II SA/Po 54/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska ( spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant St. sekretarz sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2009r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2008r. Nr [...] w przedmiocie usunięcia drzew I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...]r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ E.Podrazik /-/ A.Łaskarzewska /-/ W.Batorowicz II SA/Po 54/09 Uzasadnienie Dnia [...] czerwca 2004r. Wójt Gminy D. wydał decyzję nr [...], mocą której zezwolono na dokonanie wycinki jesionów w ilości 348sztuk, rosnących przy drodze powiatowej nr [...] na odcinku G. - granice powiatu w stronę B. (znak [...]). Dnia [...] kwietnia 2005r. podczas czynności oględzin stwierdzono wycinkę lipy o obwodzie 300cm na posesji J. K. w W.. W protokole stwierdzono, że drzewo było zdrowe, nie wydano zgody na jego wycięcie. W oględzinach uczestniczyli pracownicy Urzędu Gminy w D. oraz Posterunku Policji tamże. W czynności nie uczestniczył właściciel posesji, który nie został o niej powiadomiony. Do protokołu dołączono zdjęcia obrazujące stan po wycince. Dnia [...] maja 2005r. przesłuchano J. S., kierownika budowy "S". spółka z o.o. J. S., właściciela firmy dokonującej wycinki drzew J. K. właściciela nieruchomości. Z czynności sporządzono protokół określony jako "przesłuchanie strony". Przy czynności obecna była radca prawny L. P.. Po przeczytaniu protokół został podpisany przez uczestniczących w czynności. Dnia [...] maja 2005r. przesłuchano W. W. z firmy dokonującej wycięcia spornego drzewa, z czynności sporządzono protokół przesłuchania strony. Byli przy niej obecni radca prawny oraz jeden z pracowników Urzędu D.. Protokół podpisali po przeczytaniu uczestniczący w czynności. Dnia [...] czerwca 2005r. Wójt Gminy D. decyzją nałożył na J. K. karę za dokonanie wycinki drzewa bez wymaganego zezwolenia w wysokości [...] zł (...). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] lipca 2006r. uchyliło powyżej opisaną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji (...). Dnia [...] stycznia 2007r. przeprowadzono wizję w miejscowości W. przy ul. B. Podczas wizji obecni byli J. S., J. K., W. W., R. B., kierownik Posterunku w D., Ł. W. i P. T., pracownicy Urzędu Gminy w D. Stwierdzono wówczas, że lipa rosła na posesji J. K. w W. przy ulicy B., drzewo było żywe, pień był popękany, w jego środku stwierdzono 5 promienistych pęknięć, na wysokości ok. 30 cm od gruntu zmierzony obwód wynosił ok. 400cm, wycinka nastąpiła w [...]r. Na wycinkę brak było zezwolenia. Do protokołu dołączono kserokopię zdjęć. Dnia [...] kwietnia 2007r. przesłuchano J. K., W. W., J. S., J. S.. Przy czynności przesłuchania obecni byli radca prawny oraz dwóch pracowników Urzędu Gminy w D.. Z czynności sporządzono protokół, który zatytułowano "Protokół przesłuchania świadków". Po odczytaniu protokół podpisali uczestniczący w czynności. Dnia [...] czerwca 2007r. przełuchano K. P. oraz R. K., sporządzono z tej czynności protokół "przesłuchania świadków". Przy czynności obecni byli W. W., radca prawny, pracownicy Urzędu. Dnia [...] września 2007r. Wójt Gminy D. decyzją( znak [...]) opartą o art. 88 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 oraz art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz.U.Nr92, poz. 88 ze zm.) w związku z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia .... (Dz.U. Nr 219, poz. 229) wymierzył J. K. karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie bez zezwolenia 1 sztuki drzewa o gatunku lipa, o obwodzie 300cm z nieruchomości położonej w W., przy ulicy B.. W uzasadnieniu wywiedziono, że J. K. jest właścicielem nieruchomości położonej w W. przy ulicy B.. Na podstawie przeprowadzonej wizji stwierdzono, że na posesji J. K. dokonano wycięcia lipy o obwodzie pnia 300cm, mierzonym na wysokości 130cm. