II SA/Po 562/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w następującym składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym, w dniu 19 listopada 2015 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2015r. Nr [...] w przedmiocie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ T. Świstak W dniu 10 czerwca 2015 r. M. K. złożyła do tut. Sądu za pośrednictwem organu skargę na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2015r., Nr [...] w przedmiocie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Skarżąca M. K. w dniu 30 lipca 2015 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, co spowodowane jest prowadzeniem przeciwko niej postępowania egzekucyjnego przez komornika na kwotę 4.000.000 zł. Wnioskodawczyni podniosła, że prowadzone czynności egzekucyjne oraz jednoczesna spłata kredytu zaciągniętego na budowę domu stawiają w bardzo trudnej ciężką sytuacji finansową, albowiem na pokrycie tych zobowiązań przeznaczana jest większość dochodów skarżącej, co uniemożliwia poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżąca podała, że posiada nieruchomość w Poznaniu wraz z domem o powierzchni 248 m², o szacunkowej wartości 1.581.459 zł. Wskazała, że posiada udziały w trzech spółkach o wartości 5.000 zł, 2.044.000 zł oraz 10.000 zł. Nadto skarżąca oświadczyła, że majątek podlegający egzekucji jest niezbywalny, posiada zobowiązania z tytułu spłaty kredytu na budowę domu – do spłaty około 230.000 zł oraz z tytułu prowadzonego postępowania egzekucyjnego - do spłaty ponad 4.000.000 zł. Skarżąca oświadczyła, że uzyskuje dochody brutto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 25.000 zł miesięcznie. Podała, że nie posiada wartościowych ruchomości o wartości ponad 3.000 euro, oszczędności, czy innych nieruchomości. Nie ma osób, z którymi prowadzi swoje gospodarstwo domowe Postanowieniem referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 9 września 2015 r. odmówiono M. K. przyznania prawa pomocy argumentując, że okoliczności przedstawione przez skarżącą w treści formularza o prawo pomocy nie pozwalają na stwierdzenie, że nie dysponuje ona środkami na poniesienie kosztów sądowych - aktualnie w wysokości 100 zł. Z przedłożonych oświadczeń skarżącej wynika, że prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje miesięczny dochód wielokrotnie przekraczający wysokość kosztów sądowych. Skarżąca wprawdzie powołuje się na wysokie zobowiązania – spłaca należności komornicze w znacznej wysokości, ale nie może ulegać wątpliwości, że dysonuje kwotą 100 zł celem opłacenia wpisu od skargi oraz pozostałych kosztów sądowych w podobnej wysokość, które nadto będą rozłożone w czasie. Dalej wskazano, że fakt ponoszenia wysokich kosztów spłaty zaciągniętych zobowiązań nie może stanowić okoliczności uzasadniającej zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, bowiem kredyty zaciągnięte przez skarżącą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Nie można bowiem przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Tym bardziej, że skarżąca wskazała, że powyższe zobowiązania reguluje, mimo że pochłaniają one większą część dochodów. Oznacza to, że po uiszczeniu zobowiązań pozostaje jeszcze dalsza część dochodów. Zdaniem referendarza powyższe oznacza, że skarżąca ma finansowe możliwości bieżącego regulowanie swoich zobowiązań, a uiszczenie kwoty 100 zł nie będzie stanowić uszczerbku w koniecznych bieżących wydatkach jej utrzymania. W dniu 14 października 2015 r. M. K. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W dniu 18 listopada uzupełniła braki formalne sprzeciwu poprzez jego podpisanie. W sprzeciwie M. K. ponownie przedstawiła swoją sytuacje materialną, w tym wskazała na prowadzone przeciwko niej postępowanie egzekucyjne dotyczące kwoty 4 000 000 zł oraz podniosła, że nie jest w stanie uiścić opłaty od zażalenia na zaskarżone postanowienie organu administracji. Wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała dostateczne podstawy do jego przyznania, wskazując, że pomimo osiągania dochodu z działalności gospodarczej nie jest w stanie na skutek postępowania egzekucyjnego i konieczności spłaty kredytu przeznaczyć części swoich dochodów na opłatę od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż wobec wniesienia skargi w dniu 10 czerwca 2015 r. do rozpoznania sprzeciwu skarżącej stosować się będą przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") w brzmieniu obowiązującym w dniu wniesienia skargi, co wynika z art. art. 2 w zw. a art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przepisie tym wskazano bowiem, iż przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, zaś zmiany w art. 260 P.p.s.a. regulującym procedowanie w przedmiocie wniosku o prawo pomocy wprowadzone zostały przez art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej z dnia 9 kwietnia 2015 r., który w wyliczeniu tym wskazany nie został. Zgodnie z dyspozycją art. 260 § 1 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J.P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2006, str. 534; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Zgodnie z dyspozycją art. 199 P.p.s.a. strony postępowania ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczegółowy stanowi inaczej. Jako odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony ustawodawca stworzył instytucję pomocy prawnej, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.). Instytucja ta – uregulowana w oddziale 2 rozdziału 3 P.p.s.a. - stanowi lex specialis względem normy wynikającej z art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo, oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy więc podkreślić stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 grudnia 2006 r., sygn. akt II FZ 741/06, niepubl.). Zgodnie z dyspozycja art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych wydatkach bieżącego utrzymania skarżącej i jej rodziny. Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. W ocenie Sądu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy o zwolnienie jej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Informacje przedstawione przez skarżącą nie pozwalają na podzielnie jej poglądu, że nie dysponuje środkami koniecznymi na poniesienie kosztów sądowych. Przypomnieć bowiem należy, iż koszty te to aktualnie jedynie wpis w wysokości 100 zł. Z podawanych prze skarżącą wynika zaś, że prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje miesięczny dochód dwustupięćdziesięciokrotnie przekraczający wysokość koniecznego do uiszczenia wpisu. Sąd zauważa, iż skarżąca ma także wysokie, bowiem spłaca należności komornicze w znacznej wysokości, ale nie oznacza to, iż faktycznie nie dysponuje kwotą 100 zł. Dalej wskazać należy, że spłacanie przez skarżącą zaciągniętych zobowiązań cywilnych nie może stanowić okoliczności uzasadniającej zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Kredyty zaciągnięte przez skarżącą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Tym bardziej, że skarżąca wskazała, że powyższe zobowiązania reguluje, mimo że pochłaniają one większą część dochodów, a jednocześnie skarżąca nie wykazała, by korzystała ze wsparcia opieki społecznej lub rodziny w swoim bieżącym utrzymaniu. Powyższe oznacza, że po uiszczeniu zobowiązań pozostaje jeszcze skarżącej jakaś część dochodów, z których uiścić może także niewielką w stosunku do osiąganych dochodów kwotę wpisu. Co za tym idzie nie sposób w ocenie sądu przyjąć, że uiszczenie kwoty 100 zł będzie stanowić dla skarżącej uszczerbek w koniecznych bieżących kosztach utrzymania. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz realnych możliwości majątkowych i zarobkowych wnioskodawczyni wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. Tych przesłanek przyznania prawa pomocy skarżąca w niniejszej sprawie niewątpliwie zaś nie wypełniła. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Reasumując brak jest jakichkolwiek przesłanek do obciążania Skarbu Państwa, kosztami postępowania zainicjowanego przez skarżącą, zwłaszcza, iż na ten moment koszty te wynoszą 100 zł tytułem wpisu sądowego, a skarżąca uzyskuje bieżące miesięczne dochody ponad dwustukrotnie przekraczające tę kwotę. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. /-/ T. Świstak