.2022 r. z którego wynika, że jest on trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji oraz przyznał, się że jest samodzielny, co jest wymuszone przez zaniechania ze strony Dyrekcji placówki, w której przebywa. Załączył dokumentację medyczną, dotyczącą jego stanu zdrowia, jak również orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 14.12.2022 r. wskazującego, że jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Decyzją z dnia 18.06.2024 r., nr [...] (sprostowaną postanowieniem z dnia 04.07.2024 r., nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Wyrokiem z dnia 12.12.2024 r., sygn. akt II SA/Po 591/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność decyzji organu odwoławczego wskazując na brak podpisu pod odwołaniem. Decyzją z dnia 12.05.2025 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 28.06.2023 r. nr [...] o umieszczeniu J. B. do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych ul. [...] w P.. W uzasadnieniu organ wskazał, że J. B. nie wymagał w momencie wydawania zaskarżonej decyzji stałej opieki wykwalifikowanego personelu, o czym świadczyła opinia pracowników na temat jego samodzielności i tego, że nie potrzebuje on całodobowej opieki, w związku z czym nie powinien przebywać w domu pomocy społecznej. Pomimo wieku i chorób J. B. jest samodzielny, sprawny i dba o własne sprawy. Organ podkreślił, że nie czuł się on dobrze w DPS, gdyż mieszkał w pokoju 3-osobowym i miał trudności z zaakceptowaniem współlokatora. Odnotowano liczne skargi ze strony pracowników Domu i innych mieszkańców, które wskazywały na nieumiejętność poszanowania godności innych osób, dostosowania się do wymagań regulaminów. Nie bez znaczenia było agresywne zachowanie J. B. wobec współmieszkańców, które skutkowało strachem przed nim innych osób, słabszych i mniej sprawnych. Organ uwzględnił, że J. B. został eksmitowany z poprzedniego miejsca zamieszkania i nie ma dokąd wrócić, jednak są inne sposoby radzenia sobie z bezdomnością niż pobyt w placówce, która przeznaczona jest dla osób całkowicie niesprawnych, które nie mogą samodzielnie funkcjonować. Organ zwrócił uwagę, że J. B. jako adres do korespondencji podał ul. [...] w P., i pod tym adresem odbierał korespondencję. Jego dalszy pobyt w DPS w [...] był więc nieuzasadniony. Uchylając decyzję i umieszczeniu w DPS organ I instancji działał na podstawie art. 163 kpa w zw. z art. 105 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej. Pismem z dnia 08.06 2025 roku J. B. wniósł do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12.05.2025 roku podnosząc, że z uwagi na stan zdrowia powinien mieć miejsce w domu pomocy społecznej i kwestionując ustalenia pracowników Domu Pomocy Społecznej w [...] dotyczące oceny jego pobytu w placówce. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją wcześniejszą argumentację. Pismem z dnia 23.01.2026 roku pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12.05.2025 roku utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 28.6.2023 roku w przedmiocie uchylenia decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 10.05.2018 roku, sygn. akt [...] umieszczającej J. B. w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych znajdującego się przy ul. [...] w P., oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w przedmiotowej sprawie według norm przepisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 p.p.s.a. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona tylko w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie był art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023., poz. 901) zgodnie z którym osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Z powyższego przepisu wynika zatem, że organ rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej ma obowiązek zebrać materiał dowodowy oraz wyjaśnić na jego podstawie, czy osoba ubiegająca się o takie świadczenie spełnia następujące materialne przesłanki, a mianowicie: - osoba, której wniosek dotyczy wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności; - osoba ta nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, - osobie tej nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Przy czym orzeczenie o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wymaga łącznego spełnienia wyżej wyliczonych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przed wydaniem decyzji oparło się na poczynionych ustaleniach faktycznych, z których wynika, że decydującym argumentem była opinia pracowników Domu Pomocy Społecznej dotycząca samodzielności Skarżącego oraz braku potrzeby zapewnienia mu całodobowej opieki. Organ pominął natomiast znaczenie dowodowe dokumentacji medycznej, w