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu dokonano oględzin dnia [...]stycznia 2007r. W ich trakcie nie można już było obliczyć pnia na wysokości 130 cm, dlatego zmierzono pozostały na miejscu wycięcia drzewa pień, którego obwód na wysokości 30 cm. wynosił 400cm. Dla celu wymierzenia kary przyjęto więc obwód rzeczywisty drzewa stwierdzony w trakcie wizji lokalnej w dniu [...] kwietnia 2005r. tj. 300cm. Ustalenia co do sprawcy wycięcia przyjęto na podstawie zeznań przesłuchanych świadków. J. K. o zezwolenie na wycięcie nie występował. Zdaniem organu świadkowie przesłuchani w niniejszej sprawie zgodnie twierdzili, że w trakcie dokonywania wycinki drzew przy drodze powiatowej prowadzone były rozmowy pomiędzy J. K., a dokonującym wycinki W. W. w sprawie wycięcia lipy na terenie prywatnym. Ostatecznie ostatnio Wymieniony otrzymał od J. K. [...]zł. Lipa została ścięta przez pracowników W. W., który twierdził, że dokonano tego na zlecenie K., zapewniającego, że posiada na ścięcie zezwolenie. Potwierdza powyższe R. K.. Organ I instancji wywiódł, powołując się na treść art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, że tylko posiadacz nieruchomości może ponosić odpowiedzialność za usunięcie bez zezwolenia przedmiotowego drzewa. Skoro tylko posiadacz nieruchomości może uzyskać pozwolenie, tylko on może odpowiadać za usunięcie bez zezwolenia. J. K. miał świadomość co do tego, że nie występował o pozwolenie, a zatem musiał też mieć świadomość co do nieistnienia takiego pozwolenia. Wobec tego jego twierdzenia, że drzewa było wycięte przy okazji wycinki przy drodze należy ocenić jako niewiarygodne. Obowiązany jest więc ponieść karę administracyjną. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. K., który zawnioskował o jej uchylenie. Podkreślił, że działał w dobrej wierze, gdyż był przekonany, że rosnąca na jego posesji lipa została ujęta w planach ogólnej wycinki drzew w związku z poszerzeniem drogi. Sporne drzewo rosło w czterometrowym pasie od krawędzi jezdni. O zgodności z prawem wycinki utwierdził odwołującego także fakt, że firma dokonująca wycinkę wyraziła na to zgodę. Jako fachowcy musieli znać wszystkie przepisy. Ponadto osoby wycinające twierdziły, że drzewo to zaznaczone jest na mapach do wycinki za zgodą właściciela. Potwierdził, że zapłacił wycinającym [...]zł, była to jednak cena za pocięcie wyciętego drzewa na mniejsze kawałki. Odwołujący podkreślił, że otrzymał oficjalną zgodę na zabranie drewna na własny użytek. W jego ocenie lipa była chora i zagrażała bezpieczeństwu. Zarzucił, że wypowiedzi świadków podczas przesłuchań zostały zapisane inaczej aniżeli brzmiała ich rzeczywista wypowiedź. Zdaniem odwołującego w sprawie winien wypowiedzieć się także biegły, czy lipa zgodnie ze sztuką budowlaną winna zostać usunięta przy budowie drogi. Decyzją z dnia [...] października 2008r. (znak:...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wywiedziono, że organ I instancji w sposób nie budzący wątpliwości ustalił stan faktyczny oraz prawidłowo powołał i zastosował przepisy prawa. W istocie bowiem postępowanie wykazało wycięcie drzewa bez zezwolenia na posesji skarżącego, a także fakt że zlecenie jego wycięcia firmie "A" udzielił J. K.. Skargę do tut. Sądu złożył J. K., zażądał uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu wywiódł, że nie rozumie dlaczego w zaskarżonej decyzji nie łączy się faktu wycięcia lipy z ogólnym wycinaniem jesionów. Nie powinno budzić wątpliwości, że skoro we wsi dokonywano wycięcia drzew w związku z poszerzaniem drogi to musiała zostać wycięta także i lipa. Było to bowiem zgodne z całokształtem planu wycięcia 348 sztuk drzew. Podkreślił, że to od pracowników wycinających 348 sztuk drzew dowiedział się, że lipa jest zaznaczona na mapach jako drzewo przewidziane do wycinki za zgodą właściciela. Przyznał, że wobec takich informacji wyraził swą zgodę. Zapłata [...]zł nie dotyczyła kosztów ścięcia drzewa, ale pocięcia go na kawałki. Nie wzięto pod uwagę faktu, że lipa była chora i groziło zawalenie się drzewa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi. Podtrzymało do tej pory prezentowaną argumentację. Skarżący J. K., obecny na rozprawie dnia 15 lipca 2009r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo nadmienił, że przesłuchiwany K. jest jego sąsiadem, nie powiedział prawdy, nie był obecny przy rozmowach z W., w trakcie których prosiłby go o wycinkę. Dnia [...] kwietnia 2005r. nie był obecny przy oględzinach, nie zawiadomiono go o nich, w jego ocenie pomiaru obwodu lipy nie dokonano na wysokości 130cm. O fakcie dokonywania pomiarów na tej wysokości informowano go przed organami administracji. Oświadczył, że do dnia dzisiejszego istnieje pień wyciętego drzewa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna choć z innych przyczyn aniżeli podniósł skarżący. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U.2002.153.1270 ze zm, dalej p.p.s.a). W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej było postępowanie, które zakończyło się wydaniem decyzji ustalającej karę pieniężną za usunięcie drzewa z posesji J. K.. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody jako zasadę wprowadza usuwanie drzew lub krzewów po uzyskaniu zezwolenia (art. 83 ust.1 ustawy). Obowiązek uzyskania zezwolenia spoczywa na posiadaczu nieruchomości, z której ma być usunięte drzewo. Zazwyczaj będzie nim właściciel, który jest zarazem posiadaczem samoistnym. Usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia skutkuje nałożeniem obligatoryjnej kary administracyjnej. Zasady wymierzania kary określono w art. 88-90 ustawy. W myśl tych przepisów wójt, burmistrz, prezydent miasta wymierza administracyjną karę za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia. Do przyjęcia odpowiedzialności za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia wystarcza samo wykazanie związku przyczynowego pomiędzy działaniem określonego podmiotu, a zniszczeniem drzewa. Zlecenie przez posiadacza nieruchomości wycięcia drzewa osobie trzeciej nie zwalnia go z odpowiedzialności. Ustalenie powyższych okoliczności winno nastąpić w toku postępowania dowodowego, którego przeprowadzenie jest obowiązkiem organów administracji. Dokonując ustaleń organy winny respektować naczelne zasady i reguły, określone w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest zasada zawarta w przepisie art. 7 kpa, który stanowi, że organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Oznacza to, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody, służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Przepis art. 75 §1 kpa stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Tryb odbierania zeznań od świadka nie został w kpa uregulowany. Jednak art. 83 § 3 tegoż kodeksu stanowi, że przed odebraniem zeznań organ orzekający w sprawie jest obowiązany uprzedzić świadka o prawie odmowy zeznań, prawie odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania. W niniejszej sprawie organ administracji I instancji oparł swe ustalenia na oświadczeniu osób, które przesłuchano bez pouczenia w trybie art. 83 § 3 kpa. Wbrew stanowisku organów przesłuchanie tych osób nie miało charakteru odebrania zeznań od świadków. Samo oświadczenie osoby fizycznej bez pouczenia o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania jest niewystarczające dla uznania go równoważnym z dowodem zeznań świadków. Skoro zatem oświadczenia te zostały odebrane w sposób nieprawidłowy nie mogą być podstawą ustaleń, dokonywanej oceny wiarygodności. Oparcie ustaleń na dowodach zgromadzonych wbrew przepisom tzw. dowodach sprzecznych z prawem stanowi nie tylko naruszenie normy zawartej w art.83 § 3 kpa, ale także norm zawartych w art.7, 75 § 1, 77 § 1 kpa. Za wadliwą uznać należało także dokonaną w takich warunkach ocenę materiału dowodowego, co pozostaje w sprzeczności z art. 80 kpa. Dodatkowo zwrócić uwagę należy, iż kpa nie przewiduje równoczesnego (zbiorowego) przesłuchiwania w charakterze świadków kilku osób. Świadkowie winni być przesłuchiwani oddzielnie, protokół powinien odzwierciedlać to co każdy z nich zeznał. Czyni to również zadość zasadzie prawdy obiektywnej. Zapobiega temu, by treść zeznań jednego ze świadków nie wpływała na zeznania drugiego. Tymczasem w będącej przedmiotem kontroli sprawie przesłuchania osób odbywały się w obecności innych zeznających. Za niedopuszczalne uznać należało także przesłuchiwanie w charakterze świadka osoby posiadającej przymiot strony. I tak z treści protokołu z dnia[...]kwietnia 