II SA/Po 539/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Aleksandra Kiersznowska - Tylewicz asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 czerwca 2022 r. wniosku J. M. o wyłączenie asesora WSA Arkadiusza Skomry w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji postanawia oddalić wniosek Pismem z dnia [...] kwietnia 2022 r. J. M. złożył wniosek o wyłączenie asesora WSA Arkadiusza Skomry od "prowadzenia i orzekania" w sprawie z wniesionej przez niego skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji. Podpisany wniosek wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w dniu [...] maja 2022 r. Tym samym pismem z dnia [...] kwietnia 2022 r. J. M. złożył zażalenie na postanowienie tut. Sądu z dnia [...] kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Po [...] oraz skargę na asesora. W uzasadnieniu wniosku o wyłączenie J. M. zakwestionował sposób rozpatrywania jego sprawy przez asesora, sprawozdawcę sprawy, w tym zbędne w wzywanie do podpisywania pism procesowych składanych przez niego faxem. Zdaniem wnioskodawcy asesor sądowy w kierowanych do niego pismach nie wskazuje podstawy prawnej wezwań, potwierdza nieprawdę, mataczy w sprawie oraz bezzasadnie przewleka postępowanie sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Wniosek podlegał oddaleniu. W myśl art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. - Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (art.18 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie zaś z treścią art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 P.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis art. 19 P.p.s.a., w odróżnieniu od przepisu art. 18 tej ustawy, zawierającego katalog przyczyn powodujących wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy, reguluje kwestię wyłączenia sędziego z przyczyn innych niż wymienione w art. 18 P.p.s.a., a zatem dotyczy względnych przesłanek wyłączenia sędziego. Instytucja wyłączenia sędziego może zatem zostać wykorzystana w ramach zastosowania trzech przewidzianych prawem trybów, spośród których wyszczególniony w art. 18 P.p.s.a. katalog przyczyn skutkuje wyłączeniem sędziego z mocy samej ustawy (ex lege). Z kolei art. 19 P.p.s.a. przewiduje wyłączenie sędziego przez sąd – który wydaje w tym przedmiocie postanowienie w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym, o czym stanowi art. 22 § 2 P.p.s.a. – w sytuacji zgłoszenia takiego żądania przez samego sędziego bądź też złożenia wniosku przez stronę. Ten ostatni może zostać sformułowany przez stronę na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, przy czym wymagane jest uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia (art. 20 § 1 P.p.s.a.). Przytoczone wyżej przepisy dotyczące wyłączenia sędziego znajdują także zastosowanie do asesorów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 29 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. - Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do wojewódzkich sądów administracyjnych oraz m. in. sędziów i asesorów sądowych, co do zasady odpowiednie zastosowanie mają przepisy o ustroju sądów powszechnych, podczas gdy w świetle art. 106zg § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 2072 ze zm.) ilekroć inne ustawy przewidują podejmowanie czynności urzędowych przez sędziego, należy przez sędziego rozumieć także asesora sądowego. W aspekcie podmiotowym rozpoznawany wniosek należy zatem ocenić jako dopuszczalny, gdyż został on złożony przez skarżącego i dotyczy wyłączenia asesora sądowego, do którego decernatu sprawa ze skargi J. M. została przydzielona, co umożliwia w dalszej kolejności przystąpienie do analizy merytorycznej wniosku w odniesieniu do ustawowych przesłanek zastosowania instytucji wyłączenia. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia przez niego postępowania. Wnioskodawca powinien wskazać okoliczności w postaci konkretnych faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego, stosownie do treści art. 22 § 2 P.p.s.a., musi być nadto poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Zaznaczyć należy, że instytucja wyłączenia sędziego, tak z mocy prawa (art. 18 P.