II SA/Po 568/21

Dnia 22 lutego 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lutego 2022 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. art. 2 ust. 1, art. 8, art. 39, art. 41 pkt 1 i 2, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020, poz. 1876 ze zm. dalej u.p.s.) oraz w związku z art. 15oust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r. poz. 1842), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zmianami dalej k.p.a.) po rozpatrzeniu sprawy R. K. (dalej teŻ jako skarżący lub strona) nie przyznał pomocy finansowej na leki w wys. [...] zł. W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że dnia [...] lutego 2021 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o udzielenie pomocy w formie finansowej z przeznaczeniem m.in. na zakup lekarstw. W dniu [...] lutego 2021r. z uwagi na pandemię COVID-19 skontaktował się ze skarżącym telefonicznie pracownik socjalny i w wyniku przeprowadzonej rozmowy ustalono, że skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną Panią A. K.. Dochodem skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku było świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł, świadczenie emerytalne małżonki w wys. [...] zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie [...]zł, dodatek energetyczny w wys. [...] zł, co daje łączną kwotę do dyspozycji [...] zł. Poza tym organ ustalił, iż żona skarżącego nabyła prawo do świadczenia uzupełniającego 500+. Świadczenia uzupełniającego nie wlicza się do dochodu ustalonego na potrzeby przyznania świadczeń pieniężnych niemniej jednak świadczenie to jest dużym wsparciem dla budżetu domowego rodziny. Organ wskazał, że podczas przeprowadzonej rozmowy telefonicznej skarżący poinformował, że uregulował należność za: czynsz wys. [...] zł, energię w wys. [...] zł ([...] m-c), telefon wys. [...] zł, oraz dokonał zakupu lekarstw za kwotę [...]zł. Zatem po opłaceniu rachunków rodzinie skarżącego do dyspozycji pozostaje kwota [...]zł. Prezydent wskazał, że prawo do świadczeń przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego z art. 8. ust. 1 u.p.s. które dla dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł. Zatem dochód rodziny skarżącego przekracza kryterium dochodowe o kwotę [...]zł co oznacza, że nie kwalifikuje się do otrzymania pomocy zgodnie z art. 39 u.p.s. Organ rozważył następnie możliwość udzielenia pomocy na podstawie art. 41 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1/ specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2/ zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową". Mając to na uwadze Organ przeanalizował sytuację rodziny skarżącego w aspekcie zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku, w związku z którym mogłaby zostać przyznana pomoc finansowa na mocy art. 41 u.p.s. Chodzi o taki przypadek, który jest na tyle wyrazisty i odbiega od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nic jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. W ocenie organu sytuacja taka nie występuje w przypadku skarżącego, który posiadając stabilną sytuację materialną, nie ma przeszkód, aby przy racjonalnym wykorzystaniu środków pieniężnych zabezpieczył swoje podstawowe potrzeby bytowe. W opinii Organu, zgłoszonej przez stronę potrzeby nie można uznać za posiadającą charakter nadzwyczajny, ani okazjonalny, a tym bardziej nie jest konsekwencją wielu niefortunnych zbiegów okoliczności i wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania. Nie można zgłoszonej potrzeby w postaci zakupu leków, które w związku z przewlekłą chorobą skarżący od dawna zażywa uznać za potrzebę mającą charakter nadzwyczajny, wyjątkowy i nieprzewidywalny. Reasumując sytuacja, w jakiej skarżący się znalazł nie jest przypadkiem szczególnie uzasadnionym o jakim mowa w treści przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. Ponadto MOPR rozstrzygając wnioski o pomoc finansową, musi kierować się nie tylko potrzebami i sytuacją materialną wnioskodawcy, ale również własnymi możliwościami finansowymi, bowiem zobowiązany jest tak rozdysponować środki, aby nie pozbawić pomocy innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji. R. K. odwołał się od ww. decyzji, wskazując że żona prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Opisał szczegółowo swoją trudną sytuację zdrowotną i podał, że nie zgadza się z twierdzeniem organu aby miał stabilną sytuację finansową. Wskazał, że prosił o chwilowy zasiłek celowy zwrotny na wykupienie lekarstw na serce. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 1.ust 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 570), art. 127 § 2, art. 138 1 pkt 1 k.p.a. w związku, z art. 2 ,art. 3 , art. 4, art. 8 ust.1 pkt 2 i 3, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 41 u.p.s. oraz § 1 pkt. 1 lit. "b" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018r., poz. 1358) orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy, analizując ustalenia organu I instancji poczynione w związku z postępowaniem zakończonym decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] marca 2021 r. uznał, iż rozstrzygnięcie organu nie narusza granic uznania administracyjnego i jest zgodne z prawem. Niespornym bowiem jest, iż przedmiotowa decyzja z dnia [...] marca 2021 r. została poprzedzona postępowaniem wyjaśniającym (zob. adnotacja z rozmowy telefonicznej z dnia [...] lutego 2021r.z Panem R. K., a także pismo organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2021 r.) , w trakcie którego organ I instancji prawidłowo ustalił - na podstawie przeprowadzonej w dniu [...] lutego 2021 r. rozmowy telefonicznej ze stroną postępowania oraz zebranych dokumentów dotyczących sytuacji bytowej Pana R. K. oraz jego żony Pani A. K. - w sposób jednoznaczny - sytuację faktyczną i prawną rodziny. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż wspólnie gospodarujący małżonkowie posiadają stały dochód [dane ze stycznia 2021r.] w wysokości łącznej [...] zł z tytułu świadczeń emerytalnych, z tytułu dodatku mieszkaniowego oraz z tytułu dodatku energetycznego. Poza tym organ odwoławczy rozpatrując powtórnie wniosek Strony postępowania z dnia [...] lutego 2021 r. wziął pod uwagę, iż dochód Pana R. K. oraz Pani A. K. pozwala zaspokoić potrzeby bytowe: czynsz, koszty energii elektrycznej, koszty telefonu oraz przeciętnie kwotę lekarstw w wysokości [...] zł miesięcznie. W tej sytuacji organ II instancji uznał, że decyzja nie podlega uchyleniu. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w P. R. K. podał, że nie zgadza się z decyzją SKO w P., wskazał że jest osobą niezdolną do pracy, wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz spełnia przesłanki do uzyskania karty parkingowej. Podał, że wnosił o przyznanie zasiłku pod warunkiem zwrotu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wydane w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] października 2021 r. pełnomocnik z urzędu skarżącego podtrzymał skargę i wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. Pełnomocnik podał, że organ pomocy społecznej zgodnie z art. 7 k.p.a., powinien był w sposób wyczerpujący i obiektywny określić warunki uzasadniające przyznanie pomocy, w tym w szczególności warunki bytowe Skarżącego, jego stan zdrowotny. Z kolei zgodnie z art. 3 ust 1 i 3 u.p.s. przyznawana pomoc powinna być zapewniana w wysokości umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka oraz powinna być odpowiednia do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, co wyznacza ogólną zasadę, którą powinien kierować się Organ, a mianowicie konieczność zapewnienia godnych warunków życia. Już tym zasadom Organy obu instancji, w ocenie Skarżącego, uchybiły. Skupiły się bowiem jedynie na ustaleniu spełniania kryterium dochodowego, a całkowicie pominęły ustalenie, że Skarżący znajduje się w wyjątkowo niekorzystnej sytuacji życiowej. Organ powinien był wziąć pod uwagę przede wszystkim: niepełnosprawność Skarżącego, niezdolność do pracy i konieczność korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w codziennej egzystencji, niedosłuch Skarżącego, problemy Skarżącego ze wzrokiem, stan po operacji choroby nowotworowej, problemy z poruszaniem się spowodowane żylakami nóg, problemy z płucami (astma oskrzelowa), problemy kardiologiczne, nadciśnienie tętnicze, zespół otępienny. Pełnomocnik stwierdził, że organ I instancji tylko cząstkowo i wybiórczo wskazuje w swojej decyzji na powyższe kwestie, zaś SKO nie uzupełniło ich i nie zrewidowało stwierdzając jedynie, że Skarżący nie znajduje się w wyjątkowej sytuacji. Należy zaś zauważyć, że już sama ocena sytuacji dokonana przez pracownika socjalnego wskazuje, że skupił się on w znacznej mierze na elementach nieistotnych merytorycznie dla decyzji (m. in. na postawie Skarżącego, który z oczywistych względów może być sfrustrowany), a nie pochylił się nad sytuacją życiową Skarżącego. Powyższe okoliczności zdaniem pełnomocnika przemawiają za uchyleniem decyzji organów obu instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] marca 2021 r. o nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu R. K. pomocy finansowej na zakup leków w kwocie [...]zł. Zapadłe rozstrzygnięcia wydano na gruncie ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (w tekście jako "u.p.s.") i zdaniem Sądu odpowiadają one prawu. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą w wieku 75 lat, utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł. Mieszka wraz z żoną Anną, która uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. W tym miejscu Sąd wskazuje, że zasadnie organy obu instancji uznały, że skarżący wraz z małżonką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a do obliczenia dochodu rodziny należało uwzględnić otrzymywaną przez A. K. emeryturę. Z akt administracyjnych organu I instancji wynika, że skarżący przy ubieganiu się o pomoc np. w formie przydzielenia lokalu socjalnego małżonkowie deklarowali prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. To samo wynika również z kwestionariusza wywiadu środowiskowego. Małżonkowie wspólnie podejmują decyzje w sprawach dotyczących małżeństwa i funkcjonowania rodziny, razem wyjeżdżają do sanatorium (k.20). Przy tym z akt nie wynika aby państwo K. mieli ustanowioną umownie rozdzielność majątkową małżeńską (art. 51 ustawy z dnia [...] lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Wobec tego słusznie organy oceniły, że twierdzenia skarżącego w tym zakresie zgłoszone na etapie odwołania nie zasługiwały na uwzględnienie i oceniając jego sytuację dochodową należało wziąć pod uwagę świadczenie emerytalne A. K.. Oprócz świadczeń emerytalnych skarżącego i jego żony należało także uwzględnić dodatek mieszkaniowy w kwocie [...]zł i dodatek energetyczny w wysokości [...] zł, co daje łącznie [...] zł. Aktualna kwota kryterium dochodowego w rodzinie wynosi [...] zł na osobę (art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.). Bezspornie więc przekroczone zostało wymienione kryterium. Tym samym skarżący nie kwalifikował się do uzyskania pomocy w oparciu o przepis art. 39 u.p.s. W przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Wynika to wprost z powołanego art. 8 ust. 1 u.p.s. Jak zasadnie stwierdziły organy obu instancji, mimo ustalenia dotyczącego kryterium dochodowego konieczne było rozważenie możliwości przyznania skarżącemu wnioskowanych świadczeń z uwzględnieniem okoliczności, w jakich się znalazł. Na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe" może być przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu. Jak wskazano, art. 41 u.p.s. posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". W doktrynie przyjmuje się, iż przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Tożsamą wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. o sygn. akt I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r. o sygn. akt I OSK 3072/18 – opublikowany na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Zdaniem Sądu przy podejmowaniu decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu pomocy finansowej nie przekroczono granic uznania administracyjnego. Organy dokonały właściwych ustaleń i oceny sytuacji życiowej skarżącego, jego potrzeb i możliwości ich zaspokojenia. Przy posiadaniu przez skarżącego stałego dochodu, otrzymywania pomocy w postaci dodatków (mieszkaniowego, energetycznego, świadczenia uzupełniającego 500+ małżonki) organy stwierdziły, że skarżący jest w stanie ponosić we własnym zakresie koszty zakupu leków, które skarżący musi regularne przyjmować. W zakresie tej potrzeby istotne było ustalenie, czy zgłoszona potrzeba w zakresie pokrycia kosztów zakupu leków mogła być uznana za niezbędną potrzebę bytową i czy zachodziły podstawy do uznania sytuacji skarżącego za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. W ocenie Sądu organy oceniając sytuację życiową i finansową strony miały prawo stwierdzić, ze skarżący jest w stanie z własnych środków pokryć koszty leków oraz, że nie znajduje się on w nagłej, nadzwyczajnej sytuacji i nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Sytuacja skarżącego jest stabilna, uzyskuje on stały dochód. Reasumując stwierdzić należy, że organy obu instancji nie naruszyły przepisów postępowania, prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy (w tym dochód skarżącego) i uzasadniły swoje rozstrzygnięcie. Zaskarżone decyzje odpowiadały prawu i brak było podstaw do ich uchylenia. Nie zasługiwały również na uwzględnienie argumenty pełnomocnika. Organy wnikliwie przeanalizowały sytuację osobistą, rodzinną i majątkową skarżącego. Odmienna ocena tych okoliczności przez pełnomocnika nie mogła doprowadzić do uchylenia decyzji organów. Oceny tej nie zmieniają również przedłożone skany dokumentacji medycznej. Organ bowiem te okoliczności (wymienione na str. 2 pisma pełnomocnika) brał pod uwagę. Nie doszło więc do naruszenia art. 41 u.p.s. ani art. 6,8 i 11 k.p.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), oddalił skargę. Niniejsza sprawa została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] września 2021 r., wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.