szczególności orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 14.12.2022 r., potwierdzającego trwałą niezdolność skarżącego do samodzielnej egzystencji, które znajdowały się w jego dyspozycji w chwili wydawania zaskarżonej decyzji, dając prymat opiniom pracowników socjalnych dotyczącym sytuacji zdrowotnej i osobistej oraz samodzielności Skarżącego. Opinie te ostatecznie zdeterminowały ocenę materiału dowodowego oraz ustalenia faktyczne w sprawie. Podstawową rolą Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako organu II instancji było zbadanie czy skarżący w dalszym ciągu spełnia przesłanki zawarte w przepisie art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wymagało to ustalenia i oceny wieku, stanu zdrowia, w tym stopnia niepełnosprawności skarżącego, a także poziomu jego samodzielności w codziennym funkcjonowaniu. Ustaleń tych organ mógł dokonać przede wszystkim w oparciu o dokumentacje medyczną oraz stosowne orzeczenia lekarskie, z których jednoznacznie wynika, że skarżący od lat zmaga się z wieloma dolegliwościami zdrowotnymi. W latach 2018 - 2025 skarżący podlegał licznymi badaniom, które wykazały szereg schorzeń, w tym o charakterze onkologicznym. Nie można także pominąć faktu, iż skarżący ma obecnie 78 lat, co determinuje jego ogólną kondycję fizyczną oraz stan organizmu. Ponadto, jak podkreśliła pełnomocnik skarżącego już z zaświadczenia lekarskiego z dnia 15.07.2014 roku wynikało, że skarżący został uznany za osobę przewlekle chorą, której stan zdrowia wymaga okresowej całodobowej opieki, gdyż nie porusza się w pełni samodzielnie i musi korzystać z pomocy sprzętu ortopedycznego, takiego jak balkonik, chodzik, kula, laska czy wózek inwalidzki. Na podstawie tego orzeczenia na właściwą placówkę oferującą potrzebną pomoc został wyznaczony Dom Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. Następnie, orzeczeniem z dnia 26.09.2019 roku skarżący został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, a stan jego zdrowia uzasadnia konieczność zaopatrzenia w środki ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie. Stwierdzono także, że skarżący wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, obejmującego korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacji pozarządowej oraz innej placówki. W orzeczeniu z dnia 14.12.2022 r. stwierdzono, że skarżący został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. W rozpoznawanej sprawie organy nie oparły się na aktualnej dokumentacji, które kwestionowałby wcześniejsze ustalenia medyczne wskazujące, że sytuacja zdrowotna J. B. uległa poprawie. Organ przedwcześnie doszedł zatem do wniosku, że stan zdrowia skarżącego poprawił się na tyle, że nie wymaga on już pobytu w Domu Pomocy Społecznej, w sytuacji gdy lekarze orzecznicy konsekwentnie uznawali go za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymagającą pomocy ze strony odpowiedniej placówki. Podjęcie decyzji w niniejszej sprawie wymaga zatem uwzględnienia aktualnej dokumentacji medycznej w sprawie odnoszącej się do stanu zdrowia skarżącego. Nie można bowiem przyjąć, że opinie pracowników socjalnych stanowią wystarczającą podstawę dla przyjęcia, że ustały ustawowe przesłanki, w związku z którymi skarżący został skierowany i umieszczony w Domu Pomocy Społecznej. Wszelkie zachowania skarżącego, które zdaniem pracowników placówki opiekuńczej stanowiły naruszenie obowiązujących w niej zasad i regulaminu nie mogą być oceniane w oderwaniu od przesłanek uzasadniających jego skierowanie do Domu Pomocy Społecznej. Zachowania skarżącego powinny natomiast zostać dodatkowo przeanalizowane przez organy pod względem jego objęcia opieką terapeutyczną. Wobec powyższego, wątpliwości może budzić stwierdzenie organów, według których stan zdrowia skarżącego nie wymaga całodobowej opieki, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej jej decyzji Prezydenta Miasta [...], które pozostają przedwczesne i podjęte z naruszeniem przepisów dotyczących zbierania i oceny materiału dowodowego mającego uzasadniać wydane rozstrzygnięcie (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.). W konsekwencji naruszenia przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji z 28.06.2023 r. Wskazania dla organów administracji co do dalszego postępowania wynikają wprost z niniejszego uzasadnienia. Sąd podkreśla, że jako główny punkt odniesienia do analizy przesłanek pozwalających na ewentualne stwierdzenie zaistnienia okoliczności przemawiających za uchyleniem decyzji o umieszczeniu skarżącego do domu pomocy społecznej powinna być uwzględniona argumentacja zawarta w uzasadnieniu decyzji o skierowaniu w domu pomocy społecznej, której w aktach spraw zabrakło.