II SA/Po 626/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Prezydent Miasta P., decyzją z [...] 2017r. o nr [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 7 pkt 5, 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art.39 ust. 1 i 2 art. 106 ust. 1 i 4 i art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, §1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, odmówił A. K. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zwrot wydatków na zakup leków w wys. [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w dniu 18 października 2017 r. A. K. wniósł o udzielenie pomocy finansowej na wykupione leki z prośbą o rozpatrzenie wniosku w oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 4 października 2017 r. Dalej wyjaśniono, że w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca jest osobą długotrwale chorą, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w lokalu wynajmowanym od kilkunastu lat i oczekuje na lokal socjalny. Na dochód A. K. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. we wrześniu 2017r., składał się przyznany decyzją z dnia [...] 2016r nr [...] zasiłek stały w wys. 604 zł. Ponadto wnioskodawca posiadał przyznane decyzją z dnia [...] 2017 nr [...] posiłki na Kartę PEKA do dnia 31 grudnia 2017r. o średniomiesięcznej wartości [...] zł., przy czym decyzję tę w dniu 17 października 2017 r. uchylono na prośbę zainteresowanego i przyznano zasiłek celowy na zakup żywności w wys. [...] zł. na miesiąc. Prezydent Miasta P. wskazał następnie, iż w świetle art. 8 ust 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i § 1 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł. A. K. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. we wrześniu 2017 r. nie przekraczał powyżej wskazanego kryterium dochodowego i tym samym posiadał uprawnienia do uzyskania pomocy w formie zasiłku celowego z tyt. art. 39 ust.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Dalej wyjaśniono, iż z uwagi na trudną sytuację finansową A. K. przyznano również pomoc w formie zasiłku okresowego - decyzja z dnia [...] 2017r. nr [...], w wys. [...] zł od września 2017r. do grudnia 2017r. Zainteresowany otrzymał także zasiłek celowy przyznany decyzją z dnia [...] 2017 r. Nr [...] na zakup leków w wys. [...] zł. we wrześniu 2017 r., oraz decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] r., zasiłek na zakup leków w wys. [...] zł. Zaznaczono też, iż A. K. nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, tj. nie opłaca czynszu. Organ uznał, że uwagi na fakt, iż zainteresowany dysponuje co miesiąc stałą kwotą w wysokości [...] zł i nie opłaca czynszu, brak było podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy. Zdaniem organu A. K. posiada środki pozwalające zabezpieczyć wnioskowane potrzeby samodzielnie. Przedłożona faktura za leki wynosi [...] zł., więc po uregulowaniu ww. należności wnioskodawca dysponuje kwotą [...]zł., Tym bardziej, że wnioskodawca korzystał do 31 października 2017 również z pomocy w formie nieodpłatnych posiłków oraz uzyskuje pomoc w zakupie innych, droższych leków. Ponadto od listopada 2017 r. otrzymuje zasiłek celowy na żywność w wys. po [...] zł. Na zakończenie Prezydent Miasta P. zaznaczył, że nie jest zobowiązany do przyznania pomocy finansowej, nawet jeśli wcześniejsze wnioski były uwzględniane. Rolą pomocy społecznej nie jest bowiem regularne ponoszenie kosztów utrzymania osób oczekujących pomocy. Nie można bowiem zapominać, że stosownie do art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust 1 ww. ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując, własne uprawnienia zasoby i możliwości. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 3 ustawy, rodzaj, forma, rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. K., wskazując na swoją złą sytuacje materialną po latach pracy i przebytej chorobie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (w skrócie: "SKO" lub "Kolegium"), decyzją z [...] 2018 r. o nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił ustalenia Prezydenta Miasta P. dotyczące sytuacji rodzinnej i dochodowej A. K.. Zwrócił też uwagę na zakres pomocy (zasiłek stały, zasiłek okresowy, pomoc żywnościową oraz zasiłki na zakup leków) otrzymywanej przez stronę od organów pomocy społecznej w okresie rozpoznawania wniosku przez organ I instancji. Kolegium zaznaczyło, iż fakt spełnienia przesłanki dochodowej nie uzasadnia automatycznego przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Ocena podstaw do przyznania zasiłków celowych musi bowiem uwzględniać cele i zadania pomocy społecznej. W tym względzie istotnego znaczenia nabiera art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z art. 3 ust. 4 wynika natomiast, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zauważono też, iż z uwagi na ograniczenia finansowe organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń i muszą dokonywać gradacji wagi zgłaszanych potrzeb. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że A. K. posiada wystarczające środki pozwalające zabezpieczyć wnioskowaną potrzebę, tj. zakup leków w kwocie [...]zł. Wskazano przy tym, iż środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości, nie może zaspokoić. Chodzi zatem o potrzeby przyszłe. Nie ma w ustawie o pomocy społecznej regulacji, z których wynikałby obowiązek organu do zwrotu kosztów poniesionych przez stronę w celu zaspokojenia potrzeby bytowej. Skoro we własnym zakresie potrzeba została zaspokojona to oznacza, że osoba mogła we własnym zakresie to uczynić. Skargę na powyższa decyzję wniósł A. K. podnosząc, iż musiał pożyczyć pieniądze w celu zakupu leku. Pożyczkę zwrócił z otrzymywanego zasiłku stałego, ale znowu był zmuszony pożyczać pieniądze. Wyjaśnił też, iż miał zapalenie stawu barkowego i kolejny udar mózgu oraz, że nie naliczono mu emerytury i nie może wznowić działalności gospodarczej. Odpowiadając na skargę SKO w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Obecny na rozprawie w dniu 17 stycznia 2019 r. pełnomocnik z urzędu strony skarżącej poparł skargę i wyjaśnił, że skarżący musiał zapożyczać się, aby zaspokoić swoją potrzebę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia 8 listopada 2017r. są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz.1508 z późn. zm. dalej: "u.p.s."). Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jak wynika przy tym z art. 39 ust. 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Ponadto ustawodawca wskazuje w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, wynoszącego w czasie rozpoznawania wniosku skarżącego i wydawania decyzji przez organ II instancji 634,00 zł. – zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 1058). Należy przy tym na wstępie zaznaczyć, że ustawodawca używa w art. 39 ust. 1 u.p.s. wyrazu "może", pozostawiając tym samym organom administracji publicznej pewien luz decyzyjny w kwestii przyznania albo odmowy rozważanego świadczenia z pomocy społecznej (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 6 maja 2008 r., II SA/Bk 137/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie oznacza to jednak, że rozstrzygnięcie wydane w przedmiocie zasiłku celowego może być arbitralne. Przeciwnie, dopiero zgromadzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i rozważenie go jako całość oraz przekonujące uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia zwalniają organ administracji publicznej z zarzutu dowolności. Zauważyć również należy, że zgodnie z art. 107 ust. 1 u.p.s. u osób i rodzin ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej przeprowadza się rodzinny wywiad środowiskowy w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu (art. 17 ust. 4 u.p.s.). Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy należy w pierwszej kolejności zauważyć, iż przed rozpoznaniem wniosku A. K. z dnia 18 października 2017 r. organ I instancji nie przeprowadził aktualizacji wywiadu środowiskowego, opierając się na ustaleniach wynikających z rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4 października 2017 r. W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, takie postępowanie organu nie należy uznać za wadliwe, zważywszy m.in. na treść wniosku skarżącego z dnia 18 października 2017r, w którym wnosi, aby jego prośbę o zwrot kosztów zakupu leków widniejących na fakturze z 17 października 2017 r. rozpoznać razem z jego wnioskami o pomoc na zakup leków, które to wnioski nie zostały jeszcze rozpoznane. Z akt sprawy wynika, iż w dniu złożenia wniosku z 18 października 2018r. skarżący nie posiadł jeszcze wiedzy, iż jego wcześniejsze wnioski dotyczące m.in. refundacji zakupu leków, z dnia 27 września 2017 r., zostały rozpoznane przez organ I instancji decyzjami z dniu 17 października 2017 r. Prezydent Miasta P. prawidłowo zatem rozpoznał wniosek skarżącego z dnia 18 października 2017 r. w oparciu o ustalenia rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 4 października 2017 r., od którego przeprowadzenia upłynął stosunkowo niewielki upływ czasu, a skarżący nie wskazał jakichkolwiek nowych okoliczności, które przemawiałyby za koniecznością aktualizacji tego wywiadu. Zgodnie z danymi zawartymi w aktach sprawy, A. K. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku osiągał miesięczny dochód w wysokości [...] zł. Na kwotę tę składał się zasiłek stały (604 zł miesięcznie) przyznany od 01 sierpnia 2016 r. oraz zasiłek okresowy (20,- zł miesięcznie) przyznany od dnia 1 września 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. Skarżący spełniał zatem kryterium dochodowe o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p..s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 1058). Analizując zgłaszane przez skarżącego potrzeby, tj. zakup leków, stwierdzić należy, iż mogą być one zaliczone do niezbędnych potrzeb życiowych, które co do zasady podlegają zaspokojeniu przez przyznanie zasiłku celowego. Niemniej w okolicznościach niniejszej sprawy zgodzić się należy z organami obu instancji, iż potrzeba ta mogła zostać zaspokojona przez skarżącego w ramach posiadanych środków oraz z uwzględnieniem pomocy otrzymywanej przez A. K. na inne cele. Za akt sprawy oraz wyjaśnień organu wynika, iż skarżący oprócz wyżej opisanej pomocy w postaci zasiłku stałego i zasiłku okresowego uzyskiwał pomoc żywieniową, w postaci jednego ciepłego posiłku (od 1 września 2017 do 31 października 2017 r.), a następnie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie [...]zł miesięcznie od 1 listopada 2017 do 31 grudnia 2017 r. Ponadto organ I instancji udzielał także pomocy finansowej na zakup leków i decyzją z dnia [...] 2017 r. Nr [...] przyznał na ten cel kwotę w wys. [...] zł., a decyzją z dnia [...] 2017 r. [...], kwotę [...]zł. Mając zatem na uwadze fakt, że skarżący osiągał dochód miesięczny z tytułu zasiłku stałego i okresowego, miał zabezpieczoną pomoc na żywienie, nie ponosił kosztów czynszowych zajmowanego mieszkania oraz miał refundowane zakupy części leków, organy administracji publicznej słusznie uznały, że koszt zakupu leków w kwocie [...]zł może być pokryty ze środków własnych skarżącego. Kierując się bowiem zasadą wyrażoną w art. 3 i 4 u.p.s. należy przyjąć, że zaspokojeniu podlegają tylko te potrzeby, które nie mogą być zrealizowane samodzielnie przez wnioskującego Reasumując stwierdzić należy, iż decyzje organów administracji wolne są od zarzutu arbitralności i zgodne są z zasadami udzielana pomocy społecznej. Organy przeanalizowały wnikliwie sytuację materialno-bytową skarżącego oraz dokonały oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Zaznaczyć należy, iż zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków skarżącego w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. Z treści powołanych przepisów art. 39 ust. 1 i 2 nie można w żadnym razie wyprowadzić wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego i pełnego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już to wyżej zostało wspomniane, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd też w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018r., poz. 1302) skargę oddalił.