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 P.p.s.a.), stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sędziego, który nie pozostaje w relacjach osobistych ze stronami oraz nie miał wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GZ 42/14; orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że przepisy kształtujące postępowanie sądowoadministracyjne nie przewidują możliwości wyłączenia sędziego (asesora) z innych przyczyn niż wskazane w art. 18 lub 19 P.p.s.a. Jednocześnie wskazane w tych przepisach podstawy wyłączenia koncentrują się na ochronie strony przed zaistnieniem realnego bądź też potencjalnego zagrożenia niezachowania bezstronności danego sędziego (asesora) w konkretnej – "danej sprawie". Wynika to z treści zarówno art. 18, art. 19, jak i art. 20 § 1 P.p.s.a, które wyłączenie sędziego (asesora) wiążą z przyczynami zaistniałymi w danej sprawie, w tym dostrzeżonymi w trakcie konkretnego posiedzenia w oznaczonej sprawie. Wskazać również należy, że wniosek o wyłączenie sędziego oprócz ogólnych warunków, którym winno odpowiadać każde pismo strony, powinien zawierać podanie przyczyny uzasadniającej wyłączenie oraz powołanie okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny (art. 20 P.p.s.a.). Wniosek, który nie odpowiada powyższym wymogom podlega oddaleniu. W realiach rozpoznawanego wniosku o wyłączenie asesora sądowego skarżący nie wykazał przesłanek wyłączenia sędziego określonych w art. 18 i 19 P.p.s.a. Niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia sprawy, czy też ze sposobu prowadzenia postępowania sądowego, nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego, bowiem zarzuty te strona może podnosić w środkach odwoławczych od orzeczeń Sądu I instancji (por. postanowienie NSA z 5 września 2008 r., I OZ 665/08). Przesłanką do wyłączenia nie może być też ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnie popełnionych przez niego uchybień przepisom prawa formalnego albo błędów w stosowaniu prawa materialnego, gdyż należy ona w ramach kontroli instancyjnej do sądu wyższej instancji. Sąd, rozpoznając wniosek o wyłączenie sędziego, nie bada zasadności i prawidłowości czynności podjętych w sprawie przez sąd orzekający (postanowienie SN z dnia 28 sierpnia 1996 r., I PO 8/96, opubl.: OSNAP 1997, nr 4, poz. 59). Zaznaczyć również należy, iż dla wyjaśnienia charakteru stosunków osobistych łączących sędziego ze stroną, w myśl art. 22 § 2 P.p.s.a., ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia w tym zakresie stosownych wyjaśnień. Jak stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, OSNC z 1972 r., nr 3, poz. 55). W aktach sprawy znajduje się oświadczenie asesora WSA Arkadiusza Skomry z dnia [...] maja 2022 r., z którego jednoznacznie wynika, że nie istnieje między nim i skarżącym jakikolwiek stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności w tej sprawie. Nie zachodzi również inna okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. Argumentacja przedstawiona przez skarżącego nie podważyła wiarygodności tego oświadczenia. Sam fakt, że strona podnosi zarzuty dotyczące nieprawidłowości w wykonywaniu przez asesora ciążących na nim obowiązków, nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej w myśl art. 19 P.p.s.a. wyłączenie sędziego. Skarżący nie uprawdopodobnił, że zachodzą między nimi a asesorem WSA Arkadiuszem Skomrą takie stosunki, które powodują jego wyłączenie od orzekania. Oceny tej nie może zmienić subiektywne przekonanie skarżącego o kierowaniu do niego nieprawidłowych wezwań oraz bezpodstawnego przedłużania postępowania. Kończąc należy wyjaśnić, że rozpatrując przedmiotowy wniosek skład orzekający miał na uwadze, że wniosek o wyłączenie złożony został na etapie, gdy asesor sądowy, do którego wniosek ten odnosi się, odrzucił skargę J. M. (postanowienie z dnia [...] października 2021 r.), odrzucił zażalenie na to postanowienie z uwagi na uchybienie terminu (postanowieniem z dnia [...] listopada 2021 r.), następnie odrzucił zażalenie na to postanowienie (postanowienie z dnia [...] lutego 2022 r.) oraz odrzucił zażalenie na to ostatnie postanowienie (postanowienie z dnia [...] kwietnia 2022 r.). Równolegle asesor sądowy odrzucił zażalenie skarżącego na zarządzenie przewodniczącego wydziału w przedmiocie wezwania skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi (postanowienie z dnia [...] października 2021 r.), odrzucił zażalenie wniesione na to postanowienie (postanowienie z dnia [...] lutego 2022 r.), a końcowo odrzucił zażalenie na to ostatnie postanowienie (postanowienie z dnia [...] kwietnia 2022 r.). Postanowienie z dnia [...] kwietnia 2022 r. skarżący zaskarżył zażaleniem z dnia [...] maja 2022 r., w którym wniósł również o wyłączenie asesora sądowego Arkadiusza Skomrę. Z powyższego zestawienia jednoznacznie wynika, że na obecnym etapie sprawa nie jest prawomocnie zakończona, a tym samym nie można uznać, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z wniosku o wyłączenie asesora WSA Arkadiusza Skomry w sprawie ze skargi J. M. na opisaną na wstępie decyzję Wojewody. Z tych względów Sąd na podstawie art. 18 i art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.