2007r. zatytułowanego "Protokół przesłuchania świadków" zdaje się wynikać, że J. K. przesłuchiwany był w tym dniu w charakterze świadka mimo, że organ traktował go jako stronę, do niego zaadresował decyzję ustalającą karę pieniężną. Relacja J. K. umieszczona została wspólnie z oświadczeniami osób, które uznawane były za świadków. Za nie znajdujące podstaw prawnych uznać należało także wcześniejsze przesłuchiwanie w charakterze stron osób, które przesłuchano w dniach [...] kwietnia 2007r. oraz [...] czerwca 2007r w charakterze świadków. W charakterze stron postępowania mogą być przesłuchiwane tylko te osoby, którym taki przymiot zgodnie z art. 28 kpa przysługuje, a nie wszystkie osoby które mogą posiadać istotne dla sprawy informacje. Ponadto organy mają obowiązek umożliwienia osobom posiadającym przymiot strony czynnego uczestniczenia w toczącym się postępowaniu, w tym doręczanie im wszelkich rozstrzygnięć. Wykluczona jest zatem dowolność organu w tym zakresie. Jak podkreślono już wyżej za nie odpowiadające art.7, 75 § 1, 77 §1, 80 kpa należy uznać oparcie ustaleń faktycznych na dowodach, które przeprowadzono sprzecznie z prawem. Opisane naruszenia przepisów postępowania stanowią naruszenie norm procedury w rozumieniu art. 145 § 1pkt.1 lit. c) p.p.s.a. Odnosząc się do powołanych przez organy w decyzjach przepisów prawa materialnego stwierdzić należało, że zgromadzony do tej pory w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie, iż zaistniały podstawy do zastosowania normy z art. 89 ust.1 ustawy prawo o ochronie przyrody. W istocie bowiem w aktach sprawy brak było jakiegokolwiek dowodu na dokonanie pomiarów obwodu pnia na wysokości 130 cm. Tymczasem zastosowany w sprawie przepis czynił koniecznym odniesienie się do pomiarów obwodu pnia mierzonego na wysokości 130 cm. O braku możliwości dokonania pomiarów na tej wysokości wywodzi sam Wójt Gminy D. w decyzji z dnia [...]. 09.2007r. Z niezrozumiałych dla Sądu powodów wyliczenie kary w tejże samej decyzji oparł o obwód pnia ustalony podczas wizji w dniu [...] kwietnia 2005r. mimo iż akta sprawy nie zawierają żadnych danych co do wysokości na jakiej ten pomiar dokonano, w szczególności zaś informacji takich nie zawiera protokół z dokonanej wówczas czynności. Zdaniem tut. Sądu w świetle zgromadzonego dotąd materiału dowodowego, odnoszącego się do wielkości ściętego drzewa rozważyć należało w niniejszej sprawie ustalenie wielkości kary w trybie przepisu art. 89 ust. 3 cyt. ustawy. Do wyliczeń w świetle tej normy koniecznym jest jednak odniesienie się do wielkości najmniejszego promienia pnia. Organy wobec niemożliwości ustalenia obwodu pnia na wysokości 130 cm winny były poczynić ustalenia co do wielkości wspomnianego promienia, by w ten sposób wyliczyć obwód pnia, konieczny do ustalenia kary w trybie art. 89 ust. 3. W dacie decyzji organów obu instancji było to możliwe ze względu na istnienie pnia. Wspomniany przepis nie statuuje obowiązku dokonywania takich pomiarów na ściśle określonej wysokości. W ocenie Sądu powyżej opisane uchybienie stanowiło naruszenie prawa materialnego w rozumieniu art. 145 § 1pkt.1 lit.a) p.p.s.a. W tym stanie rzeczy zaskarżoną decyzję tak jak i poprzedzająca decyzję organu I instancji należało uchylić. Stąd orzeczono jak w pkt. I wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien mieć na względzie poczynione w niniejszym uzasadnieniu rozważania, koniecznym jest ponowienie przesłuchania świadków, które winny zostać poprzedzone pouczeniami z art.83 § 3 kpa. Świadków należy przesłuchać oddzielnie, protokół powinien odzwierciedlać to co każdy z nich zeznał. Ponadto organ winien wykazać się należytą starannością co do tego w jakim charakterze przesłuchuje określone osoby, czy jako świadków, czy też odbiera oświadczenia od osób, które posiadają przymiot strony. Organy winny również uzupełnić materiał dowodowy w zakresie parametrów pnia, koniecznych do wymierzenia kary pieniężnej. Jak w pkt. II orzeczono na zasadzie art.152 p.p.s.a. /-/ E. Podrazik /-/ A. Łaskarzewska W. Batorowicz Za nieobecnego sędziego korzystającego z urlopu uzasadnienie podpisał sędzia /-/ A. Łaskarzewska