II SA/Po 571/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. Przedsiębiorstwo A M. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2016r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary za wprowadzenie do obrotu środków zastępczych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca M. K. pismem z 15 grudnia 2017r., przed wyznaczoną rozprawą w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu wniosła o ustanowienie adwokata z urzędu. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF wniosła o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku argumentowała, że od 8 stycznia 2017r. przebywa na urlopie macierzyńskim i to jest jedyne źródło, z którego uzyskuje dochody. Z uwagi na małe dzieci, które często chorują nie może podjąć stałej pracy, a prowadzona działalność gospodarza nie przynosi dochodów. Najstarszy syn jest dzieckiem niepełnosprawnym i wymaga stałej opieki. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz trójką małoletnich dzieci. Posiada dom jednorodzinny o powierzchni [...] m² oraz grunt rolny o powierzchni [...] ha, na którym prowadzone są uprawy polowe. Nie ma inwentarza żywego. Skarżąca podała, że ani ona, ani jej mąż nie posiadają innych nieruchomości, wartościowych ruchomości, czy oszczędności. W części wniosku o prawo pomocy dotyczącej dochodów wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżąca podała jedynie swoje dochody z zasiłku macierzyńskiego w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Wśród stałych zobowiązań i wydatków wyszczególniła utrzymanie domu i dzieci w kwocie [...] zł miesięcznie, opłatę za media [...] zł, spłatę wierzytelności [...] zł, ubezpieczenie ZUS i inne [...] zł. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej skarżąca została wezwana zarządzeniem z 3 stycznia 2017r., w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca wniosła o wydłużenie czasu na uzupełnienie dokumentacji dołączając kserokopię zwolnienia lekarskiego. Skarżąca została ponownie wezwana zarządzeniem z 25 stycznia 2017r. do osobistego uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w nieprzekraczalnym terminie 7 dni pod rygorem oddalenia wniosku. Skarżąca ponownie w odpowiedzi na drugie wezwanie wniosła o przedłużenie wyznaczonego czasu, gdyż przebywa na zwolnieniu lekarskim i nie czuje się na siłach by skompletować dokumentację i stawić się w Sądzie celem jej złożenia. Dołączyła kserokopię zwolnienia lekarskiego do dnia 13 lutego 2017r. z adnotacją, że może chodzić. Wezwaniem do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy skarżąca została zobowiązana przede wszystkim do podania wszystkich źródeł jej dochodów stałych, jak i dorywczych oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (męża, rodziców, innych domowników) wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu oraz do poparcia twierdzeń dokumentami (decyzje, umowy, deklaracje podatkowe PIT). Skarżąca została także zobowiązana do podania wyciągów z dokumentacji księgowej i rachunkowej dotyczącej prowadzonej działalności gospodarczej wraz z przedstawieniem raportów kasowych i deklaracji VAT za kolejne miesiąca 2016r. Nadto wezwano do podania, rodzaju i wielkości prowadzonej produkcji rolnej, w tym wartości ze sprzedaży brutto, kosztów prowadzonej działalności, wysokości dopłat do produkcji rolnej. Ustalenie bowiem wszystkich aktualnych i rzeczywistych przychodów, jakie uzyskuje skarżąca i wszyscy członkowie jej rodziny oraz ponoszonych kosztów uzyskania tych przychodów w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe skarżącej w zakresie przyznania prawa pomocy. We wniosku o prawo pomocy skarżąca wskazała na miesięczne dochody w wysokości [...] zł, a łączne koszty w kwocie [...] zł, wyjaśnienia zatem wymagało, z jakich źródeł skarżąca pokrywa wydatki przekraczające osiągane dochody. Nadto wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawczyni realnie rozporządza. Zobowiązano też skarżącą do podania szczegółowych informacji o posiadanych nieruchomościach w kwestii dochodów jakie przynoszą i kosztów ich utrzymania oraz do wyszczególnienia, jakie samochody posiada, które ze swej istoty stanowią wartościowy majątek ruchomy. Dysponowanie bowiem majątkiem nieruchomym i wartościowym majątkiem ruchomym stwarza możliwość pozyskania z niego dodatkowych środków finansowych poprzez jego sprzedaż lub wynajęcie i wpływa na kondycję finansową wnioskodawczyni ubiegającej się o prawo pomocy finansowane z środków publicznych. Wymagane jest również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącej i rodziny, oraz ich udokumentowanie, co również pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi skarżąca i jej rodzina rzeczywiście dysponują. Tym bardziej, że skarżąca wyszczególniła koszty utrzymania rodziny przewyższające zadeklarowane dochody. Skarżąca nie udzieliła żadnych wyjaśnień dotyczących jej sytuacji finansowej, nie złożyła żadnych oświadczeń w tym zakresie, nie przedłożyła dokumentacji źródłowej, zasłaniając się chorobą i zwolnieniami lekarskimi. W pierwszej kolejności odnieść należy się do wniosków skarżącej o przedłużenie terminu do udzielenia odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy. Termin ten ma charakter instrukcyjny i ponownym wezwaniem z 25 stycznia 2017r. (prawidłowo doręczonym do rąk skarżącej) został w istocie przedłużony do dnia wydania niniejszego postanowienia. Skarżąca na uzupełnienie wniosku miała ostatecznie 37 dni. Z przedłożonych kserokopii zwolnień lekarskich wynika, że mogła chodzić, a będąc w złej kondycji zdrowotnej mogła skorzystać z pomocy pełnomocnika w osobie męża, który brał czynny udział w postępowaniu administracyjnym w niniejszej sprawie i wspólnie ze skarżącą prowadził jej sklep. Skarżąca nie dysponując dokumentacją źródłową mogła także złożyć oświadczenia wiedzy co do danych wymaganych w wezwaniu. Z drugiej strony mogła dokonać wydruków z elektronicznego rachunku bankowego, którego prowadzenie jest obecnie powszechne, a przy prowadzeniu działalności gospodarczej wręcz obowiązkowe, czy przedłożyć kserokopie posiadanych zeznań podatkowych i przesłać do Sądu pocztą, jak to uczyniła składając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Osobiste stawiennictwo skarżącej w Sądzie nie jest wymagane. W tym stanie rzeczy dalsze przedłużanie terminu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy jest bezpodstawne i niezasadnie opóźnia zakończenie przedmiotowej sprawy, która jest gotowa do jej rozstrzygnięcia i zakończenia. Przepis art. 246 §1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawcy powinni poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołują, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 P.p.s.a. została wezwana do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składają osoby fizyczne, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawczyni. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej braku zdolności do poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie, zwłaszcza, że skarżąca zadeklarowała, że ponosi koszty utrzymania wyższe niż osiągane dochody. Uiściła także wpis od skargi w kwocie [...] zł. Wyjaśnienia wymagało zatem jakimi środkami finansowymi skarżąca realne rozporządza i w konsekwencji, czy jest w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania chociażby w części . Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie złożyła żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i majątkowego, a także nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać jej na uiszczenie kosztów postępowania chociażby w części w niniejszej sprawie. Sprecyzowania i potwierdzenia wymagało zatem, ustalenie wszystkich i rzeczywistych dochodów skarżącej i rodziny oraz kosztów ich utrzymania. Możliwości finansowe skarżącej w zakresie poniesienia kosztów postępowania oceniane są bowiem przez pryzmat dochodów i kosztów utrzymania wszystkich członków rodziny. Skarżąca tymczasem zaniechała podania jakie dochody uzyskuje jej mąż. Wobec powyższego opierając się o treść formularza przyjąć należy, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej i jej rodziny. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej i materialnej skarżącej. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, należało wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy oddalić. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska