II SA/Po 575/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2015 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę W dniu [...] marca 2015 r. A. G. złożył wniosek o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na uregulowanie opłaty za czynsz za miesiąc luty 2015 r. w wysokości [...] zł oraz zaległości czynszowych od stycznia 2011 r. do lutego 2015 r. Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] Prezydent Miasta P., działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 8, art. 39, art. 41 pkt 1 i 2, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej w skrócie: "u.p.s.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: "K.p.a."), nie przyznał pomocy na uregulowanie czynszu za luty 2015 r. w kwocie [...] zł i zaległości czynszowych za miesiąc styczeń 2015 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu [...] marca 2015 r. podczas wywiadu środowiskowego, wnioskodawca potwierdził potrzebę uzyskania ww. pomocy. W trakcie wywiadu ustalono, że wnioskodawca zamieszkuje sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochód wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku wynosił [...] zł i jest to renta z ZUS. Organ pierwszej instancji podniósł następnie, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, tj. kwoty 542,00 zł. Tym samym dochód wnioskodawcy przekracza kryterium o kwotę [...] zł i nie kwalifikuje się do przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego z art. 39 u.p.s. Organ pierwszej instancji rozważył także możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s. Ośrodek stanął na stanowisku, że wnioskodawca oczekuje pomocy w całkowitym regulowaniu zobowiązań wynikających z zawartej umowy najmu mieszkania. Jednakże pomoc społeczna nie jest instytucją powołaną do comiesięcznego wspierania jednej osoby w opłacaniu jej zobowiązań, a powołaną do doraźnego wsparcia w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem organu pomocy społecznej, jak do tej pory wnioskodawca nie wykazał, aby podjął jakiekolwiek kroki w celu rozwiązania swojej sytuacji mieszkaniowej, pomimo licznych form pomocy zaproponowanych przez organ (złożenie wniosku o zamianę mieszkania, złożenie wniosku o przyznanie lokalu socjalnego). W związku z faktem braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. nie ma podstaw do przyznania pomocy na uregulowanie czynszu. We wniosku z dnia [...] marca 2015 r. wnioskodawca zwrócił się także do organu pierwszej instancji o pomoc finansową na opłacenie zaległości czynszowych od stycznia 2011 r. do lutego 2015 r. W związku z wcześniejszym rozpatrywaniem przez organ pomocy społecznej tożsamych wniosków, organ pierwszej instancji aktualnie rozpatruje wniosek w części dotyczącej zaległości czynszowych za okres, który nie był przedmiotem rozstrzygnięcia organu, tj. miesiąc styczeń 2015 r. W tym zakresie organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że posiadanie przez wnioskodawcę zadłużenia wobec właściciela zajmowanego lokalu nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku uzasadniającego przyznanie specjalnego zasiłku celowego określonego w art. 41 pkt 1 u.p.s. Trzeba zauważyć, że skarżący nie podejmuje działań w celu wykorzystania własnych możliwości poprzez zamianę mieszkania na mniejsze. Z całą pewnością wynajmowanie przez niego mieszkania tej wielkości jest niecelowe i z uwagi na ograniczone możliwości materialne skarżącego prowadzi do narastania po jego stronie zadłużenia związanego z brakiem możliwości wywiązania się na bieżąco z opłat czynszowych. Tym samym udzielenie pomocy na pokrycie zaległości czynszowych byłoby w gruncie rzeczy udzieleniem pomocy wierzycielowi skarżącego, a więc podmiotowi, do którego na pewno nie jest adresowana ustawa o pomocy społecznej. A. G. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. W uzasadnieniu powyższego odwołania A. G. podniósł, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Decyzją z dnia [...] maja 2015 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 39, art. 41 u.p.s., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie Filia-[...] udziela A. G. systematycznego wsparcia finansowego. Zdaniem organu odwoławczego, celem pomocy społecznej nie jest jednak systematyczne, comiesięczne wspieranie osób, które posiadają dochód przekraczający kryterium dochodowe. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie Filia-[...] rozstrzygając wnioski o pomoc finansową, musi kierować się nie tylko potrzebami i sytuacją materialną wnioskodawcy, ale również własnymi możliwościami finansowymi, to znaczy tak rozdysponować środki, aby nie pozbawić pomocy innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji. Wnioskodawca oczekuje pomocy Filii w całkowitym regulowaniu Jego zobowiązań wynikających z zawartej umowy najmu mieszkania. Pomoc społeczna jest instytucją przeznaczoną do działania doraźnego, a nie do stałego, comiesięcznego wspierania jednej osoby wymagającej pomocy. A. G. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skargi A. G. podniósł, że zaskarżona decyzja została wydana niezgodnie z prawem i jest oparta na oszustwach ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej. W odpowiedzi na powyższą skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Podczas rozprawy sądowoadministracyjnej, przeprowadzonej w dniu 16 września 2015 r., stawił się skarżący, wnosząc i wywodząc jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności). Wywody Sądu powinna rozpocząć uwaga, że przedmiotem skargi A. G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2015 r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na uregulowanie czynszu za luty 2015 r. w kwocie [...] zł i zaległości czynszowych za miesiąc styczeń 2015 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.). Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (na dzień orzekania przez organy obydwu instancji: Dz. U. z 2012 r., poz. 823), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 542 zł, zwanej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", oraz osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456 zł, zwanej "kryterium dochodowym rodziny". Świadczeniem pieniężnym jest m.in. zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s.). Bezspornym jest, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, której dochód w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku wynosił [...] zł, a więc przekraczał kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., a wynoszące 542 zł. W związku z powyższym wniosek skarżącego można było rozpoznać tylko w świetle art. 41 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W tym miejscu zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że szczególne przypadki, o których mowa w tym przepisie muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 470/09 – orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 41 u.p.s., muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich dochodów nie uzyskują (por. wyrok WSA w Gliwicach z dni 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/GL 155/07 – orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). O tym zaś, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy (wyrok NSA z dnia 4 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1910/07 – orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Wyjaśnienia wymaga, że kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 K.p.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych. W ocenie Sądu organom orzekającym w przedmiotowej sprawie nie można zarzucić naruszenia postępowania i dowolności orzekania (art. 7 K.p.a.), jak i naruszenia art. 41 u.p.s. Organy nie zakwestionowały trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Wiązała się ona jednak nie z brakiem dochodu po stronie skarżącego, lecz z istniejącym zadłużeniem za opłaty czynszowe i trudnością z bieżącym regulowaniem czynszu. Zgodzić się należy z organami, że przyznawanie regularnej, pokrywającej koszty opłat czynszowych pomocy z pomocy społecznej nie przyczyni się do poprawy sytuacji skarżącego. Zarówno analiza akt sprawy, jak i orzeczeń tutejszego Sądu (okoliczność wiadoma Sądowi z urzędu) wskazuje, że problem nieuiszczania czynszu przez skarżącego czy też innymi słowy brak wystarczających środków na pokrycie kosztów wynajmu mieszkania, nie stanowi nowego problemu, lecz stanowi problem nierozwiązany już od kilku lat, skoro zaległości w zapłacie czynszu sięgają aż stycznia 2011 r. W tych okolicznościach nie można przyjąć, aby wniosek o udzielenie pomocy na zapłatę czynszu w lutym 2015 r. zmierzał do poprawy sytuacji skarżącego w tym zakresie. Tym bardziej, że skarżący od wielu lat nie podejmuje kroków zmierzających do poprawy swojej sytuacji mieszkaniowej i zmiany lokalu na mniejszy, co umożliwiłoby obniżenie czynszu i wystąpienie od dodatek mieszkaniowy. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy skarżący odmówił udziału w programie "[...]" w ramach którego ośrodek pomocy społecznej proponował indywidualne wsparcie pracownika socjalnego w rozwiązywaniu różnych spraw życiowych. Z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika także, że w okresie od lutego 2011 r. do lutego 2014 r. organ pierwszej instancji [...] razy przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy (jednorazowo w kwocie od [...] zł do [...] zł), a mimo tego wsparcia sytuacja wnioskodawcy nie uległa poprawie, bowiem strona nieuiszczając w dalszym ciągu czynszu powiększała swoje zadłużenie. W tym wypadku, wobec notorycznego zwiększania zadłużenia czynszowego, trudno uznać zgłoszoną przez wnioskodawcę potrzebę za szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s. W tym miejscu podkreślić należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa zmierzającą do umożliwienia osobom i rodzinom przezwyciężanie sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej jest wspieranie, a nie wyręczanie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz umożliwienia im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc państwa ma zatem charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Treść tego przepisu powinna być odczytywana przez pryzmat art. 3 ust. 4 u.p.s., który stanowi, że potrzeby osoby i rodziny powinny być zaspokojone, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być więc dostosowane do konkretnej sytuacji indywidualnego beneficjenta. Określone potrzeby osób i rodzin mogą być jednak zrealizowane tylko wówczas, gdy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach, także finansowych, pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1747/12 – orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Jak wykazały to organy obu instancji udzielenie skarżącemu żądanej pomocy nie będzie zgodne z celami pomocy społecznej bowiem docelowo nie poprawi sytuacji skarżącego, który sam mimo posiadanych możliwości nie podejmuje czynnej współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej w celu poprawy swojej sytuacji mieszkaniowej (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Po 409/15 – orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu, gdyż organy te w wystarczającym stopniu uzasadniły podstawy uznaniowej odmowy przyznania pomocy na uregulowanie czynszu za luty 2015 r. w kwocie [...] zł i zaległości czynszowych za miesiąc styczeń 2015 r. Kontrolując niniejszą sprawę Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcie naruszało przepisy obowiązującego prawa. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.