II SA/Po 528/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak–Owczarczak Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] września 2016 r. nr [...]. Decyzją [...] z dnia 7 września 2016 roku Prezydent Miasta P. odmówił M. K. przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz P. K.. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał art. 2, art. 4, art. 5, ust 3 art. 7, art. 10, art. 13, art. 18,art. 21 art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195) oraz Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016 r., poz. 214) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 23). W uzasadnieniu wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 17 czerwca 2016 r. M. K. zwrócił się o ustalenie uprawnień do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko tj. syna P. K.. Aby ustalić prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko organ ustalił wysokość dochodu osoby lub rodziny uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy – w tym wypadku za rok 2014. Jak wskazano, organ właściwy ma obowiązek samodzielnego uzyskania lub weryfikacji od organów podatkowych lub ministra właściwego do spraw finansów publicznych, organów emerytalno - rentowych oraz rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, drogą elektroniczną, za pośrednictwem ministra właściwego lub spraw rodziny, lub droga pisemną, danych dotyczących m.in.: - informacji o dochodzie opodatkowanym podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych każdego członka rodziny, udzielanych przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego zawierających dane o wysokości: a) dochodu, b) składek na ubezpieczenia społeczne odliczonych od dochodu, c) należnego podatku; - informacji o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne, w tym informacji o wysokości składek od poszczególnych płatników i okresach opłacania przez nich tych składek. Składając wniosek M. K. oświadczył, że w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na który jest ustalane prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku nie nastąpiła utrata przez członka rodziny dochodu. Natomiast na podstawie art. 2 pkt 3 ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Wobec zebranego w sprawie materiału dowodowego obliczono dochód rodziny Kukurenda za rok 2014 r. w wysokości 14.496,36 zł (dochód netto M. K. za 2014 rok po odliczeniu składek na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 1.565,64 zł, składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości 2.763,96 zł, należnego podatku w wysokości 0 zł), co po podzieleniu przez 12 m-cy oraz 4 osoby w rodzinie daje 302,01 zł. Jednakże żona M. K. – K. K. - w tym samym roku uzyskała dochód w wysokości 50.024,65 zł (dochód netto [...] za 2014 rok po odliczeniu składek na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 5.425,74 zł, składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości 9.578,45 zł, należnego podatku w wysokości 4.287 zł), co po podzieleniu przez 12 m-cy oraz 4 osoby w rodzinie daje 1042,18 zł. Zatem średni dochód rodziny w przeliczeniu na jedną osobę: 302,01 zł + 1042,18 zł = 1344,19zł, stąd kryterium dochodowe zostało przekroczone o kwotę 544,19 zł/os. Z decyzją organu I instancji nie zgodził się M. K. i w odwołaniu złożonym w dniu 3 października 2016 roku wskazał, że z żoną od 2014 roku nie tworzy już rodziny – obecnie toczy się postępowanie rozwodowe. S. P. [...] wychowuje samodzielnie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 12 kwietnia 2017 r. [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 w zw. z art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (jedn. tekst: Dz. U. z 2016r, poz. 23 ze zm.) oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ( Dz.U. z 2016r. poz. 195; dalej: ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji streścił stan sprawy oraz wskazał, że M. K. pismem z dnia 30 października 2016 r. uzupełnił wniesione odwołanie, w którym między innymi poinformował, że od 17 października 2016 roku mocą decyzji sądu rejonowego jest prawnym opiekunem starszego syna. Przytaczając treść art. 5 ust. 3 oraz art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci Kolegium podniosło, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł, a przez pojęcie rodziny rozumie się następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci brak jest przepisu, który dozwalałby organowi przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego na odstąpienie od w/w definicji. W związku z tym, w ocenie Kolegium, Prezydent Miasta P. w sposób prawidłowy uwzględnił dochody żony odwołującego, gdyż był do tego prawnie zobligowany. Na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci organy administracji publicznej zobligowane zostały przez ustawodawcę do brania pod uwagę stanu prawnego istniejącego w dniu orzekania, a w świetle prawa K. K. jest w związku małżeńskim z M. K., stąd organ uznał, że w 2014 r. miesięczny dochód w przeliczeniu na jedna osobę w rodzinie odwołującego wyniósł 1042,18 zł. Powyższe ustalenia poczyniono w oparciu o informacje uzyskane przez organ I instancji z systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 14 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz w oparciu o inne dowody z dokumentów. Odnosząc się do informacji przekazanej przez odwołującego, iż od 17 października mocą decyzji sądu rejonowego jest prawnym opiekunem starszego syna, Kolegium uznało, iż informacja ta nie ma większego znaczenia dla sprawy. Dopiero prawomocny wyrok rozwiązujący małżeństwo M. K. mógłby w ocenie Kolegium mieć wpływ na niniejszą sprawę. Skargę na decyzję Kolegium wniósł M. K.. Podkreślił raz jeszcze, że obecnie toczy się postępowanie rozwodowe, a jego żona odeszła z domu w grudniu 2014 roku zabierając młodszego syna F. K.. Starszy syn P. K. został pod opieką M. K., wychowuje go samodzielnie. Jedynie wynagrodzenie za pracę, które wynosi [...] zł miesięcznie, stanowi utrzymanie dla M. i P. K.. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2016r., poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. w przedmiocie odmowy przyznania M. K. świadczenia wychowawczego na rzecz P. K.. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195), celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 2 i 3). Warunkiem przyznania świadczenia na pierwsze dziecko jest osiąganie przez rodzinę dochodu w przeliczeniu na osobę nieprzekraczającego kwoty 800 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, wówczas warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego jest osiąganie przez rodzinę dochodu w przeliczeniu na osobę nieprzekraczającego kwotę 1200 zł (art. 5 ust. 4 ustawy). Skarżący na żadnym etapie postępowania administracyjnego ani też w toku postępowania przed sądem administracyjnym nie twierdził i nie wykazywał, że jego małoletni syn jest dzieckiem niepełnosprawnym. Stąd też wobec niego miał zastosowanie próg dochodowy określony w art. 5 ust. 3 ustawy wynoszący 800 zł. Przy czym podkreślić należy, iż pierwszy okres na który jest przyznawane prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 1 kwietnia 2016 r. i kończy się dnia 30 września 2017 r. ( art. 48 ust. 1 w zw. z art. 58 ustawy). W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na powyższy okres rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. W odniesieniu do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, którego przyznanie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, ustawa definiuje pojęcia dochodu rodziny i dochodu członka rodziny, a przy dochodzie odsyła do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1, 2 i 4 ustawy). Na mocy art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518; dalej jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych") ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. póz. 361, z późn. zm.),pomniejszonej o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych/składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne; b) deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne; c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przez dochód rodziny należy rozumieć sumę dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 ustawy), a przez dochód członka rodziny przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (art. 2 pkt 2 ustawy). Ustawodawca zdefiniował również pojęcie "rodziny", przez które zgodnie z art. 2 pkt 16 należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. W przedmiotowej sprawie, celem ustalenia kryterium dochodowego, organy zsumowały dochody uzyskane przez obu rodziców P. K.. Tymczasem z powyższego przepisu in fine jednoznacznie wynika, że za członków rodziny nie należy traktować rodziców żyjących w rozłączeniu. Tym samym za bezprzedmiotowe uznać należy nie argumenty skarżącego dowodzące tego, że samodzielnie wychowuje starszego syna, a twierdzenia organów, jakoby fakt życia w rozłączeniu rodziców P. K. nie miał wpływu na rozstrzygnięcie. Niewyjaśnioną kwestią pozostaje to, czy rzeczywiście M. K. oraz K. K. żyją w rozłączeniu. Rozpatrując ponownie sprawę organy winny w pierwszej kolejności wyjaśnić właśnie ten aspekt, bowiem w przypadku potwierdzenia stanowiska skarżącego, do kryterium dochodowego rodziny będzie wliczało się jedynie wynagrodzenie uzyskane przez ojca dziecka. Z uwagi na okoliczność, że świadczenie wychowawcze przyznawane jest na wniosek, celem wyeliminowania sytuacji pobierania przedmiotowego świadczenia przez oboje rodziców, ustawodawca zakłada, że w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłacane będzie temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. W przedmiotowej sprawie organy nie podjęły jednak działań celem poczynienia powyższych ustaleń. Jeżeli dziecko, nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką znajduje się dziecko. Zwrócić należy uwagę, że w tym zakresie ustawodawca przyjął rozwiązanie analogiczne, jak w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, celem ustalenia kto sprawuje opiekę nad dzieckiem. Rozpatrując sprawę organy winny zastosować się do powyższych wskazań. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni powyższe uwagi, usunie dostrzeżone uchybienia poprzez ustalenie jak w 2014 r. kształtowały się dochody w rodzinie w której faktycznie wychowywał się i przebywał starszy syn skarżącego i wyda stosowną decyzję, w której zawrze prawidłowe i adekwatne do sprawy uzasadnienie faktyczne i prawne.